Pompa odasi yalnizca pompa+motor degil; havalandirma kesiti, drenaj sumbi, acil aydinlatma ve egzoz baglantisi ile bir butun. Madde 10.3'un saha karsiligini cikariyoruz.
Bir lojistik depo projesinde dizel pompa odasini gormeye gittigimde olay bizi anlatti: oda 2,2 m yukseklikte, tek 60x60 menfez ile havalanmis, kapi ic mekana dogru aciliyor, zeminde su birikintisi yagmur sonrasi gunlerce duruyor ve egzoz borusu pompa odasinin tavanindan disariya degil yan duvardaki teknik koridora veriliyordu. Aku grubu uc kez devre disi kalmis, kimse sebebini sormamis. Pompa odasi gereksinimleri EN 12845'te tek paragrafa sigsa da saha hatalarinin %70'i bu paragrafin disinda kaliyor.
Bu yazi pozitif emme yuksekligi veya NPSH degil; pompa odasinin fiziksel altyapisi uzerine. Yani odanin kendisi: duvar, kapi, havalandirma kesiti, drenaj egimi, aydinlatma seviyesi, egzoz cikis kotu ve servis araligi.
EN 12845 Madde 10.3 ne diyor
Standart, pompa setlerinin barindirildigi kompartmani Madde 10.3 altinda dort alt baslikta tanimlar:
- 10.3.1 Genel — yangin direnci en az 60 dakika, baska amaclarla kullanilamaz.
- 10.3.2 Sprinkler korumasi — pompa odasi sprinkler ile korunmalidir.
- 10.3.3 Sicaklik — elektrikli icin min 4 C, dizel icin min 10 C.
- 10.3.4 Havalandirma — dizel motorlu pompalar icin yeterli havalandirma; uretici talimatina uygun.
Standart sayisal havalandirma debisi vermez; bunu uretici (Clarke, Cummins, Iveco, Caterpillar) verir ve oda projecisi uygulamak zorundadir. Madde 10.3.1'in tercih sirasi cok onemli, projede sik atlaniyor:
- Ayri bina (en tercih edilir);
- Sprinkler korunan binaya bitisik, disaridan dogrudan erisimli bina;
- Sprinkler korunan bina icinde kompartman, fakat disaridan dogrudan erisimli.
Burada anahtar kelime "disaridan dogrudan erisim". Itfaiye geldiginde lobi-koridor-asansor labirentinden gecmemeli; cep telefonu ile aci olarak agir aku tasiyacak teknisyen kapiyi disaridan acmali.
Yangin direnci ve kapi
REI 60 duvar pratigi: en az 15 cm betonarme veya cift kat 12,5 mm yangin levhasi + tas yunu ile kuru duvar. Kapi EN 1634-1 sertifikali EI 60, disa acilan, kendinden kapanir. Iceri acilan kapi tasarim hatasidir: panik aninda yangin basinci kapiyi mandalliyor, disaridan acan teknisyen kanal etkisi ile alev alevle karsilasiyor.
Kapi alti egim 0 olmali, yagmur veya yikama suyu odaya akmamali. Uzerinde "Sprinkler Pompa Odasi - Yetkisiz Giris Yasak" levhasi.
Havalandirma: dizelin can damari
Dizel pompa odasinda havalandirma uc isi yapar: yanma havasi saglar, motor sogutmasi yapar, oda sicakligini esik altinda tutar. Uc kanal ihtiyaci da ayri ayri hesaplanir.
| Hava ihtiyaci | Tipik buyukluk | Yon |
|---|---|---|
| Yanma havasi | ~2,5 m3/dk her 100 kW | Motor emis filtresinden |
| Radyator sogutma havasi | ~150-300 m3/dk her 100 kW | On menfez giris, arka cikis |
| Oda havalandirmasi (sicaklik) | 4-6 hava degisimi/saat | Capraz menfez |
Pratik el kurali: 50-100 kW arasi dizel pompada toplam serbest kesit en az 1,2 m2. Menfez net acikligi (kafes engeli, panjur kayip katsayisi) brut alanin %50-60'i kadar dustugu icin 2,0-2,5 m2 brut menfez tasarlamak guvenli. Hava girisi tabana yakin (taze hava agir), cikisi tavana yakin (sicak hava hafif). Cikisi radyator yonune koyup motor fan ittiriciyle disariya verirsen oda 10 C uzerinde kalmaz.
