Sprinkler açıldığında, sinyal sadece pompa odasında ses çıkarmamalı — biri duymalı, kayıt almalı, müdahale etmeli. Annex I, alarm iletim hatlarının üç güvenilirlik seviyesini tarif eder: doğrudan itfaiye, merkezi izleme veya yalnız yerel. Hangisi sizin tesise uygun?
Bir tekstil deposunda gece 02:30'da sprinkler tetiklendi. Pompa start etti, akış alarmı çaldı, 12 sprinklerlik bir yangın düştü. Bekçi sigara molasında, telefon sessizdeydi. İtfaiye 04:50'de mahallede bir vatandaşın aramasıyla geldi — depo çoktan tutuşmuştu. Sprinkler işini yaptı; alarm iletimi yapmadı. Tesiste yalnız yerel alarm vardı (Type C), 7/24 izleme merkezi sözleşmesi imzalanmamıştı. Annex I "kim duyacak, ne kadar sürede" sorusunu cevaplar. Sprinkler kadar önemlidir.
Üç iletim seviyesi
| Tip | Hedef | Tipik müdahale | Uygulama |
|---|---|---|---|
| Type A | Doğrudan itfaiye | 5-15 dk | Yüksek risk: hastane, otel, AVM, kimya |
| Type B | 7/24 izleme merkezi → itfaiye | 10-30 dk | Orta risk: depo, fabrika, ofis kulesi |
| Type C | Yalnız yerel + tesis personeli | Personel müsaitliğine bağlı | Sadece düşük risk + 7/24 personel mevcut |
Type A — Doğrudan itfaiye bağlantısı
Avrupa'nın bazı ülkelerinde (Almanya, İsveç, Hollanda) sprinkler alarmı doğrudan itfaiye merkezine kablolu hat üzerinden gider. Yangın algılama panelinden çıkan sinyal, 25 saatte bir polling kontrolü ile sürekli izlenir. Sinyal düşerse itfaiye hat bakımı için aranır. Türkiye'de bu altyapı bulunmaz; doğrudan 112 ya da yerel itfaiye santraline otomatik bağlantı standart değildir.
- İki bağımsız iletim hattı (kablolu + GSM)
- Sürekli polling (≤25 saat aralık)
- Hat arızası alarmı itfaiyeye iletilir
- Sigortacı genelde Type A için en yüksek indirim verir
Type B — Merkezi izleme servisi (Türkiye standardı)
Tesis ile alarm receiving centre (ARC) arasında özel sözleşme yapılır. Panel sinyalleri merkeze gider, operatör 24 saat ekran başında bekler. Alarm geldiğinde merkez:
- Tesis irtibat numaralarını arar (sırayla 3 kişi)
- Yangın doğrulanırsa 110 itfaiyeyi arar
- Saha ekibi (varsa) yönlendirir
- Olay tutanağı oluşturur, müşteriye iletir
Türkiye'de Securitas, G4S, ISS gibi özel güvenlik şirketleri bu hizmeti sunar. Aylık ücret tipik 800-3500 TL, sinyal hacmine göre değişir. Hastane ve AVM için neredeyse zorunlu sayılır.
Type C — Yalnız yerel alarm
EN 12845 Type C'yi kabul eder ama sıkı şartlarla: tesiste 7/24 yangın eğitimli personel olmalı (bekçi yetmez, müdahale eğitimi gerekir), yerel alarm sesi tesis sınırı içinde her noktadan duyulmalı, telefon ile itfaiye arama prosedürü dokümante olmalı, aylık tatbikat yapılmalı. Pratikte bu şartları küçük lojistik depo, gece personelsiz fabrika sağlayamaz; Type B'ye çıkmak gerekir. Sigortacı genelde Type C'yi reddeder.
Saha hatası — GSM yedek hattı SIM kartı kapanmış
Bir bankanın veri merkezinde Annex I Type B kuruluydu: kablolu IP ana hat, GSM yedek. Yıllık denetimde fark edildi ki GSM SIM kartı 9 ay önce ödenmemiş, operatör hattı kesmişti. Polling cevabı geliyordu çünkü kablolu hat sağlıklıydı; ama kablo arızası anında sistem kör kalacaktı. Yedek hat haftalık otomatik test sinyali ile mutlaka kontrol edilmeli; SIM ödemesi otomatik talimatla bağlanmalı, fatura adresi doğru olmalı. İki hat ayrı operatörden alınmalı (Türk Telekom + Vodafone gibi).
İletim teknolojisi seçimi
| Hat tipi | Avantaj | Risk |
|---|---|---|
| PSTN bakır | Eski, denenmiş, kendi gücü | Tükeniyor; operatörler kapatıyor |
| IP (kablolu) | Hızlı, ucuz, dijital | Elektrik kesintisi → modem ölür; UPS şart |
| GSM | Bağımsız altyapı, hızlı kurulum | SIM gözetim, sinyal gücü, jamming |
| RF (radyo) | Kablo bağımsız | Kapsama alanı sınırlı, lisans gerekebilir |
| Uydu | Çok uzak/kırsal tesis | Pahalı, gecikmeli |
Polling ve sinyal süreleri
- Type A: maks. 25 saat polling; kritik tesis 5 dk - 1 saat tercih edilir
- Type B: 25 saat üst sınır; iyi merkez 1 saat polling önerir
- Alarm sinyali iletim süresi: 90 sn içinde merkeze ulaşmalı
- Polling cevapsız → "iletim arızası" alarmı 15 dk içinde
- Yedek hat geçişi: ana hat düştükten sonra 90 sn içinde
Sinyal kategorileri
Annex I sadece "yangın alarmı" tek sinyalden ibaret değil; en az şu kategoriler ayrı iletilir:
- Yangın alarmı (akış)
- Pompa start / fault
- Stop valf supervised (kapalı)
- Düşük basınç
- Düşük su seviyesi
- Düşük sıcaklık (donma)
- Güç kesintisi
- İletim hattı arızası
- Sistem test (susturulmuş, normal logdan ayrı)
Sözleşme — ARC ile imzalanmadan önce
- Müdahale süresi taahhüdü (kim aranır, kaç dakikada)
- Yıllık fonksiyon test programı
- Olay raporlama formatı (PDF, e-posta, web portal)
- Hat arızası bildirim süresi
- Sertifikasyon (TS EN 50518 alarm receiving centre standartı)
- Yedek merkez (ana ARC çökerse devre)
- Yıllık olay raporu / istatistik
- Sözleşme sonu veri saklama (event log devri)
Saha hatası — Polling alarmı operatör tarafından kapatılmış
Bir AVM'de iletim hattı arızası 6 ay boyunca sürekli alarm verdiği için ARC operatörü "filtre" koymuş — bu sinyal ekrana düşmüyordu. Asıl sorun panelin GSM modülüne paratoner darbesi gelmesiydi; tamir edilmediği için süreç kalıcı oldu. 7. ay yangın oldu, sprinkler açıldı, ama sinyal merkeze gitmedi (zaten hat ölüydü). AVM 22 dk ARC'den haber alamadı, itfaiyeyi mağaza müdürü aradı. Bu hata "alarm yorgunluğu" örneğidir; operatör filtreleri yasak, kalıcı sorun mutlaka çözülmeli.
NFPA 72 ile karşılaştırma
NFPA 72 §26 "Supervising Station Fire Alarm Systems" Annex I'in genişletilmiş versiyonudur. NFPA üç tip tanımlar: Central Station (UL listed ARC), Proprietary (sahibinin işlettiği), Remote (uzak merkez). NFPA polling süresi maks. 4 saat (Annex I 25 saatten çok daha sıkı). Alarm iletim süresi 90 sn limiti aynı. NFPA 72 yedek hat zorunlu (DACT — Digital Alarm Communicator Transmitter). Türkiye projelerinde uluslararası sigortacı NFPA 72 polling süresini ister; yerel BYKHY 25 saat kabul eder.
BYKHY bağı
BYKHY Madde 75 "Algılama ve uyarı sistemleri" alarm sinyalinin sürekli izlenebilir olmasını ister. Hastane, otel, alışveriş merkezi, yüksek bina, sanayi tesisi için 7/24 izleme merkezi sözleşmesi denetlenir. İletim hattı testi yıllık fonksiyon raporunda belgelenmeli. İtfaiye uygunluk denetiminde ARC sözleşmesi, son polling raporu ve aylık test kayıtları sorulur.
Hızlı kontrol listesi
- İletim seviyesi (A/B/C) risk değerlendirmesinde belirlendi.
- İki bağımsız hat — farklı operatör.
- Yedek hat haftalık otomatik test.
- Polling süresi ≤25 saat, kritik tesiste ≤1 saat.
- ARC sözleşmesi TS EN 50518 sertifikalı şirket ile.
- Müdahale süresi ve aranacak kişi listesi güncel.
- Aylık fonksiyon test kayıt altında.
- Hat arızası "filtreleme" yasağı operatöre yazılı bildirildi.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabı
Sistem alarm zonu yapılandırması ve EN 12845 hidrolik analizi için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir