Inspector test connection, alarm test valfı, low-point drain, drenaj kolu. Sistemin gerçek anlamda test edilebilmesi için doğru tasarlanmış drenaj şart; eksik drenaj, yıllarca eksik kalan testler demektir.
Bir lojistik tesisinde 4 yıl boyunca zon test bağlantısı kapağı açıldığında 1500 L su zemine yayılıyor, ekip duvar boyalarının zarar görmemesi için testi kısa kesiyordu. Drenaj tasarlanmamış, sadece "kapak" konmuştu. Sigortacı denetiminde çeyreklik testlerin "kısaltılmış" yapıldığını gördü; rapor "test gerçekleştirilemedi" olarak güncellendi. Yıl sonunda poliçe primine %20 zam geldi. Madde 16 drenaj kolu eksikse Madde 20 testlerinin hepsi havada kalır.
Madde 16.3 — Drenaj tertibatı
16.3.1 Sistem drenajı
Her kontrol valf setinde sistem boşaltma için ana drain valfi bulunur. Drenaj çapı:
- Minimum DN50 ana drain
- Tasarım debisinin %25'i kadar boşaltma kapasitesi
- Büyük sistemde DN80 veya DN100
- Boşaltma rotası havalandırmalı, geri sifon korumalı
16.3.2 Inspector test connection (Zon test bağlantısı)
Sistemin en uzak veya hidrolik olarak en zor noktasından alınır. Sistem içindeki en küçük orifis K-faktörü ile aynı boyutta test orifisi. Akış simülasyonu sırasında:
- Akış alarm svgicı tetiklenmeli (30 sn içinde)
- Su motor gong (varsa) çalmalı
- Basınç şalteri kapanmalı, alarm transmit etmeli
- İtfaiye/merkez izleme sinyali gitmeli
16.3.3 Low-point drain
Yatay borunun alçak noktalarında su birikir; özellikle kuru sistemde donma riski. Çözüm:
- Her 90 m'de en az bir low-point drain
- Çap DN15-25
- Erişilebilir konum (asma tavan üstünde değil)
- Etiketli + kilitli (yanlış açılmaması için)
- Boşaltma çukur, kanal veya kova ile
Drenaj kolu hidrolik boyutlandırma
| Sistem boyutu | Tasarım debi (L/dk) | Drenaj çapı | Drenaj kapasitesi (L/dk) |
|---|---|---|---|
| LH küçük | 225 | DN50 | ~250 |
| OH2 orta | 540 | DN50 | ~250 |
| OH3 büyük | 900 | DN65 | ~450 |
| HHP3 | 1620 | DN80 | ~700 |
| HHS3 | 3250 | DN100 | ~1200 |
| HHS4 | 4875 | DN100 (× 2) | ~2400 |
%25 oranı pratik tabandır; sigortacı/yetkili merci tam debide drenaj isterse, ayrı bir test loop tasarlanır.
Test loop ve geri kullanım
Test sırasında 3-15 dakika boyunca tasarım debisinin önemli kısmı drenaja gider. Su kaybı ciddi:
- OH2 sistem 540 L/dk × 10 dk = 5400 L test başına
- HHS3 3250 L/dk × 5 dk = 16.250 L
- Yılda 4 çeyreklik test → 20-65 m³ kayıp
Tank temizliğine zarar vermiyorsa, test suyu pompa girişine geri yönlendirilebilir (closed-loop test). Bu, su tasarrufu için tercih edilen tasarım. Ancak debi-basınç ölçümleri kalibreli flow meter ile yapılır.
Saha hatası — Drenaj çukuru taşkın
Bir tekstil deposunda kontrol valfi yanına 0,5 m × 0,5 m × 0,3 m drenaj çukuru yapılmıştı. Çeyreklik test sırasında 540 L/dk akış başladı, çukur 20 saniyede doldu, su deponun zeminine yayıldı, 200 m² ham kumaş ıslandı. Maliyet 380.000 TL. Çukur hesaplaması yapılmamış, "küçük havuz yeter" denilmişti. Madde 16.3 drenaj kapasitesi tasarım debisinin %25'i ister; çukur değil açık kanal/gider bağlantısı çözüm.
Drenaj rotası tasarım kuralları
- Ana drenaj eğim ≥ 1° (kendi kendine boşalsın)
- Hava cebi yapmasın (low-point yok)
- Boyut tasarım debisini geçirsin
- Çıkışta hava boşluğu (back-flow korunağı)
- Soğuk alanda donma korumalı
- Çıkış noktası temiz su sayılırsa yağmur kanalı, kirli su sayılırsa endüstriyel kanal
- Glikolu sistem ayrı bertaraf hattı
İtfaiye bağlantısı (FDC) ve drenaj
İtfaiye su bastıktan sonra geri kalan suyu tahliye etmek için FDC üzerinde drain valfi bulunur. Donma riskli alanda FDC bağlantı borusu kuru tutulur, ana check valf altından drenaj otomatik. Kontrol günlük gözle, yıllık fonksiyon test.
NFPA 13 / NFPA 25 ile karşılaştırma
NFPA 13 §16.9 (drainage) tam debiyi taşıyacak ana drain (en az 2-inch ≈ DN50) ister; pratikte EN 12845 ile aynı. NFPA 25 inspector test connection için sistemin en uzak noktasından, en küçük K-faktörü orifisli olmasını şart koşar — EN 12845 Madde 16.3.2 ile aynı yaklaşım. Low-point drain NFPA tarafında "auxiliary drain" adıyla geçer; her 18 m'de değil, her drum drip noktasında bulunur. İki standart drenaj felsefesinde paralel.
BYKHY bağı
BYKHY drenaj için ayrı bir madde tutmaz; EN 12845/NFPA referansları üzerinden uygulanır. Türkiye'de mevzuat boşluğu nedeniyle drenaj kolları sıkça "kova ile dökülür" seviyesinde bırakılır. Sigorta denetimi bu noktada en sık sapma yazar; çeyreklik test rapor edilemiyorsa Annex Q periyodik incelemesi "şartlı uygun" olur. Tesisin sprinkler kontrolünde drenaj kolu tasarımı kâğıt üzerinde değil, fiziksel olarak doğrulanmalı.
Hızlı kontrol listesi
- Ana drain valfi DN50 minimum, debi %25 kapasiteli.
- Inspector test connection en uzak/yüksek nokta, en küçük K orifisi.
- Low-point drain her 90 m, etiketli, kilitli.
- Drenaj rotası 1° eğim, hava cebi yok.
- Çıkış noktası açık kanal/gider — çukur değil.
- Glikolu sistem ayrı drenaj hattı.
- FDC drain donma korumalı.
- Test suyu rotası dokümante edildi.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabı
Drenaj kapasitesi ve test debisi hesaplaması için tasarım yoğunluğu, koruma alanı ve hidrolik özetlerini SprinkCalc iOS uygulamasında çalıştırabilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir