Okul, hastane, fabrika, depo — Annex A tablolarini saha gozuyle okumak ve listede olmayan tesisleri savunulabilir bir sinifa baglamak.
Bir lojistik merkezinin OSGB raporunda "ofis blogu LH" yaziyordu; sigortaci geri yazip "open-plan, kalipsiz, kablo trayli — bu OH1" deyince proje iki gun durdu. Annex A tablosu acildi, Madde 6.2.2 okundu, fark anlasildi. Annex A yorumlanir bir listedir; ezbere okunmaz. Bu yazida LH, OH1-OH4 ve HHP1-HHP4 tablolarini saha gozuyle ayristiriyor, Annex A ile Annex C farkini netlestiriyor ve "listede yok" dendiginde nasil savunulabilir bir sinifa indigimizi konusuyoruz.
Annex A nedir, nerede durur
EN 12845:2015+A1:2019 standardi tehlike siniflandirmasini Madde 6.2'de tanimlar; Annex A ise "Classification of typical hazards" baslikli normatif eki olarak A.1, A.2 ve A.3 tablolari ile tipik tesis tiplerini bu sinflara baglar. Standartin kendi ifadesi acik: tablolar "minimum hazard classification" listesidir ve "guidance for occupancies not specifically mentioned" amaciyla da kullanilir. Yani liste hem baglayici (asgari) hem de yorum acik birakir; spesifik olmayan tesisi en yakin benzeriyle eslestirip yukari yonde ayarlamak Annex A'nin ruhuna uygundur.
Madde 6.2 ile birlikte okunmasi sart. Madde 6.2.2 ozellikle okul ve ofisleri kosullu olarak hem LH hem OH1 altinda gosterir; karar yangin yukune ve kompartimanlamaya birakilir. Otorite (yetkili merci) ve sigortaci ile gorus alinmasi tavsiye edilir; bu ayni zamanda Madde 6.2'nin lafzidir.
LH (Light Hazard) — Tablo A.1
Annex A'nin LH listesi cok kisa: okul ve egitim kurumlari (belirli alanlar), ofisler (belirli alanlar) ve cezaevleri. Pratikte bunlarin yangin yuku 800 MJ/m2 altinda kalmali, kompartiman alani sinirli ve yanici malzeme miktari kontrollu olmali. Tasarim degerleri 2,25 mm/dk yogunluk ve 84 m2 operasyon alanidir.
| Tesis | Sinif | Not |
|---|---|---|
| Cezaevi (kogus, idare) | LH | Tablo A.1 dogrudan |
| Ilkokul derslik blogu | LH | Madde 6.2.2 sartlari saglanirsa |
| Kucuk hucre ofis (kapali) | LH | Madde 6.2.2; aksi halde OH1 |
| Kutuphane okuma salonu | OH1 | Kitap deposu haric — A.2'de |
| Hastane oda blogu | OH1 | Annex A'da hastane OH1 listesinde |
| Muze sergi salonu | OH1 | Tablo A.2 — Miscellaneous |
Dikkat: tablo "Hospitals", "Hotels", "Libraries (excluding book stores)", "Restaurants", "Museums" girdilerini A.2 OH1 sutununda listeler. Yani halk arasinda LH sayilan otel ve hastane Annex A'ya gore OH1'dir. LH sadece okul/ofis/cezaevi ve onlara analog tesisler icindir.
OH (Ordinary Hazard) — Tablo A.2'nin dort sutunu
OH1-OH4 ayrimini saha dilinde anlatmak gerekirse: OH1 dusuk yanici, OH2 orta, OH3 yuksek (ama proses agir degil), OH4 ise tekstil ve agac gibi kalin yanici elyaf bulunduran tesislerdir. Hepsi 5,0 mm/dk yogunluk kullanir; degisen sey operasyon alanidir (yas sistem icin 72 / 144 / 216 / 360 m2).
| Sinif | Tipik tesis ornekleri (Annex A.2) | Operasyon alani (yas) |
|---|---|---|
| OH1 | Cimento fabrikasi, sac metal urun fabrikasi, hastane, otel, kutuphane, restoran, muze, kucuk yayin stuyosu, tren istasyonu, teknik hacim, ciftlik binasi, sinema/tiyatro, konser salonu, tutun fabrikasi, film/TV stuyosu, veri isleme (bilgisayar odasi — bant deposu haric), su bazli boya kabini, ofis | 72 m2 |
| OH2 | Foto film fabrikasi, metal isleme, mezbaha/et fabrikasi, firin, biskuvi fabrikasi, bira fabrikasi, cikolata fabrikasi, sekerleme, sutcu, fizik laboratuvari, camasirhane, otopark, deri urun fabrikasi | 144 m2 |
| OH3 | Cam fabrikasi, boyahane, sabun fabrikasi, foto laboratuvar, elektronik fabrika, radyo cihazi fabrikasi, camasir makinesi fabrikasi, oto servisi, hayvan yemi, misir degirmeni, kurutulmus sebze/corba fabrikasi, seker fabrikasi, ciltevi/karton/kagit fabrikasi, AVM/magaza, hali fabrikasi (kaucuk/kopuk plastik haric), bez/giysi/elyaf levha fabrikasi, ayakkabi (plastik/kaucuk haric), orme/keten fabrikasi, sentetik dosek (kopuk plastik haric), dikim/dokuma, yunlu/kambric, agac isleyen fabrika, mobilya (kopuk plastik haric), mobilya showroom, doseme (kopuk plastik haric) | 216 m2 |
| OH4 | Alkol damitma, atik kagit isleme, fuar salonu, pamuk/keten/kenevir hazirlama, kereste fabrikasi, kontraplak fabrikasi | 360 m2 |
OH listesinin altindaki not pratik onem tasiyor: "Where there is painting or other similar high fire load areas in a OH1 or OH2 occupancy, they should be treated as OH3." Yani OH1 olarak tasarlanan bir tesisin icindeki boya kabini OH3 olarak korunur — tum tesisi yukseltmeye gerek yok ama o bolge ayri sinifa girer. Ortak/acik baglantida ise Madde 6.2.4 geregi yuksek deger gecerlidir.
HHP (High Hazard Process) — Tablo A.3
HHP1-HHP4 yangin yuku ve isi salim hizinin OH'i astigi prosesleri kapsar. Tasarim yogunluklari sirasiyla 7,5 / 10,0 / 12,5 mm/dk; operasyon alani 260 m2 ortaktir. HHP4 cogunlukla deluge veya kopuk-su ile cozulur.
| Sinif | Tipik tesis ornekleri (Annex A.3) | Yogunluk |
|---|---|---|
| HHP1 | Yer musambasi/linoleum imalati, recine/lamba isi/terebentin imalati, kaucuk muadili imalati, agac yunu imalati, kibrit imalati, solventli boya kabini, soguk hava deposu fabrikasi, basimevi, PP/PE/PS kablo (OH3'ten daha yanici), enjeksiyon kalip (PP/PE/PS), plastik fabrikasi (kopuk plastik haric, OH3'ten yanici), kaucuk urun, sentetik elyaf (akrilik haric), halat fabrikasi, hali (genleslememiş plastik dahil), ayakkabi (plastik ve kaucuk dahil) | 7,5 mm/dk |
| HHP2 | Yakit-tablet imalati (firelighter), katran damitma, otobus/yuksuz kamyon/vagon depolari, paraffin mum imalati, kagit makinesi salonu, hali (kaucuk ve kopuk plastik dahil), kereste fabrikasi, sunta imalati, boya/renk/vernik imalati | 10,0 mm/dk |
| HHP3 | Selüloz nitrat imalati, oto/kamyon lastigi, kopuk plastik/kopuk kaucuk imalati (m4 disi) | 12,5 mm/dk |
| HHP4 | Havai fisek imalati | Proje ozel — deluge/kopuk |
HHS (High Hazard Storage) — Annex A'da neden yok?
Annex A.3 sadece proses agirligini ele alir. Depolama icin EN 12845 ayri bir mantik kurar: Annex B material factor (M1-M4) + storage configuration ile Cat I-IV belirler; Annex C ise alfabetik urun listesiyle ayni kategoriyi dogrudan verir. HHS tablolari (Tablo 6, 7, 8) bu kategori + raf yuksekligine bagli olarak yogunluk-alan kombinasyonu uretir. Yani depo bir tesis tipi olarak Annex A'ya degil, Annex B/C uzerinden Annex A'nin disindaki bir prosedure baglanir.
Pratik kural: bir binada hem proses hem depolama varsa, proses bolgesi Annex A'dan, depo bolgesi Annex B/C'den siniflanir. Ayni kompartimanda iseler (acik baglanti varsa) yuksek olan deger tum bolgeyi yonetir — Madde 6.2.4'un dogrudan sonucu.
Annex A vs Annex C — sik karistirilan ayrim
| Boyut | Annex A | Annex C |
|---|---|---|
| Ne sinifliyor? | Tesis tipi (fabrika, ofis, hastane) | Urun (alkol, kagit, lastik, mobilya) |
| Cikti | LH / OH1-4 / HHP1-4 | Cat I / II / III / IV |
| Kullanim alani | Proses ve genel kullanim | Depolama hesabi |
| Tasarim girdisi | Tablo 4 / 5 (yogunluk-alan) | Tablo 6/7/8 (HHS yogunluk-yukseklik) |
| Niteligi | Normatif, minimum liste | Normatif, alfabetik liste |
Cakistiklarinda — orn. mobilya showroom hem Annex A.2 OH3'tedir hem urun olarak Annex C'de Cat II'dir — Madde B.3.1 kurali geregir: "the higher of the two values shall be used". Showroom'un raf yuksekligi 2 m'i asip bina depo niteligi kazaniyorsa Annex C/B yolu acik. Aksi takdirde Annex A.2 OH3 yeterlidir.
Annex A'da yoksa ne yaparsiniz
Standart bunu da soyluyor: Annex A "guidance for occupancies not specifically mentioned" amaciyla da kullanilir. Saha akisimiz su sirayla isler:
- En yakin analog: ornegin "veri merkezi white space" Annex A'da geçmez, ama "Data processing (computer room, excluding tape storage)" OH1 olarak listelidir. Hot aisle/cold aisle duzeni varsa OH1 baslangic noktasi mantiklidir; depo bant/yedekleme alani Annex C'ye gider.
- Yangin yuku hesabi: MJ/m2 olarak hesaplanip benzer tesise gore yukari/asagi tasinir. EN 12845 sinir degerleri vermez ama 800 MJ/m2 altinin LH, 800-2400 MJ/m2 araliginin OH oldugu sigortaci pratiginde standartlasmistir.
- Otorite + sigortaci yazili gorusu: Madde 6.2 acikça bunu ister. Karar bir teknik nota baglanir, projede saklanir. Bu, kabul testi sirasinda hayat kurtarir.
- Yukariya yuvarlama: tereddut varsa bir ust sinif. OH2/OH3 ikilemi varsa OH3 secmek hesabi sadece operasyon alani uzerinden buyutur, K-faktor ve pompa secimi degismez ama saha riskini emniyete alir.
Yaygin hatalar
- Otel ve hastaneyi LH saymak: Annex A.2 OH1 listesinde — duzeltin.
- Boyahane bolgesini OH1 birakmak: A.2 altindaki not "OH3 olarak ele al" diyor.
- Kutuphane = LH kabulu: okuma salonu evet OH1; ama kitap deposu Annex A'da OH1 disinda tutulmus, depo kismi Annex B/C ile siniflanmali.
- OH4 yas/kuru ayrimi: kuru sistem operasyon alanini buyutur; OH1 icin 72'den 90 m2'ye, OH2-4 icin %25 buyutme — Annex A degil, Madde 6.3 / Tablo 5 isi.
- "Liste degisik basliklarla ayni urunu icermez" varsayimi: ornegin "ayakkabi fabrikasi" hem OH3 (plastiksiz) hem HHP1 (plastik/kaucuk dahil) olarak iki ayri girdiyle yer alir; muhtevayi okumadan secim hata getirir.
NFPA ile karsilastirma
NFPA 13'te tesis tipi listesi tablo formatinda degil, A.5 ek bilgisinde verilir. EN 12845 Annex A'nin denklikleri: LH = NFPA Light Hazard; OH1-OH2 = Ordinary Hazard Group 1; OH3-OH4 = Ordinary Hazard Group 2; HHP1-HHP2 = Extra Hazard Group 1; HHP3-HHP4 = Extra Hazard Group 2. NFPA tarafinda yogunluk-alan egrisi (density-area curve) kullanildigi icin tek bir nokta yerine cizgi okunur; EN 12845 ise sabit yogunluk-sabit alan ile direkt rakam verir, bu da hesabi hizlandirir.
Turkiye baglami
BYKHY Madde 96 sprinkler tasarimini "TS EN 12845 veya NFPA 13" referansina baglar. Bir Turkiye projesinde sigortaci genelde EN 12845 + FM/LPC ile calistigi icin Annex A tablolari sahanin gunluk dilidir. Belediye/itfaiye onayi sirasinda tesis-sinif eslestirmesinin yazili gerekce ile sunulmasi cogu kez talep edilir; Annex A girdisini referansla (madde + tablo numarasi) yazmak iletisimi hizlandirir. Listede olmayan tesisler icin "EN 12845 Annex A.0 — guidance kapsami" cumlesini de ekleyip yangin yuku ve sigortaci goruşunu ek olarak vermek standart pratiktir.
Sik sorulanlar
Annex A baglayici mi?
Normatif ek olmasina ragmen icindeki tablolar minimum siniflandirma listesidir; isimleri gecmeyen tesisler icin de rehber niteligindedir. Liste kapali degildir; otorite ve sigortaci ile mutabik kalinarak yorumlanir.
Okul ve ofis hem LH hem OH1 listesinde — hangisi gecerli?
Madde 6.2.2 referansiyla kosullu eslesirler. Dusuk yangin yuku, kucuk kompartiman ve sinirli yanici icerik varsa LH; aksi durumda OH1. Cogu modern okul ve open-plan ofis OH1'e dusmektedir.
Tesisim Annex A listesinde yok, ne yapariz?
En yakin benzer tesisi referans alip risk degerlendirmesi yapilir. Yangin yuku, proses sicakligi, depolama miktari ve yanici sivi varligi degerlendirilir. Karar otorite ve sigortaci ile yazili olarak kayit altina alinir.
Annex A ile Annex C arasindaki fark nedir?
Annex A tesis tipini sinifa baglar; Annex C ise depolanan urunleri Cat I-IV kategorisine sokar. Ortak alanda her ikisi de calisir; yuksek olan deger esas alinir.
OH1 alaninda boya kabini varsa ne olur?
Annex A altindaki not acik: OH1/OH2 icindeki yuksek yangin yuklu bolge OH3 olarak ele alinir. Tum tesisi yukseltmek gerekmez; ortak alan acik baglantida ise yuksek olan yogunluga gore tasarlanir.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir