Depolama amacli yuksek tehlikede ST1-ST6 konfigurasyonu, malzeme kategorisi ve yukseklik bandina gore tasarim yogunlugu.
Bir lojistik merkezinin sprinkler yenilemesinde isveren "depo OH3, 5 mm/dk yetiyor" diye bastirinca masaya EN 12845 Tablo 2'yi acmak gerekti. Palet yuksekligi 5,2 m, urun ambalaj karton icinde polietilen kaplar. Bu artik OH degil, dogrudan HHS sahasi. Yogunluk 12,5 mm/dk'ya cikiyor, operasyon alani 260 m2 ve hidrolik talep yaklasik uc kati. EN 12845 Madde 7.2 (High Hazard Storage), depolama yangininin OH siniflarina sigmadigi yerde devreye giren ana cercevedir.
HHS ne zaman uygulanir
EN 12845 depolamayi iki sekilde ele alir. Kucuk miktarda urun (Madde 6.2.4 Tablo 1'deki yukseklik sinirlari altinda) OH siniflarinda kalabilir; ornegin Kategori I urun ST1 dizilisinde 4,0 m'ye kadar OH sayilir. Bu sinir asilirsa veya konfigurasyon ST4 ise tablo sizi dogrudan HHS'ye yonlendirir. Ozetle: depolama yuksekligi belirli bir esigi gectiginde, raf tipi ST6 (1 m'den genis raf) ise veya blok istif/palet rafinda Kategori II ve uzeri urun varsa Madde 7.2 zorunludur.
HHS dort alt sinifa ayrilir: HHS1, HHS2, HHS3, HHS4. Bu numara dogrudan urunun yangin yuku kategorisini (Kategori I, II, III, IV) yansitir. Kategori sinifi Annex A ile B'de urun-bazli verilir; bizim sahada en sik karsilastigimiz ornekler:
- Kategori I: Cam, seramik, metal kaplar, yanmaz urunler agirlikli karton/ahsap palette.
- Kategori II: Kuru gida, tekstil top, deri urunler, ahsap mobilya govdesi.
- Kategori III: Yanici sivilarin kucuk ambalajlari, kagit rulo, plastik kaplama (sinirli oran).
- Kategori IV: Ekspanded plastik (EPS, PUR), aerosoller, PE/PP icinde sivi, lastik.
Storage configuration: ST1 - ST6
Madde 6.3.2 depolama yerlesimini alti tipe ayirir. Bunlari kisa kisa not edip ayri yazida derinlestirecegim:
- ST1: Free standing veya blok istif. Palet zemine veya ust uste dizilir, raf yok.
- ST2: Tek sira post pallet (kafes ayakli palet), aralar en az 2,4 m.
- ST3: Cok sira/cift sira post pallet.
- ST4: Palletized rack, yani klasik beam pallet rafi (ulkemizde "selektif raf").
- ST5: Solid veya slatted shelf, 1 m ve altinda genislik (gondol veya kucuk raf).
- ST6: 1 m'den genis ama 6 m'yi gecmeyen solid/slatted raf. Yatay duman/su engelledigi icin neredeyse her zaman raf-ici sprinkler ister.
ST6 ozel bir durumdur: yalnizca 1,2 m toplam genislikteki, ortasinda solid bariyer bulunan gondol rafi OH siniflarinda kalabilir; aksi halde HHS koruma sarttir.
Yukseklik bandina gore tasarim yogunlugu
HHS tasarimini yapan tek tablo Tablo 4'tur (sadece tavan/cati sprinkleri ile koruma; raf-ici yok). Tablo dikey eksende kategori (I-IV), yatay eksende ise depolama yuksekligini taranabilir yogunluk degerine baglar. Sahanin ezberlemesi gereken degerler:
| Yogunluk (mm/dk) | ST1 - Kat. I | ST1 - Kat. II | ST1 - Kat. III | ST1 - Kat. IV | Operasyon alani |
|---|---|---|---|---|---|
| 7,5 | 5,3 m | 4,1 m | 2,9 m | 1,6 m | 260 m² |
| 10,0 | 6,5 m | 5,0 m | 3,5 m | 2,0 m | 260 m² |
| 12,5 | 7,6 m | 5,9 m | 4,1 m | 2,3 m | 260 m² |
| 15,0 | — | 6,7 m | 4,7 m | 2,7 m | 260 m² |
| 17,5 | — | 7,5 m | 5,2 m | 3,0 m | 260 m² |
| 20,0 | — | — | 5,7 m | 3,3 m | 300 m² |
| 25,0 | — | — | 6,7 m | 3,8 m | 300 m² |
| 30,0 | — | — | — | 4,4 m | 300 m² |
Tablonun mantigi acik: kategori sertlestikce ya da yukseklik arttikca yogunluk firlar. Operasyon alani 17,5 mm/dk ve altinda 260 m2'dir; 20 mm/dk ve uzeri tasarim yogunluklarinda 300 m2'ye cikar. ST4 (palletized rack) ayni yogunluk satirlari icin daha dusuk yukseklik verir; ornegin Kategori I, 7,5 mm/dk ile ST1'de 5,3 m'ye cikabilirken ST4'te yalnizca 4,7 m'ye izin verir. ST3 ve ST2 degerleri ST4 ile paralel ilerler. ST5 ve ST6 ise 12,5 mm/dk altinda tablo disidir; bu konfigurasyon dusuk yogunlukta tavan korumasiyla yetinemez, dogrudan ortadan baslar.
Dry veya alternate (kuru/alternatif) sistem secilirse Tablo 4 notuna gore operasyon alani %25 buyutulur. Yani 260 m2'lik bir wet sistem dry yapilirsa 325 m2 ile hesap edilir. HHS'de bu fark genelde pompayi bir mertebe yukari ittigi icin kuru sistem son care olmalidir.
Operasyon alani ve hidrolik talep
HHS pre-calculated tablolari 7.3.2 altinda Tablo 7 ile verilir. Kabaca asagidaki maksimum talepler okunur:
- 7,5 mm/dk → 2300 L/dk (wet) veya 2900 L/dk (dry/alternate)
- 10,0 mm/dk → 3050 L/dk (wet) veya 3800 L/dk (dry/alternate)
Daha yuksek yogunluklarda EN 12845 tam hidrolik hesap (full hydraulic calculation) ister; pre-calculated yontem 12,5 mm/dk uzeri icin yeterli degildir. Bu yuzden HHS3 ve HHS4 projelerinde sahada her zaman SprinkCalc tarzi nokta-nokta hesap yapariz, en uzak dort sprinkler grubunun debi-basinc dengesini kontrol ederiz. K-faktor genelde K115 (HHS1-HHS2) ile baslayip K160, K200 ve K240'a cikar; tavanda K280-K360 yuksek tavanli depolarda gorulur.
Raf-ici sprinkler ne zaman zorunlu
Tablo 4'un tavan-koruma yukseklik sinirlari asilirsa Madde 7.2.3 devreye girer ve in-rack (raf-ici) sprinkler eklemek gerekir. Bu durumda tavan tasarim yogunlugu sabit 7,5 mm/dk'ya iner; iyi haber budur. Kotu haber ise her raf-ici sprinkler grubunun ayri hidrolik dilim olarak hesaplanmasi ve uc bitisik raftaki sprinklerlerin ayni anda calisiyor kabul edilmesidir (7.2.3.3). Ayrica raf-ici sprinkler sayisi 50'yi gecerse Madde 7.2.3.1 kontrol vanasini ayirmayi zorunlu kilar; pratikte bu, raf-ici icin ayri bir alarm vana seti demektir.
Yaygin saha hatalari
- Kategori dusurme baskisi. Isveren "bu karton zaten yanmaz" dese bile karton icinde PE film varsa Kategori III'e cikar. Annex B listesi sahaya sorulan ilk sorudur.
- Yukseklik ≠ ust palet kotu. Yukseklik depolama yuzeyinden palet ust ucuna olcumudur; tente, slip-sheet veya stretch film bu kotu artirir. Slack 100-200 mm verin.
- Clearance ihmali. Madde 7.2.2.3 cati ile depo arasinda 1 m'den fazla bos yukseklik birakildiginda raf-ici sprinkler veya kategori bir basamak yukari cikartilmasini ister.
- Aerosol/lityum istisnasi. Bu urunler EN 12845 disinda kalir, FM Global Data Sheet 7-31 (aerosol) veya FM 7-32, NFPA 30B/855 referans alinir.
- K-faktor secimi. Yuksek yogunluk + dusuk tavan basinci kombinasyonunda K115 yetmez. Tasarim noktasinda en az 2 bar bulundurmak icin K200/K240 gerekir.
NFPA 13 ile karsilastirma
EN 12845 HHS tablosu, NFPA 13'teki Chapters 20-25 (Storage) bolumlerine karsilik gelir. Kabaca eslestirme:
| EN 12845 | NFPA 13 yaklasik karsilik |
|---|---|
| Kategori I | Class I commodities |
| Kategori II | Class II |
| Kategori III | Class III - IV (kismi) |
| Kategori IV | Group A Plastics |
| ST1 | Palletized / Solid Pile Storage |
| ST4 | Single/Double Row Rack |
| ST5/ST6 | Shelf Storage |
NFPA 13 yukseklik-yogunluk yerine "Design Curve" mantigi kullanir; yine de mertebe olarak yakin sonuclar verir. EN 12845-2:2024 ile ESFR ve CMSA tasarimlari Avrupa standardina dahil olunca NFPA storage tablolari ile dogrudan karsilastirma kolaylasti.
EN 12845-2 ile ESFR/CMSA alternatifi
EN 12845-1 yalnizca konvansiyonel/spray sprinkler ile koruma tariflar. ESFR (Early Suppression Fast Response) ve CMSA (Control Mode Specific Application) sprinklerle yapilan, raf-ici gerektirmeyen koruma yontemleri Part 2'de yer alir. Yuksek raflarda raf-ici sprinkler tesisati olabildigince azaltmak isteyen lojistik operatorleri icin EN 12845-2 yolu, hem yatirim hem isletme acisindan rahatlatici. Konuyu ayri bir yazida ESFR K-faktor ve maksimum tavan yuksekligi tablolariyla isleyecegim.
Turkiye'de uygulama
BYKHY (Binalarin Yangindan Korunmasi Hakkinda Yonetmelik) Madde 96'da depolar icin sprinkler zorunlulugu var ama yogunluk-alan tablosu yok; pratikte projeler EN 12845 veya FM Global'a referans verir. Bes yildan beri buyuk e-ticaret depolarinda yangin sigortacilari (zurih, allianz) HHS3 ve HHS4 projelerini onaylamadan FM Data Sheet 8-9 karsilastirmasi istiyor; bu nedenle HHS hesabini hem EN 12845 hem FM ile kontrol etmek standart hale geldi.
SSS
EN 12845 HHS ile HHP arasindaki fark nedir?
HHP uretim/proses, HHS depolama. HHP'de tablo sabit (7,5/10,0/12,5 mm/dk - 260 m2). HHS'de yogunluk kategori ve yukseklige gore 7,5 ile 30 mm/dk arasinda, alan 260 veya 300 m2 olur.
HHS operasyon alani neden 260 veya 300 m2?
17,5 mm/dk ve altinda 260 m2; 20,0 mm/dk ve uzerinde 300 m2. Yuksek yogunlukli yangin alan icinde daha hizli yayildigi icin tablo alani buyutur.
ST1 ve ST4 ayni yukseklikte neden farkli yogunluk veriyor?
Rafli sistemde dikey kanallar bayrak yangini olusturur, blok istifte yangin yuzeyden yayilir. Bu yuzden Kategori I ST1 5,3 m'ye 7,5 mm/dk ile ulasirken ST4 ayni yogunlukla 4,7 m'de durur.
HHS icin ESFR veya CMSA kullanabilir miyim?
EN 12845-1 sadece konvansiyonel/spray sprinkler tariflar. ESFR ve CMSA tasarimlari EN 12845-2:2024'te yer alir; tavan ile depolama arasi mesafe, K-faktor ve aralik kurallari Part 2'den okunur.
HHS NFPA 13 karsiligi nedir?
NFPA 13'teki Storage bolumleri (Class I-IV ve Group A plastics). EN Kategori I-IV ile NFPA Class I-IV birebir ortusmez ama yangin yuku yakindir; format farki var, mantik ayni.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir