Sprinkler sisteminin kapalı olduğu her saat, tesisin yangın koruması olmadığı bir saattir. Annex J bu süreyi planlama, bildirme, ek tedbir alma ve mümkün olan en kısa sürede sistemi geri açma rehberidir. Etiket, yangın nöbeti ve sigortacı bildirimi olmadan kapalı sprinkler = açık çek.
Bir mobilya fabrikasında ana stop valf bir hafta sonu boyunca kapalı kaldı. Sebebi sıradan: bir tadilat ekibi su sızıntısı için kapatmış, "pazartesi bakımcı açar" demişti. Bakımcı haberdar değildi. Aynı pazartesi sabah 06:30'da yangın çıktı, sprinkler kafaları açıldı ama hatta su yoktu. Boruda hava boşaldı, kafalar bir süre çıttı çıkardı, ve bitti. Yangın 800 m²'ye yayıldı. Sigorta tazminatı %60 oranında reddedildi: "İmpairment bildirilmemiş, etiket konulmamış, nöbet tutulmamış." Annex J var olan bir saatlik bildirimin değerini şu kadar net açıklar: bir hafta sonunun karşılığı.
Annex J — İmpairment çeşitleri
- Planlı / önceden bilinen: bakım, test, modifikasyon, su kaynağı çalışması
- Plansız / acil: boru patlaması, donmuş hat, pompa arızası, valf yanlış kapatılma
- Bölgesel (kısmi): bir zon veya bina bölümü kapalı, geri kalan aktif
- Toplam: tüm tesis korunmasız (en kötü senaryo)
Sekiz adımlı impairment prosedürü
- Plan: kapalı süre tahmin edilir, en uygun zaman seçilir (gece, hafta sonu, üretim duruş)
- Bildirim: sigortacı + ARC + tesis yöneticisi + itfaiye yazılı bilgilendirilir
- Etiket: kapalı valfin koluna sarı veya kırmızı "OUT OF SERVICE" etiketi asılır, tarih-saat-imza yazılır
- Yangın nöbeti: etkilenen alanda eğitimli personel, 30 dk dolaşma
- Sıcak işlem yasağı: kaynak, taşlama, alev üreten her iş izinle bile yasak
- Yangın yükü azaltma: mümkünse stok geçici taşınır, paletler dağıtılır
- İş tamamlanır: kapalı sürenin saat saat kaydı tutulur
- Yeniden devreye alma: sistem doldurulur, alarm test, sinyal doğrulama, etiket kaldırılır, kapanış bildirimi yapılır
Etiket sistemi
| Etiket rengi | Anlamı | Konum |
|---|---|---|
| Sarı | Kısmen kapalı / bakım | Etkilenen valf kolu |
| Kırmızı | Tamamen kapalı / impairment | Ana stop valf + kontrol vana seti |
| Yeşil | Test / temporary work | Test valfı, geçici bypass |
Etiket üzerinde: tarih-başlama saati, tahmini açılış saati, sorumlu kişi adı + telefonu, neden, sigortacı bildirim numarası. Etiket plastik, sökülmez bağ ile asılır; sökmek zorlukla kasıtlı bir eylem olmalı.
Yangın nöbeti detayı
- Eğitimli personel (yangın söndürücü kullanma, alarm prosedürü, evakuasyon)
- 30 dk aralıklarla tüm etkilenen alan dolaşma
- Telsiz veya cep telefonu sürekli açık
- Taşınabilir yangın söndürücü (en az 6 kg ABC)
- Saat-saat kayıt formu (her tur imza)
- Sıcaklık, koku, ses gibi anormal işaretleri raporlama
- İtfaiye numarası ve tesis krokisi yanında
- Görev süresi maks. 8 saat (yorgunluk → kaçırma)
Sıcak işlem (hot work) yasağı
Sprinkler kapalı iken sıcak işlem en yüksek risktir. Annex J bu süreçte:
- Kaynak, taşlama, kesme, lehim — kesin yasak (genel kural)
- Zorunlu hallerde "Hot Work Permit" sistemi: yazılı izin, alanı temizleme (10 m), yan alanları su/havlu örtme, 2 saat izleme sonrası
- İmpairment süresi içinde planlanan tüm kaynak işleri ertelenmeli
- Yangın nöbeti sıcak işlem süresince + 2 saat sonra devam eder
Saha hatası — "Sadece 2 saat" diye bildirilmeyen impairment
Bir kimya fabrikasında su şebekesi gerilim hattı çekildiği için sprinkler ana stop valf 2 saat kapatılacaktı. Bakımcı sigortacıyı aramadı — "kısa süre, gerek yok". Su kaynağı çalışması bozuldu, 2 saat 14 saate uzadı. O sürede tesis tarafında küçük bir LPG sızıntısı tutuştu, sprinkler olmadığı için 5 dk içinde alev kontrolden çıktı. Sigortacı poliçeyi devre dışı saydı. "Kısa süre" diye bildirilmeyen impairment yoktur; her dakika kayıt altında olmalı, plan uzarsa anında bildirim güncellenmeli.
Sigortacı / FM Global / NFPA 25 farkı
NFPA 25 §15 "Impairments" Annex J'in genişletilmiş versiyonudur. NFPA üç tip ayırır: Pre-Planned (planlı), Emergency (acil), Hidden (gizli — son denetimde fark edilen). FM Global "Red Tag Permit" sistemi ile kendine özel form ister; FM müşterisi tesis impairment'ı FM portalı üzerinden bildirir, FM yangın koruma uzmanı 24/7 bilgilendirilir. Türkiye'de yerli sigortacı pratiği genelde NFPA 25 modeline yakındır; uluslararası sigortacı (FM, Allianz, AXA XL) FM Global standardına yönlendirir.
Acil impairment yönetimi
Plansız impairment her zaman olur — boru patlar, vana arızalanır, donmuş hat çatlar. Anlık eylem sırası:
- Etkilenen zon veya tüm sistem hızlıca kapatılır (su zararı önle)
- Alarm panelinde durum etiketlenir, ARC bilgilendirilir
- Yangın nöbeti hemen başlatılır (gece bile)
- Sigortacı 1 saat içinde aranır (mesai dışı acil hat)
- Sıcak işlem o anda durdurulur
- Onarım planlanır, tahmini süre hesaplanır
- Etiket asılır, kayıt formu açılır
- Onarım sonrası yeniden devreye alma 8 adımı
Yeniden devreye alma kontrol listesi
- Tüm boruda hava boşaldı, su geldi (drain test)
- Sistem basıncı normal değere ulaştı
- Akış alarmı test edildi (alarm geliyor)
- Stop valf supervised sinyali "açık" oldu
- Pompa Auto modunda, çalışma testi tamam
- Etiket kaldırıldı (her bir etiket)
- Sigortacıya kapanış bildirimi gönderildi
- ARC ile sinyal doğrulama yapıldı
- Yangın nöbeti sona erdi (yazılı durdurma)
- İmpairment kayıt formu kapatıldı (sistem durum tablosuna işlendi)
Kayıt ve dokümantasyon
Her impairment için bir form: tarih-saat-süre, sebep, etkilenen zon, alınan tedbir, yangın nöbeti tutanağı, sigortacı bildirim numaraları, sıcak işlem izinleri (varsa), onarım faturaları, yeniden devreye alma testleri, sorumlu imzaları. Bu dosya sigortacı denetiminde, BYKHY uygunluk denetiminde, mahkemede istenir. 5 yıl saklama önerilir.
BYKHY ve Türkiye pratiği
BYKHY impairment için ayrı madde tutmaz, ancak Madde 96 "Bakım ve test" ve Madde 100 "Sorumlu kişi" üzerinden uygulanır. İtfaiye uygunluk denetiminde son 1 yıl impairment kayıtları, etiket örnekleri, yangın nöbeti formları sorulur. Eksiklik durumda uygunluk belgesi geciktirilir. Sigortacı poliçesi olmayan tesislerde bile dokümantasyon BYKHY için tutulmalıdır.
Hızlı kontrol listesi
- Impairment prosedürü yazılı, personel eğitimli.
- Etiket seti (sarı/kırmızı/yeşil) hazır, formlu.
- Sigortacı acil hat numarası panelde asılı.
- Yangın nöbeti rotasyon listesi hazır.
- Sıcak işlem permit sistemi devrede.
- Yeniden devreye alma 10 maddelik liste mevcut.
- Son 1 yıl tüm impairment kayıtları arşivde.
- Aylık tatbikat: simulated impairment senaryosu.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabı
Zon kapatma planlaması, hidrolik analiz ve EN 12845 sistem dokümantasyonu için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir