Otel, AVM, uretim hatti, lastik deposu — ayni "OH" basligi altinda dort farkli debi dunyasi.
Bir otel + AVM karma projesinin sprinkler hesabini revize ederken mimar "hepsi ayni binadayse hepsi ayni hazard degil mi?" diye sormustu. Yatak katlari OH-1, ortak alan ve restoranlar OH-2, otoparklar OH-2, sigili ardiyeler OH-3 cikti. Ayni standart, ayni 5,0 mm/dk yogunluk — ama hesap debisi binanin bir ucundan obur ucune iki kattan fazla degisti. EN 12845'te OH siniflari boyle calisir: yogunluk sabit, operasyon alani degisken.
OH siniflarinin EN 12845 tanimi
EN 12845 Madde 6.2.3'e gore Ordinary Hazard, "orta yangin yuku ve orta yanabilirlik ozelliklerine sahip yanici malzemelerin bulundugu" yerleri kapsar ve dort alt gruba ayrilir: OH-1, OH-2, OH-3, OH-4. Sinif farki yangin buyumesinin beklenen hizi ve yayilim potansiyeline gore verilir. Annex A Tablo A.2 tipik tesisleri saralar; pratikte saha kararlarinin yuzde sekseni bu tablodan cikar.
| OH Sinifi | Tipik tesisler (Annex A.2) |
|---|---|
| OH-1 | Otel, hastane, okul, hapishane, sac metal urun fabrikasi, cimento isleri, sut urunleri, bisikuvi/cikolata, veri merkezi (kaset depolama haric), buro (belirli alanlar) |
| OH-2 | Restoran, mezbaha, firin, fotograf film fabrikasi, metal isleme, otopark, camasirhane, deri esya fabrikasi, laboratuvar, muze, demir yolu istasyonu |
| OH-3 | AVM ve magazalar, mobilya gosterim salonu (kopuk plastik haric), sinema/tiyatro, konser salonu, hayvan yemi fabrikasi, halisi fabrikasi, ayakkabi fabrikasi (kaucuk haric), agac isleme tesisi, mukavva/karton fabrikasi, su bazli boya uygulama atolyesi |
| OH-4 | Sergi salonu, atik kagit isleme, pamuk fabrikasi, keten/kenevir hazirlama, kontrplak fabrikasi, bicakhane, tutun fabrikasi, alkol distileri |
Tablo bir bagimliik degil; mimari kullanima gore yorumlanir. Annex A altindaki notta acikca yazar: OH-1 veya OH-2 alaninda boyahane veya benzeri yuksek yangin yuku alanlari varsa o bolge OH-3 sayilir. Otelin lobi muruvasinda agir tekstil dosemesi, kalin mobilya kumelenmesi varsa OH-1 kararini bu bolgeye uzatmamak gerekir.
Tasarim yogunlugu ve operasyon alani: 5,0 mm/dk sabit, alan degisken
EN 12845 Madde 7.1 ve Tablo 3, dort OH sinifi icin de tasarim yogunlugunu 5,0 mm/dk olarak verir. Degisen tek sey operasyon alanidir — yani esanli olarak su saglanmasi gereken alan.
| Sinif | Yogunluk | Yas / pre-action alan | Kuru / alternate alan |
|---|---|---|---|
| OH-1 | 5,0 mm/dk | 72 m² | 90 m² |
| OH-2 | 5,0 mm/dk | 144 m² | 180 m² |
| OH-3 | 5,0 mm/dk | 216 m² | 270 m² |
| OH-4 | 5,0 mm/dk | 360 m² | Izin verilmez |
Iki sey hemen goze carpar. Birincisi: OH-4 icin kuru sistem yasaktir; standart "Not allowed" der ve baska kategoriye (HHS) yonlendirir. Su yolundaki gecikme, OH-4 yangin senaryolari icin kabul edilebilir bir risk degildir. Ikincisi: kuru/alternate her sinifta operasyon alanini %25 artirir. Bu, EN 12845'in nominal trip suresi ve su gelis gecikmesini telafi etme bicimidir; NFPA 13'te 13.3.2.2 ile cok benzer mantik gecer.
Saha hesabi: OH-2 yas sistem ornek
Bir AVM ortak alaninda OH-2 yas pre-calc dusunelim. Tablo 4'ten yogunluk 5,0 mm/dk, alan 144 m². Tabban debisi:
Qtasarim = 5,0 mm/dk × 144 m² = 720 L/dk
Buna hortum dolasimi ve overrun eklenir; pre-calculated tablo (Madde 7.3.1, Tablo 6) bu islemi sizin yerinize yapmis olur. Tablo 6'dan secilen degerler:
| Sinif & sistem | Talep debisi (L/dk) | Kontrol vana basinci (bar, ps haric) |
|---|---|---|
| OH-1 yas / pre-action | 375 | 1,0 + ps |
| OH-1 kuru / alternate | 540 | 0,7 + ps |
| OH-2 yas / pre-action | 725 | 1,4 + ps |
| OH-2 kuru / alternate | 1 000 | 1,0 + ps |
| OH-3 yas / pre-action | 1 100 | 1,7 + ps |
| OH-3 kuru / alternate | 1 350 | 1,4 + ps |
| OH-4 yas / pre-action | 1 800 | 2,0 + ps |
| OH-4 kuru / alternate | 2 100 | 1,5 + ps |
Burada ps en yuksek tasarim noktasiyla kontrol vanasi arasindaki statik basinc farkidir. OH-2 yas icin saf hidrolik 720 L/dk verirken pre-calc tablosu 725 L/dk diyor — fark, hortum + ic kayip karma payidir ve EN 12845'in icine gomulmustur.
Sprinkler secimi: K80 ve 0,35 bar minimum
OH'da standart sprinkler K-faktoru K80'dir (EN notasyonu; NFPA karsiligi K-5,6 imperial). Madde 13.4'te belirtildigi uzere OH siniflari icin her sprinkler basinda minimum 0,35 bar saglanmasi sarttir. Bu, K80 sprinklerin yaklasik 47 L/dk debi atmasi anlamina gelir; tipik 12 m² spacing'de bu da hemen hemen tam olarak 4,0 mm/dk yogunluk demek. 5,0 mm/dk hedefini saglamak icin gercek tasarim noktasinda biraz daha yuksek basinc — pratikte 0,5–0,8 bar — gerekir.
OH-3 ve OH-4'un buyuk operasyon alanlarinda boru kaybi hizla buyur; ucta kalan sprinklerde 0,35 bar limiti tetikleyici olur. Bu noktada iki secenek vardir: borularin capini buyutmek ya da K115/K160 sprinkler tercih ederek ayni debiyi daha dusuk basincta saglamak. Saha tercihiniz cogunlukla mevcut boru kotu ve yuksekligi belirler.
Yaygin sahip olunan hatalar
- Otopark = OH-1 sanmak. Annex A.2 otopark icin OH-2 der. Cunku yangin yuku tek arac degil, sirali aracin ardisik tutusma potansiyelidir.
- OH-1 oteli "tum bina OH-1" diye yazmak. Catikat mutfak OH-3, otoparki OH-2, kazan dairesi OH-1 olabilir. Tek bir vanadan beslenen alanin en yuksek hazardini esas alin.
- Kuru sistem +%25 artirimi unutmak. En sik gordugum hata. Hesap yas sistem icin yapilmis, sonra projeyi kuruya cevirmek istemisler — debi raporu eski kalmis.
- OH-4'te kuru sistem teklifi. Standart bunu yasaklar. Eger soguk depo zorunlulugu varsa OH-4 yerine HHS protection ile yeniden tasarlamak gerekir.
- Pre-calc tablosunu siniflar arasi kombinlemek. Pre-calc, tek bir hazard sinifina gore curve verilmistir. OH-2/OH-3 mix bolgede en buyugu (OH-3) esas alinmali.
NFPA 13 Ordinary Hazard ile karsilastirma
NFPA 13 Ordinary Hazard'i iki gruba ayirir: Group 1 ve Group 2. Density-area egrisi sabit yogunluk degil, alan buyudukce yogunlugun azaldigi (ya da tersi) bir egri olarak verilir. EN 12845'in dort sabit kademesi (5,0 mm/dk × 72/144/216/360 m²) NFPA'nin egri yaklasiminin parcali yaklasimidir.
| Karsilastirma | EN 12845 OH | NFPA 13 OH |
|---|---|---|
| Alt sinif sayisi | 4 (OH-1..OH-4) | 2 (Group 1, Group 2) |
| Yogunluk yapisi | Sabit 5,0 mm/dk | Egri (alan ile ters orantili) |
| Tipik OH-2 / OG-2 noktasi | 5,0 mm/dk × 144 m² = 720 L/dk | ~6,1 mm/dk × 139 m² ~ 850 L/dk |
| Min. sprinkler basinci | 0,35 bar | ~0,5 bar (7 psi) |
| Kuru sistem alani | +%25 | +%30 |
| Otel sinifi | OH-1 | Light Hazard (NFPA Light) |
Dikkat: Otel NFPA'da Light Hazard, EN'de OH-1. Ayni binayi iki standartla tasarladiginizda EN her zaman daha muhafazakar cikar. Turkiye'de BYKHY EN 12845'i referans aldigi icin otel projelerinde OH-1 kullanmak zorundayiz.
Turkiye saha pratigi
BYKHY 2007 (degisiklikleriyle) sprinkler sistemleri icin EN 12845'i acikca isaret eder. Gunluk hayatta sik kullanilan kararlar:
- Otel + restoran karma yapilarda restoran mutfagi OH-3 olarak alinir; mutfak davlumbazi NFPA 96 mantigiyla ayrica korunur.
- AVM atriumlari OH-3, magaza icleri OH-2/OH-3 (urun grubuna gore). Magaza arkasi depo varsa o alan ya OH-3 ya da depolama yuksekligine bagli olarak HHS'e gecer.
- Veri merkezlerinde server odasi NFPA 75 + temiz gaz; cevre teknik alanlar OH-1.
- Hastanelerde poliklinik/yatak katlari OH-1, sterilizasyon ve ameliyat OH-2, jeneratur/kazan dairesi OH-1, depo katlari OH-3 olarak ayrilir.
Tek bir vana grubu altinda farkli OH siniflari bulunuyorsa, cogunlukla en yuksek sinif belirleyici olur (Madde 7.3.2.5). Hidrolik hesabi tek noktadan yapip "burasi en kotu" demek yerine, vana cikislarini hazardlara gore zonelandirmak hem maliyeti hem isletmedeki tetikleme cevabini iyilestirir.
SSS
OH-1 ile OH-2 arasinda en pratik fark nedir?
Yogunluk ikisinde de 5,0 mm/dk; fark operasyon alaninda. OH-1 yas sistemde 72 m², OH-2 ise 144 m². Otel yatak katlari OH-1, restoran/AVM ortak alanlari OH-2 olarak tasarlanir. Pratikte bu, hesap debisinin yaklasik iki katina cikmasi demektir.
OH icin kuru veya alternate sistem secersem ne degisir?
EN 12845 Madde 7.2.1, kuru ve alternate sistemlerde operasyon alanini %25 artirir. Ornegin OH-2 yas 144 m² iken kuru 180 m² olur. OH-4 icin kuru sistem hic kabul edilmez; tablo "Not allowed" der ve HHS protection'a yonlendirir.
Pre-calculated yontem her OH icin gecerli mi?
Evet, EN 12845 Madde 7.3.1 LH ve OH icin pre-calculated yontemi acikca tanimlar. Tablo 6'daki debi-basinc kombinasyonlari kullanilir; OH-3 yas sistemde tasarim noktasinda 1 100 L/dk ve 1,7 + ps bar saglanmasi gerekir. Tam hidrolik hesap zorunlu degildir, ama kompleks veya HH karisik sistemlerde tercih edilir.
K80 sprinkler her OH sinifinda yeterli mi?
K80 standart ve OH icin tipik secimdir. 0,35 bar minimum cikis basinciyla 5,0 mm/dk yogunlugu cogu hucre geometrisinde saglar. Ancak OH-3/OH-4 buyuk operasyon alanlarinda hidrolik kayiplar artarsa K115 veya K160 secmek borularda capi kucultmenize izin verir.
NFPA Ordinary Hazard Group 1/2 ile EN OH-1..OH-4 birebir esler mi?
Hayir. NFPA 13'te OH iki gruba ayrilir (Group 1 ve Group 2), EN 12845'te dort gruba. Yogunluk-alan egrisi de farkli: NFPA OH2 6,1 mm/dk × 139 m², EN OH-2 ise 5,0 mm/dk × 144 m² sabit yogunluktur. Ayni binayi her iki standartla tasarlarsaniz debi yakin ama esit cikmaz.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz. OH-1 oteli, OH-3 AVM atriumu, OH-4 lastik ardiyesi tek tusla.
SprinkCalc'i App Store'dan indir