Aerosol kutusu yangında patlar, tutuşmuş haliyle 5 m uzağa fırlar — "yangın roketi" sahada böyle anlatılır. Annex G aerosol depolamayı üç seviyede sınıflandırır ve her birine ayrı tasarım kriteri verir. Yanlış sınıflandırma = bütün rafın açılması.
Bir kişisel bakım ürünleri dağıtım deposunda standart OH3 sprinkler vardı. Stok değişti — saç spreyi ve deodorant kutuları geldi. Tasarım güncellenmedi. 8 ay sonra bir şarj makinesi kıvılcımı bir kutuyu tutuşturdu, 3 sn içinde komşu kutu patladı, alev demet halinde 4 m yukarı fırladı. Sprinkler açıldı ama OH3 yoğunluğu (5 mm/dk) bu enerjiyi yakalayamadı. 12 dk içinde 1200 m² depo kül oldu. Aerosol depolaması için Annex G şarttır; OH sınıflandırması yetersizdir.
Aerosol Level sınıflandırma
| Level | İçerik | Tipik ürün | Yangın davranışı |
|---|---|---|---|
| 1 | Su bazlı, yanmaz | Saç köpüğü (su), oda spreyi (su) | Kutu patlar ama yangın yaymaz |
| 2 | Orta yanıcı (<%50) | Bazı kozmetik, bazı boya | Patlar, yakın alanı tutuşturur |
| 3 | Yüksek yanıcı (≥%50) | Saç spreyi, deodorant, oto sprey, böcek ilacı | Roket etkisi, 3-5 m fırlar |
Üretici Güvenlik Bilgi Formu (SDS) Level belirler. Şüphede mutlaka Level 3 varsayılır.
Tasarım yoğunlukları (G.4)
| Level | Maks yığın | Yoğunluk | Alan | Süre |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 4 m | 7,5 mm/dk | 260 m² | 60 dk |
| 2 (rafsız) | 3,8 m | 12,5 mm/dk | 260 m² | 90 dk |
| 2 (raflı, in-rack ile) | 7,6 m | 12,5 mm/dk tavan + in-rack | 260 m² | 90 dk |
| 3 (rafsız) | 1,5 m | 12,5 mm/dk | 360 m² | 90 dk |
| 3 (raflı, in-rack ile) | 4,5 m | 12,5 mm/dk tavan + her seviye in-rack | 360 m² | 90 dk |
| 3 (ESFR alt.) | 10,7 m | K360 ESFR @ 3,5 bar | 12 sprinkler | 60 dk |
In-rack sprinkler kuralları
- Level 2: yığın 3,8 m üstü → her seviye yatay çizgi
- Level 3: yığın 1,5 m üstü → her seviye yatay çizgi (zorunlu)
- Aralık: maks. 3 m sprinkler arası
- K-faktör: 80 veya 115 (15 mm)
- Çalışma basıncı min. 2 bar
- Hızlı tepkili ampul (RTI ≤50)
- Su geçirmez kapaklı (ürün damlamasından koruma)
Perde duvar (cut-off) tasarımı
Level 3 aerosol kümesi diğer ürünlerden ve dış cepheden en az 9 m yüksek perde duvarla ayrılır. Perde 60 dk yangın dayanımlı (REI 60), tepede sprinkler altına 0,9 m boşluk bırakılır. Eğer iki ayrı Level 3 kümesi yan yana ise aralarına da 9 m perde gerekir. Perdeler tavandan asılı veya yerden yapılı olabilir; tavandan asma daha pratik.
Saha hatası — Karışık stok
Bir AVM lojistik deposunda mağaza karışık ürün geliyordu: bazen tekstil, bazen kozmetik (Level 2-3), bazen evrak. Tasarım OH3 yapılmıştı. Stok rotasyonu hızlıydı, hangi gün hangi ürün belli değildi. Aerosol kutuları rastgele yerleşiyordu. Annex G "izole alan" prensibini ihlal eder bu pratik. Çözüm: tesisin bir bölümü Annex G Level 3 tasarımıyla yapılır, aerosol o alana sınırlı kalır, perde duvar ile ayrılır. Stok yönetimi disiplinli olmalı.
