Soguk depo, frigorifik alan, dis cephe yukleme dock, isitilmayan ek bina — donun olabilen sprinkler hatlari icin yas tip uygun degil. Dry pipe, pre-action, antifriz — hangisi nerede pratik, ESFR hangisi ile uyumlu, gecikme ne kadar?
Bir frigorifik depoda (-20 °C) yas tip sprinkler tesisat kurulmustu (yanlis tasarim). Ilk soguk donda 40 m boru icinde su dondu, valfler patladi, sigorta primi 5 katlandi. Sistem dry pipe valve + don izolasyonlu boru ile yeniden kuruldu (180000 EUR). Don tehlikesi olan herhangi bir alanda yas tip kati hata; donme noktasi (4 °C) altinda olabilen tum mahaller dry tip veya pre-action ile korunmali.
Don tehlikesi olan tipik alanlar
- Soguk depo (-20 ile +5 °C)
- Frigorifik depo (-25 °C ve alti)
- Yukleme dock (kapi acikken dis sicaklik)
- Isitilmayan ek bina, depo
- Cati altina cik (loft, gizli hacim)
- Dis cephe sundurme
- Boru hatlari pencere yaninda (yalitim eksik)
Cozum tipleri karsilastirma
| Cozum | Aktivasyon suresi | Maliyet | Bakim |
|---|---|---|---|
| Wet pipe (yas) | 5-15 sn | Dusuk | Dusuk |
| Dry pipe (kuru) | 30-60 sn | Orta | Orta (kompresor) |
| Dry pipe + accelerator | 15-30 sn | Orta-yuksek | Orta |
| Pre-action single interlock | 30-60 sn | Yuksek | Yuksek |
| Pre-action double interlock | 60-90 sn | Cok yuksek | Cok yuksek |
| Antifriz | 5-30 sn (degisken) | Dusuk | Yillik test |
Dry pipe valve detayi
- Sprinkler tarafi hava 3-4 bar
- Tank tarafi su 8-10 bar
- Hava : su orani 6:1
- Maks. sistem hacmi 3000 L (NFPA 13 §7)
- Kompresor surekli calisir (kacak telafi)
- Q.O.D. (Quick Opening Device) gecikme azaltir
- Yillik trip testi (su sirasi degil hava sirasi)
Pre-action sistem turleri
- Single interlock: erken algilama veya sprinkler aktivasyonu acar
- Double interlock: hem erken algilama hem sprinkler aktivasyonu beraber acar
- Non-interlock: herhangi biri acar (basit)
- Server odasi double interlock yaygin
- Soguk hava deposu single interlock pratik
ESFR + dry pipe
ESFR kuru tip ozel sertifikali urunler:
- Tyco TY7126-DT (K360 dry tip)
- Viking VK510-DT (K360)
- Reliable F1-DT (K200, K360)
- Aktivasyon gecikme telafisi: su talebi %10-15 artis
- Boru capi yas tipten %15-20 buyuk (hava bosaltma kapasitesi)
- Quick acting kuru valf zorunlu
Saha hatasi - Frigorifik dock kapisi acik kaldi
Bir et frigorifik tesisinde (-25 °C) yukleme dock alani yari isitilmis bolgede dusunulmustu. Yas tip sprinkler kuruldu. Bir hafta hafta sonu kapi yarim acik kaldi; -10 °C'de bir hat dondu. Trip testi sirasinda fark edildi (yangin yok). Cozum: tum dock bolgesi dry pipe'a cevirildi, kapi otomatik kapanma sistemi eklendi. Yari isitilmis alan tanimi guvensiz; donun olabilen yer = dry tip.
Antifriz neden onerilmez?
- FM Global 2010 sonrasi antifriz kisitladi
- Glycol bazli antifriz alev tutusturucu (NFPA test)
- Yillik konsantrasyon olcumu zorunlu
- Viskozite artisi sprinkler aktivasyonunu yavaslatir
- Yangin sirasinda damla pattern bozulur
- Yeni projeler antifriz yerine dry pipe
Boru izolasyonu
- Tas yunu min. 50 mm (-5 °C'ye kadar)
- Heat trace cable + tas yunu (cok soguk alanlar)
- Buharlasma engelleyici dis kabuk
- Sprinkler kafa altina kosaktan stronger heat trace
- BMS ile sicaklik sensoru her 10 m
BYKHY ve Turkiye pratigi
BYKHY soguk depolama icin "EN 12845 referansi + don korumasi" kuralini koyar. Turkiye'de et, sut, balik isleme tesisleri (Banvit, Lider, Ozdokur) dry pipe + heat trace ile kuruluyor. Frigorifik lojistik (DHL Frigo, Aras Frigo) double dry pipe valve yedekli. Eski tesislerde antifriz cozelti hala var; yeni denetim sonrasi dry pipe'a gecis tavsiyesi.
Hizli kontrol listesi
- Donun olabilen tum alanlar haritalandi.
- Yas tip sprinkler sadece +4 °C uzeri.
- Dry pipe valve sertifikali, accelerator var.
- Pre-action gerekmiyorsa kullanilmadi (overkill).
- Antifriz mevcut ise dry pipe'a cevirme plani.
- Boru izolasyonu + heat trace.
- BMS sicaklik sensor ile uyari.
- Yillik trip testi yapildi.
SprinkCalc ile Don Korumali Tasarim
Dry pipe, pre-action, ESFR kuru tip hesabi icin SprinkCalc iOS uygulamasi parametrik destek sunar.
SprinkCalc'i App Store'dan indir