Bir ürünün karton kutuda mı yoksa plastik shrink'te mi geldiği, Annex C tablosunda iki satır arası gibi görünür ama sahada Kat II ile Kat IV arasındaki farktır.
Bir lojistik müşterisinin Gebze deposu için sprinkler yenileme projesinde gelen ilk soru basitti: "Biz kozmetik depoluyoruz, hangi kategoriye giriyoruz?" Cevap basit değildi. Çünkü rafların yarısında karton kutuda kremler, diğer yarısında ise plastik shrink'le sarılı aerosol deodorant kasaları vardı. Kozmetik tek bir EN 12845 kategorisi değildir; ürünün kendisi, ambalajı ve depolama yönü birlikte kategoriyi belirler. Bu yazıda Annex C alfabetik tablosunu sahada nasıl kullandığımızı, plastik konteyner istisnalarını ve Annex B (M faktör) ile bağlantısını anlatıyorum.
Annex C nedir, ne işe yarar
EN 12845 Madde 6 depolanmış malzemeleri dört kategoriye ayırır: Kategori I (en düşük tehlike) → Kategori IV (en yüksek). Bu kategoriler HHS yoğunluk-alan kombinasyonlarını seçmek için zorunludur. Ancak "kağıt", "boya" veya "mobilya" gibi geniş başlıklar tek kategoriye girmez. Annex C, normatif bir alfabetik liste olarak ürünleri tek tek kategorilere bağlar.
Tablo C.1'in başında kritik bir kabul vardır: "Bu liste, ambalajın bir karton kutudan veya tek kat oluklu mukavva sargıdan daha tehlikeli olmadığı durumlarda geçerlidir." Bu cümle Annex C'nin sınırını çizer. Ambalaj plastik shrink, EPS köşe takozu veya köpük dolgu içeriyorsa Annex C tek başına yetmez; Annex B'deki M faktörü devreye girer.
Akış: bir ürün için doğru kategoriyi bulma
Sahada şu sırayı izliyoruz:
- Ürünün adını Annex C'de ara. Tam karşılığı yoksa en yakın yanıcılık karakterindeki ürünü seç (örn. "kakao tozu" listede yok → "un" ya da "şeker" satırı baz alınır).
- Yorumlar (Comments) sütununu oku. Aynı ürün depolama yönüne (yatay/dikey rulo), ambalaj ağırlığına (g/m²) veya plastik içeriğine göre farklı kategorilerde olabilir.
- Ambalajı kontrol et. Karton kutu/oluklu mukavvadan daha kötüyse Annex B M faktörünü uygula; gerekirse bir üst kategoriye çık.
- Depolama konfigürasyonunu (ST1–ST6) belirle. Aynı kategori, blok stok (ST1) ile palet rafta (ST4) farklı yoğunluk-alan ister.
- Annex G özel tehlike listesini kontrol et. Aerosol, yanıcı sıvı, plastik palet, ipil giyim, polipropilen konteyner gibi ürünler Annex C'yi aşar; Annex G zorlayıcıdır.
Tablo: 18 sık karşılaşılan ürün
Tablodaki tüm değerler doğrudan EN 12845 Annex C'den. "Kategori" sütunu Roma rakamıyla, depolama notları Comments sütunundan özetlendi.
| Ürün | Kategori | Depolama / Not |
|---|---|---|
| Yapıştırıcı (solventli) | III | Yanıcı solventli, özel koruma |
| Yapıştırıcı (solventsiz) | I | Su bazlı |
| Pil, kuru hücre | II | — |
| Pil, ıslak hücre | II | Boş plastik akümülatör özel koruma ister |
| Karton (oluklu) rulo, yatay | III | — |
| Karton (oluklu) rulo, dikey | IV | Kanal etkisi |
| Halı karosu | III | — |
| Elektrikli alet (≤ %5 plastik) | I | Ağırlıklı metal yapı |
| Elektrikli alet (diğer) | III | — |
| Elektrik kablosu/teli | III | Rafta ise raf-içi sprinkler şart |
| Mobilya, ahşap | II | — |
| Cam fiber (işlenmemiş) | I | — |
| Konserve gıda | I | Karton kutuda/tepside |
| Şilte (genleştirilmiş plastik) | IV | — |
| Şilte (diğer) | II | — |
| Kağıt, < 5 kg/100 m² rulo dikey | IV | Tuvalet/kağıt mendil tipi |
| Kağıt, ≥ 5 kg/100 m² rulo yatay | II | Gazete kağıdı tipi |
| Ayakkabı (> %5 plastik) | III | Spor ayakkabı tabanı |
| Lastik, yatay depolama | IV | Annex P zorunlu |
| Parafin mumu | IV | — |
| Talaş yün, balyalı | IV | — |
Aynı ürün, farklı kategori: yön ve ağırlık
Annex C'nin en kafa karıştırıcı yanı, aynı ürünün birden fazla satıra sahip olmasıdır. Mantık şudur: alev cephesi ne kadar serbest yükselebilirse kategori o kadar yükselir.
- Kağıt rulosu: Yatay yatırılmış rulo II veya III; dikey duran aynı rulo III veya IV. Dikey ruloda iç çekirdek bir baca gibi davranır.
- Asfalt kağıdı: Yatay rulo II, dikey rulo III.
- Çatı keçesi: Yatay II, dikey III. Sahada çoğu inşaat malzemecisi keçeyi dikey istifler; tasarımcı II zannederken aslında III olur.
- Kereste: Havalandırmalı (aralıklı) istif III, sıkı istif II. Hava boşluğu yangını besler.
Bu farklar SprinkCalc içinde ürün kartı seçiminden sonra "depolama yönü" parametresiyle netleşir; manuel hesapta tasarımcının Annex C satırını harfi harfine seçmesi gerekir.
Plastik konteyner istisnası: boş, dolu daha tehlikeli
Annex C "ıslak pil" satırında küçük bir not vardır: "Boş plastik akümülatörler özel koruma gerektirir." Bu cümle aslında geniş bir prensibin habercisidir. Polipropilen ve polietilen depolama konteynerleri Annex G.8'de sürekli HHS Kategori IV olarak sınıflandırılır ve şu koşullar zorunludur:
- Palet rafta (ST4) raf-içi sprinklerlerin yatay aralığı 1,5 m'yi, düşey aralığı 2 m'yi geçemez.
- Tavan sprinkler hassasiyeti "Special", raf-içi "Special" veya "Quick".
- Diğer depolamalarda azami yığın yüksekliği 3 m, tek konteynerin üstüne kapak takılması, çelik palet kullanımı.
- Sprinkler suyuna AFFF tipi film oluşturucu köpük katkısı zorunlu.
Mantık net: dolu konteyner içindeki sıvı/granül ısıyı emer ve plastik duvarın tutuşmasını geciktirir. Boş konteyner ise yüksek yüzey-hacim oranıyla hızla yangın yükü verir. Bir gıda dolum tesisinde "biz sadece BOPP konteyner depoluyoruz, dolusu sahaya gitti" cümlesi bizi bir üst kategoriye değil, doğrudan Kat IV + foam'a taşır.
Annex C → Annex B köprüsü: M faktörü
Annex C size ürünün baz kategorisini verir. Annex B ise ambalaj malzemesi ve depolama konfigürasyonunun yangın şiddetini ne kadar artırdığını M1–M4 faktörüyle ölçer. İki tabloyu birlikte kullanmadan kategori seçimi yarım kalır.
Tipik örnek: kozmetik krem (cam kavanoz) Annex C'de listede olmasa da "şişe içinde alkol < %20" satırına yakın → Kat I. Ama her kavanoz EPS köşe takozu + plastik shrink ile palette stoklanıyorsa Annex B M faktörü M3'e çıkar; pratikte Kat III gibi davranır. Yoğunluk-alan kombinasyonu da buna göre yükselir.
Annex C ile Annex B'nin birlikte değerlendirildiği detayları Annex B malzeme faktörü yazısında ayrı ayrı işledim.
Saha hatalari
- "Kozmetik = Kat II" varsayımı. Aerosol deodorant aynı koridordaysa Annex G.2 devreye girer (Kat IV, 12,5–25 mm/dk, 260–300 m²).
- Plastik palet ihmali. Müşteri "ahşap palet kullanıyoruz" der; sahada karışık görürsünüz. Annex G.5 her plastik palet için K115 + 3 bar + 60 dk yangın bölmesi koşulunu açıkça yazar.
- Karton rulonun yönünü sormamak. Matbaa ve ambalaj işletmelerinde rulo yönü mevsime göre değişir; tasarım her iki senaryoyu kapsamalı (kötü olanı seç).
- Annex C'de bulamayınca tahmin etmek. Liste 80+ satır; "yok" diye düşünmeden önce eşanlamlıları (Wood = Timber, Knitwear = Clothes) takip edin.
NFPA karşılığı
NFPA 13 commodity sınıflandırması (Class I–IV + Group A/B/C plastics) Annex C'nin paralelidir ama yapısı farklıdır. EN 12845 ürün adından kategoriye gider; NFPA 13 ürünün içeriğine (metal, ağırlıklı karton, plastik %) göre Class atar. Çevirim için kaba eşleme:
- Annex C Kat I ≈ NFPA Class I
- Kat II ≈ Class II/III
- Kat III ≈ Class IV veya Group C plastics
- Kat IV ≈ Group A plastics (genleştirilmiş veya genleştirilmemiş)
Tam eşleşme yoktur; iki standardı yan yana kullanan projelerde her zaman daha muhafazakar olanı seçmek gerekir.
Türkiye bağı
BYKHY (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) sprinkler için NFPA 13 ve EN 12845'i kabul eder ama malzeme kategorilendirmesi için kendi listesi yoktur. Bu yüzden EN 12845 seçen projelerde Annex C tablosu doğrudan referanstır. ÇSGB iş güvenliği denetimlerinde aerosol, lityum pil ve plastik palet depolama için Annex G ek koşulları sorulmaktadır; sadece Annex C ile yetinmek denetimde sorun çıkarır.
SSS
Annex C tablosunda ürün yoksa ne yapmalı?
Annex C, kartonkutu veya tek kat oluklu mukavva ile paketlenmiş tipik ürünleri kapsar. Listede yoksa benzer yanıcılık karakterindeki ürünün kategorisi alınır; eğer paket plastik içerir veya ambalaj mukavvadan daha tehlikeliyse Annex B (M faktör) ile yeniden değerlendirilir ve gerekirse bir üst kategoriye çıkılır.
Plastik palet üstündeki ürün hangi kategoriye düşer?
Annex G.5 plastik paletleri ayrı düzenler. Genleşmemiş yüksek yoğunluklu polietilen masif tabanlı paletler ahşap palet gibi Kategori IV koruması alabilirken diğer tüm plastik paletler raf koruması için ek koşullar (K115, 3 bar, 60 dk yangın bölmesi) gerektirir.
Boş plastik konteyner dolu olandan neden daha tehlikeli?
Boş plastik konteynerler hem yüksek yüzey-hacim oranı hem de hava akışıyla hızlı tutuşur ve yüksek ısı salımı verir. Annex G.8 polipropilen ve polietilen depolama konteynerlerini sürekli HHS Kategori IV olarak sınıflandırır ve foam katkısı zorunlu kılar.
Aynı ürün neden hem Kat II hem Kat III olabiliyor?
Annex C tablosunda kağıt, karton ve mukavva gibi rulo ürünlerde depolama yönü kategoriyi belirler. Yatay rulo daha düşük, dikey rulo bir üst kategoridir; çünkü dikey ruloda kanal etkisiyle alev daha hızlı yükselir.
Annex C ile Annex B nasıl birlikte kullanılır?
Annex C ürünün baz kategorisini verir; Annex B ise ambalaj ve depolama konfigürasyonu için M1–M4 faktörünü ekler. Plastik ambalajlı bir Kat II ürün, M faktörü nedeniyle pratikte Kat III veya IV gibi davranabilir; bu durumda yoğunluk-alan kombinasyonu yükseltilir.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabı
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yoğunluk-alan kombinasyonları, K-faktör seçimi ve hidrolik hesap için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Annex C kategori seçimi sonrası HHS yoğunluğunu birkaç dokunuşta belirler.
SprinkCalc'i App Store'dan indir