ATEX ve deflagration
Aerosol kutusu LPG (propan/bütan) itici gaz içerir. Hasarlı kutu sızıntı yapabilir, kapalı odada 1,8-9,5% hacim konsantrasyonunda patlayıcı atmosfer oluşur. ATEX direktifi (2014/34/EU) Level 3 deposunu Zone 22 olarak değerlendirebilir. Önlemler:
- Hava değişim oranı min. 4 ach (mekanik vantilasyon)
- Gaz dedektör (LPG) — yangın algılama panel ile entegre
- EX-proof aydınlatma ve elektrik tesisatı
- Statik elektrik topraklama (depo kapısı, raf)
- Çatı deflagration ventilation panelleri (EN 14491)
Su talebi örneği
Level 3, raflı, in-rack ile, alan 360 m²: tavan 12,5 × 360 = 4500 L/dk + in-rack 8 sprinkler × 80 L/dk = 640 L/dk + 500 L/dk hortum = ~5640 L/dk. 90 dk = 508 m³ su deposu. Bu rakam çoğu lojistik tesisinin OH3 değerinin 2,5-3 katıdır; Level 3 aerosol koruması ciddi kapasite gerektirir.
Pasif önlemler
- Yığın yüksekliği sınırı çizilmiş, görsel işaretli
- Yangın yükü (kg/m²) takibi
- Kutu hasarlı olanlar derhal ayrı imha alanı
- Sıcak iş yasağı depo içinde
- Forklift batarya şarjı ayrı oda
- Sigara, alev üreten her şey kesin yasak
- Eğitimli personel + 3 ayda tatbikat
NFPA 30B karşılaştırma
NFPA 30B "Manufacture and Storage of Aerosol Products" Annex G'in detaylı versiyonudur. NFPA üç level aynıdır ama tasarım yoğunluğu ESFR'a daha çok yer verir; Level 3 tipik K-360 ESFR @ 3,5 bar 12 sprinkler. NFPA 30B perde duvar yüksekliğini 25 ft (7,6 m) kabul eder; EN 12845 daha katı 9 m ister. Türkiye projelerinde uluslararası perakende zinciri (kozmetik) genelde NFPA 30B + FM Global yorumunu uygular.
BYKHY ve Türkiye pratiği
BYKHY aerosol deposu için ayrı sınıf vermez, "yüksek tehlikeli depolar" başlığı altında değerlendirir. Pratikte sigortacı (Allianz, AXA, Mapfre) Annex G veya NFPA 30B ister. Türkiye'de büyük kozmetik markaları (L'Oréal, Unilever) lojistik depolarını Annex G Level 3 + ESFR + perde duvar ile inşa ediyor. Yerel marka deposu çoğu zaman OH3 yetersizliği ile karşılaşır; risk değerlendirme çağrısı yapılınca tasarım upgrade'i gerekir.
Hızlı kontrol listesi
- SDS form ile Level (1/2/3) belirlendi.
- Tasarım yoğunluğu Level'a uygun.
- Yığın yüksekliği sınır içinde, görsel işaretli.
- In-rack sprinkler her seviye (Level 2 >3,8 m / Level 3 >1,5 m).
- Perde duvar (Level 3) 9 m yükseklik, 60 dk REI.
- ATEX değerlendirme + gaz dedektör.
- Deflagration ventilation panelleri (kapalı oda + büyük miktar).
- Su deposu 90 dk dayanım hesabı.
- Stok yönetimi (karışık ürün yasağı).
SprinkCalc ile Aerosol Hesabı
Annex G aerosol tasarım hesabı, in-rack ekleme, su deposu boyutlandırma için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir