EN 12845-2:2024 en çarpıcı yeniliklerinden biri sessiz ama kritik: ESFR ve CMSA sprinklerleri artık FH3, FH4 ve FH5 tehlike sınıflarında kullanmak yasak. Yani üretim/proses alanlarında bu teknolojilere güvenemezsiniz. Bu yazıda yeni FH sınıflandırmasını, yasağın teknik gerekçesini ve FH1-FH2'deki katı koşulları saha diliyle açıkladık.
1. Önce zemin: ESFR, CMSA ve CMDA
- ESFR (Erken Baskılamalı Hızlı Tepkili): EN 12259-13'e uygun hızlı tepkili tavan başlıkları. Yüksek riskli depolarda (özellikle plastik) yangının ısı salınımını çok kısa sürede baskılar.
- CMSA (Kontrol Modlu Özel Uygulama): prEN 12259-15'e uygun başlıklar. Kontrol modunda çalışır; yangının büyümesini sınırlar, nihai söndürme başka yolla tamamlanır.
- CMDA (Kontrol Modlu Yoğunluk/Alan): EN 12259-1'e uygun geleneksel başlıklar. Operasyon alanı (m²) üzerinde minimum yoğunluğa (mm/dk) dayalı en yaygın yaklaşım.
2. Yeni FH (Fire Hazard) Tehlike Sınıflandırması
EN 12845 son revizyonu, tehlike sınıflarını modern risklerle uyumlu FH matrisine dönüştürdü. Eski→yeni karşılığı:
| Eski Sınıf (EN 12845:2015) | Yeni Sınıf (FH) | Kapsam |
|---|---|---|
| LH (Hafif Tehlike) | FH 1 | Düşük yangın yükü/yanıcılık (okul, cezaevi, ofis alanları). |
| OH 1 – OH 2 | FH 2 | Orta yangın yükü, endüstriyel üretim/ticaret (cam, seramik, mezbaha). |
| OH 3 – OH 4 | FH 3 | Yüksek yangın yüklü orta tehlike prosesler (kağıt fabrikası, mağaza). |
| HHP 1 – HHP 2 | FH 4 | Yangının çok hızlı yayıldığı üretim (solventsiz boya, kablo fabrikası). |
| HHP 3 | FH 5 | En üst düzey proses (plastik enjeksiyon, köpük plastik, kauçuk). |
3. FH3, FH4 ve FH5'te ESFR/CMSA Yasağı (Madde 6.2)
EN 12845-2:2024 Madde 6.2, ESFR ve CMSA konseptlerini FH3–FH5 hacimlerinde kesinlikle yasaklar. Gerekçeler:
- Depolamaya özel teknoloji: ESFR/CMSA yüksek tavanlı depo yangınları için geliştirildi. Proseste yangın dikey flue'lar yerine yüzeyde ve makine hatları boyunca yatay yayılır — bu yayılıma karşı test edilmemişlerdir.
- Sistem başarısızlığı riski: Proses alanındaki makine, büyük boru, kablo tavası, kanal ve platformlar püskürtme desenini ciddi bloke eder (obstruction). Bu engellerde toplam sistem başarısızlığı olasılığı çok yüksektir.
- Aşırı aktivasyon: Hızlı tepkili ESFR başlıkları, ani yüksek sıcaklık dalgalanmalarında odak dışı çok sayıda başlığın aynı anda patlamasına yol açar; basınç aniden düşer ve sistem hidrolik limit dışına çıkarak yangını söndüremez.
4. FH1 ve FH2'de İzin — Ama HHS1–HHS3 Zorunluluğuyla
ESFR/CMSA depolama dışı alanlarda yalnız FH1 ve FH2'de kullanılabilir. Ancak Madde 6.2 katı bir marj koyar: alandaki fiili yangın yüküne bakılmaksızın tasarım doğrudan en yüksek depolama sınıfları HHS1–HHS3 (High Hazard Storage I–III) kriterlerine göre yapılır. Neden? Depolama dışı alanlarda oluşabilecek yerel malzeme birikmelerini, düzensiz istifleri ve tavan yüksekliğine bağlı riskleri absorbe etmek için. Örneğin en az 12 sprinklerin eşzamanlı çalışacağı, K-faktöre göre uç basınçların sağlanacağı bir tasarım — ve montaj/askılama/yerleşim/çatı eğimi kurallarına tam uyum.
5. Karşılaştırmalı Özet: ESFR vs CMSA vs CMDA
| Kriter | ESFR | CMSA | CMDA |
|---|---|---|---|
| Çalışma/Kontrol Modu | Baskılama (suppression) — yükü hızla baskılar. | Kontrol — ısı salınım hızını sınırlar. | Geleneksel kontrol — yoğunluk/alan tasarımı. |
| Uygulama İzni (FH) | Yalnız FH1–FH2. FH3/4/5'te YASAK. | Yalnız FH1–FH2. FH3/4/5'te YASAK. | Tüm FH1–FH5'te serbest. |
| Proses Sınırları | Engel (obstruction) ve hava akımına çok duyarlı; yüksek başarısızlık riski. | Engelden etkilenir; kuru sistem seçeneği var. | Stabilite yüksek; proses engellerine esnek. |
| Tasarım Yaklaşımı | K-faktör, baş basıncı, 12 sprinkler. | K-faktör, min. baş basıncı, aktif adet (12/15/25). | Operasyon alanı (m²) × yoğunluk (mm/dk). |
Sık Sorulan Sorular
EN 12845-2'ye göre ESFR ve CMSA hangi tehlike sınıflarında yasak?
EN 12845-2:2024 Madde 6.2 uyarınca ESFR ve CMSA koruma konseptleri FH 3, FH 4 ve FH 5 sınıfı hacimlerde kesinlikle uygulanamaz. Bu proses ağırlıklı sınıflarda yangın, depolama flue'ları yerine yüzey ve makine hatları boyunca yatay yayılır; ESFR/CMSA bu yayılıma karşı test edilmemiştir. Bu alanlarda geleneksel CMDA veya deluge kullanılır.
Yeni FH tehlike sınıfları eski EN 12845 sınıflarına nasıl karşılık gelir?
LH → FH 1, OH1–OH2 → FH 2, OH3–OH4 → FH 3, HHP1–HHP2 → FH 4, HHP3 → FH 5. Yeni FH matrisi, tehlikeyi modern yangın riskleri (özellikle plastik içerik) ile uyumlu ve daha hassas sınıflandırmak için getirildi.
ESFR/CMSA neden proses alanlarında (FH3-FH5) başarısız olur?
Üç ana neden: (1) Bu teknolojiler yüksek tavanlı depolama yangınları için geliştirildi, proseste yangın yatay yayılır. (2) Proses alanındaki makine, boru, kablo tavası ve kanallar püskürtme desenini bloke eder (obstruction) — toplam sistem başarısızlığı riski yüksektir. (3) Hızlı tepkili ESFR başlıkları ani sıcak gaz bulutlarında odak dışı çok sayıda başlığın aynı anda patlamasına (over-activation) yol açıp basıncı düşürür.
FH1 veya FH2'de ESFR/CMSA kullanılırsa tasarım nasıl yapılır?
İzin verilir ama Madde 6.2 katı marj koyar: alandaki fiili yangın yüküne bakılmaksızın tasarım doğrudan en yüksek depolama sınıfları HHS1–HHS3 (High Hazard Storage I–III) kriterlerine göre yapılır (ör. en az 12 sprinklerin eşzamanlı çalışması ve K-faktöre göre uç basınçlar). Ayrıca ESFR/CMSA montaj, askılama, yerleşim ve çatı eğimi kurallarına tam uyulur.
FH3-FH5 alanlarında hangi sprinkler yaklaşımı kullanılmalı?
Orta ve yüksek tehlikeli endüstriyel proseslerde (FH3, FH4, FH5) EN 12845-1'de tanımlanan geleneksel CMDA (yoğunluk/alan) sprinkler tasarımı ya da özel deluge (baskın) sistemleri uygulanır. CMDA tüm FH1–FH5 sınıflarında serbestçe kullanılabilir.
MEP Calc — 86+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler K-faktörü, yoğunluk-alan ve hidrolik hesap dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC için 86+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
MEP Calc'i App Store'dan indir