Dogal havalandirma cogu zaman yetmez; mekanik destek fan takmak gerekir. Ancak fan elektrik kesintisinde durmamali; aku besleme veya jenerator hattinda olmali. Kis aylarinda menfezi tamamen kapatma; kismi panjur (motor termostatli) kullan.
Drenaj: oda kuru kalmali
Standart Madde 10.3 dogrudan drenaj sayisi vermez ama oda baska amaclarla kullanilamaz ve sprinkler korunur dedigi icin sprinkler aktivasyonu, pompa salmastra sizintisi, test boruna acilan tahliyeler ve dis menfezden gelen yagmur suyu hep odaya gelir. Bunu cikarmak icin:
- Zemin egimi en az %1 (1 cm/m), sumbi yonune;
- Sumbi min DN 100, koku tasi olmayan tipte;
- Tahliye kanalizasyona dogrudan baglanmaz (geri akis riski); arada kesik akis bosluklu rogar;
- Pompa kaide yuksekligi en az 10 cm; motor altina su gelmemeli;
- Aku grubu kaide ust kotunda, sel-altinda kalmayacak.
Sahada gordugum cogu pompa odasinda zemin egimi 0; sumbi varsa bile koklenmis veya kapakli, kullanilamaz halde. Test borusunu kovaya acan teknisyen aslinda her test sonrasi 200-400 L'lik bir gol birakiyor.
Aydinlatma: EN 1838 acil hatti
EN 12845 aydinlatma sayisi vermez ama pompa odasi EN 1838 (acil aydinlatma) kapsaminda yuksek riskli is alani sayilir. Pratik gereksinim:
- Genel aydinlatma calisma kotunda min 200 lux (manometre, valf etiketi okumak icin);
- Acil aydinlatma min 15 lux, sebek besleme kesilince 0,5 sn icinde devreye giren tip;
- Suresi min 1 saat (yangin sirasinda yetkili mudahale suresi);
- Armatur IP54 ve uzerine sprinkler tetiklemesinden korunmali (kapakli).
Aku besleme yerine uzerinde batarya olan LED armatur tipi tercih edilmeli; kontrol panosu ariza verse de aydinlatma yanmaya devam eder.
Boyut ve servis araligi
Standart pompa cevresi minimum mesafe vermez. Saha kurali:
- Pompa govdesinin uc kenarinda en az 0,8 m bos servis alani;
- Motor tarafinda kasnak/kaplin sokumu icin 1,0-1,2 m;
- Tavandan motor ust kotuna min 1,0 m (vinc/erisim);
- Aku grubu pompa ile ayni kompartmanda fakat kontrol panosundan en az 0,6 m uzakta;
- Yakit tanki (dizel) odanin disinda veya REI 60 ayri kompartmanda; ic tankta saklanacaksa damlama tavasi sart.
Pompa odasi yuksekligi en az 2,5 m, dizel ve genis radyatorlu setlerde 3,0 m'nin altina inmemeli. Tavan altinda valf, deluge istasyonu veya hava tanki yerlestirilecekse net 2,2 m calisma yuksekligi mutlaka korunmali.
Dizel motor egzoz cikisi
Bu yazinin yazilma sebebi tek basina bu basliktir: egzozu pompa odasina veya ic koridora atmak. Standart Madde 10.3.4 ve genel pompa odasi mantigi geri yanma gazlarinin iceri sizmasini yasaklar; izolasyon ve egim ister.
- Egzoz borusu cift cidarli izoleli, dis cidari el degmez sicaklikta;
- Cikisi cati uzerinde veya disa acilan disardusey noktada, hic bir menfez/pencereye 3 m'den yakin olmamali;
- Yagmur kapagi veya 90 derece dirsek ile sonlandirma;
- Kondensat tahliye T-baglantisi en alt noktada, drenaj kovasina;
- Egzoz susturucu motor uretici onayli, akustik 80 dBA siniri.
Egzozu yan duvardaki teknik koridora veya kapali asansor bosluguna birakilan projelerde 5-10 dakika icinde CO seviyesi olumcul esige cikar ve oda sicakligi 60-80 C'yi gorur. Bu, 60 dk yangin direnci sartini fiilen bos kuyu yapar.
Sogutma: radyator mi su jeti mi
EN 12845 dizel sogutma yontemini sinirlamaz; iki secenek var:
| Sistem | Avantaj | Dezavantaj |
|---|---|---|
| Radyator + fan | Sebek suyu gerektirmez, kapali devre | Buyuk hava debisi, oda sicakligi yukselir |
| Su jeti (heat exchanger) | Kucuk hava debisi, kompakt | Sprinkler hattindan surekli akis (~0,5-2 L/s) gerekir |
Su jeti sistem secilirse pompa basma hattindan alinan su hidrolik hesabin parcasi olur (Madde 10.5). Bu debiyi NFPA 20'deki gibi cooling water flow olarak hesaba ekle, yoksa nominal debide eksik kalirsin.
Yaygin saha hatalari
- Egzozu ic mekana atmak — en olumcul ve en sik hata.
- Tek menfez, kapali kis — radyator havasi sirkule olmaz, motor 90 C uzerine cikip stop eder.
- Kapi iceri acilan, anahtarli — itfaiye giremez.
- Zemin egimi 0, sumbi yok — pompa kaidesi paslanir, motor altinda su.
- Acil aydinlatma yok — gece ariza mudahalesi imkansiz.
- Aku grubu sicak/soguk uctakipte — radyator atik havasi aku uzerine baglandiginda aku 60 C'yi gorup 6 ayda bitiyor.
- Yakit tanki ic mekanda, damlama tavasi yok — sizinti tum oda zeminine yayilir.
NFPA ile karsilastirma
NFPA 20 (Stationary Pumps for Fire Protection) bu konuda EN 12845'ten daha sayisal: pompa odasi sicakligi, havalandirma debisi (BTU/saat ile motor isi cikisi), egzoz cikis kotu (cati ustu en az 0,9 m), kapi yangin direnci (2 saat tipik) acikca verilir. EN 12845 ise uretici talimatina atif ile birakir; yani sorumluluk projeci+pompa tedarikciye duser. Pratikte NFPA 20'nin sayisal degerleri EN 12845 projelerinde de guvenli ust sinir olarak kullanilabilir.
Turkiye baglami
BYKHY pompa odasini sprinkler binasinin parcasi olarak ele alir ve 120 dakika yangin direnci ister (EN 12845'in 60 dakikasindan daha sikti). Pratikte BYKHY 120 dk uygula, EN 12845'in tum diger gereksinimini ust kat olarak ekle. CE sertifikali pompa setleri (UNI, Wilo, Caprari, KSB) EN 12845 + uretici kurulum kilavuzu ile teslim edilir; oda projecisinin gorevi bu kilavuzdaki havalandirma kesitini hayata gecirmektir. Fakat saha pratiginde bu kilavuz cogu zaman acilmadan dosyada kalir; yapi denetimi de oda boyutunu kontrol etmez.
Sik Sorulan Sorular
EN 12845 dizel pompa odasi havalandirma kesiti ne kadar olmali?
Madde 10.3.4 sayisal vermez, motor uretici talimatina atif yapar. Pratik: 50-100 kW dizel pompada serbest hava kesiti en az 1,2 m2 net (yaklasik 2,0-2,5 m2 brut menfez). Daima motor uretici tablosunu kontrol et.
Pompa odasi sicakligi kac derece olmali?
Madde 10.3.3: elektrik motorlu icin min 4 C, dizel motorlu icin min 10 C. Akugrubu icin 10 C optimum.
Pompa odasi yangin direnci ne olmali?
EN 12845 Madde 10.3.1 min 60 dakika (REI 60). BYKHY Turkiye'de 120 dk ister; uygulamada 120 dk + EN 12845'in diger sartlari birlikte saglanir.
Dizel pompada egzoz hatti nereye baglanir?
Egzoz dogrudan disariya, izoleli ve cati ustu/dis duvarda menfezlerden 3 m uzakta sonlandirilir. Ic mekana, asansor boslugu veya teknik koridora birakilirsa CO ve sicaklik kisa surede esik asar.
Pompa cevresinde ne kadar bos alan birakilmali?
Standart sayisal vermez; saha pratigi pompa govdesinin uc kenarinda 0,8 m, motor kaplin tarafinda 1,0-1,2 m, tavandan 1,0 m.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi ve pompa hidrolik hesabi icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz. Pompa debi-basinc karakteristigi, NPSHa hesabi ve dizel sogutma su jeti debisi hesabi dahildir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir