Boş palet, üst üste dizildiğinde "yangın bacası"dır — her tahta arasındaki hava boşluğu alev hızını artırır, sprinkler suyu bile yetişmez. Annex G ahşap ve plastik palet için ayrı yığın limitleri, dış-iç mesafe kuralları ve tasarım yoğunlukları belirler.
Bir gıda dağıtım deposunda 800 boş ahşap palet 4 m yüksekliğe yığılmıştı (~24 palet/yığın). Tasarım OH3'tü, sprinkler 5 mm/dk verirdi. Hafta sonu kapalıyken bir taşma elektrik panosundan kıvılcım çıktı, alev iki yığın arasındaki 1,5 m boşluktan dakika içinde yukarıya çıktı. Sprinkler 12 sn'de açıldı ama "baca etkisi" su damlasını yatay sürükledi, alev kafası tavan altına ulaştı. 22 dk içinde 1800 m² alev aldı. Annex G boş palet için maks. 1,8 m yığın ister; 4 m sınırın 2 katıydı. Fiyat: 14 milyon TL toplam hasar.
Annex G — Boş palet özel kategori
Boş palet "Yığma" tehlikesi nedeniyle Annex G'de ayrı sınıftır. Sebep: birim hacim başına yangın yükü çok yüksek, hava boşluğu çok, baca etkisi var. Dolu paletten farklıdır — dolu palet üzerindeki yük (ürün) yangın yayılımını yavaşlatır, boş palet hızlandırır.
İç depolama yığın yükseklikleri
| Palet türü | Maks. yığın | Tasarım yoğunluğu | Alan |
|---|---|---|---|
| Ahşap (1200×800) | 1,8 m | 10 mm/dk | 260 m² |
| Ahşap | 3,0 m | 12,5 mm/dk + in-rack | 260 m² |
| Ahşap | >3 m | ESFR K200/360 | 12 sprinkler |
| Plastik (PP/HDPE) | 1,2 m | 12,5 mm/dk | 360 m² |
| Plastik | 2,4 m | 16,5 mm/dk + in-rack | 360 m² |
| Plastik | >2,4 m | ESFR K360 @ 5,2 bar | 12 sprinkler |
| Karışık | En kötü senaryo | Plastik bazlı | 360 m² |
Dış depolama mesafe kuralları
- Bina cephesinden: ahşap min. 6 m, plastik min. 9 m
- Cephe REI 60 değilse: ahşap 12 m, plastik 18 m
- Diğer palet yığınından: min. 8 m
- Çatı saçağından: min. 1,8 m
- Yığın taban ölçüsü: maks. 6 × 6 m
- Yığın yüksekliği: maks. 6 m (dış)
- Pencere/çatı pencere altından: min. 6 m
- Yangın hidrantına: min. 6 m
Saha hatası — Yıllık depo temizliği döneminde palet birikmesi
Bir lojistik tesisinde yılbaşı tatili öncesi palet stoğu 200'den 950'ye fırladı (mağazaların boş paletleri toplandı). Bakımcı kapı önüne yığdı — bina cephesinden 2 m. Eski tasarım 6 m mesafe öngörüyordu. Tatilde ısıtma sisteminden kıvılcım, palet yığını tutuştu, alev cephe panel doğal yangın geciktirici cila olmadığından binaya geçti. 9 saatte sprinkler söndüremedi (yangın dış cephe). Boş palet stoğu yönetilmeli; sezonluk pik için ayrı dış alan ve mesafe planı şart.
Plastik palet özel uyarı
PP / HDPE palet (CHEP, EUR plastik) ahşap palete göre yangın yükü 3-4 kat yüksek. Tutuşma sıcaklığı düşük (350°C civarı), alev hızla yayılır, eriyerek damlar. Eriyen plastik damlası alt sıraya akar, alanı genişletir. Annex G plastik palet için ESFR genelde tek pratik çözümdür. ESFR K360 @ 5,2 bar 12 sprinkler aktivasyonu dakikalar içinde yangını söndürür; in-rack alternatifi kompleks ve bakım dostu değil.
Açık kafes / hava boşluğu (compact stack vs spaced)
- Compact stack: paletler tek üst üste, sıkı dizilmiş — baca etkisi maksimum
- Spaced stack: yığınlar arasında 1,2 m hava — alt yangın daha kolay söndürülür ama yığın sayısı çok
- Annex G compact stack için daha sıkı yükseklik limiti uygular
- Spaced stack ile 1-2 sıra ek yükseklik kazanılabilir
- Pratikte alan ekonomisi compact tercih ettirir; tasarım ona göre yapılmalı
Yangın yükü hesaplama
Bir adet ahşap palet (1200×800×144 mm, ~25 kg): kalori değeri 18 MJ/kg × 25 = 450 MJ. Plastik palet (PE, ~22 kg): 46 MJ/kg × 22 = 1012 MJ — ahşabın 2,2 katı. 200 paletlik yığın (ahşap): 90000 MJ = 25 kWh × bir saatlik. Bu enerji 1500 m² depoyu 800°C'ye çıkarmaya yeter; sprinkler 60 dk dayanım hesabı bu yangın yüküne göre yapılmalı.
İn-rack veya mezzanin altında palet
Mezzanin altı veya raf içi boş palet depolama özellikle tehlikeli — sprinkler tavandan ulaşamaz, ürünün altına su girmez. Çözümler:
- Mezzanin altına ek tavan sprinkler (2 m sprinkler aralığı)
- Raf içine in-rack sprinkler (3 m aralık)
- Mezzanin altı yığın yüksekliği maks. 1,2 m
- Boş palet için raf depolama önerilmez (genelde dış alan tercih)
NFPA 13 / FM Global karşılaştırma
NFPA 13 §22.5 "Idle Pallet Storage" Annex G'in detaylı versiyonudur. NFPA ahşap palet için 6 ft (1,8 m) iç limit aynı; ESFR sınırı 30 ft (9,1 m) tavanda K200 @ 75 psi (5,2 bar). FM Global Data Sheet 8-24 "Idle Pallet Storage" en kapsamlı kaynak; plastik palet kategorilendirmesini PP/HDPE/PET ayrı yapar. Türkiye'de yerli üretici depoları Annex G; uluslararası lojistik (DHL, Kuehne+Nagel) FM 8-24 tercih eder.
BYKHY ve Türkiye pratiği
BYKHY Madde 88 "Yığma depolar" boş palet için ayrı düzenleme tutmaz; Annex G veya NFPA 13 yorumuna açık. Sigortacı (Anadolu, Allianz, AXA) genelde Annex G + dış stok mesafesi denetler. Türkiye'de organize sanayi bölgelerinde yangın yönetmeliği yığın yüksekliğini 1,8 m sınırlar (yerel itfaiye yorumu). Stok yönetimi disiplini kritik: pazara teslim edilen paletler düzenli geri toplanmazsa yığınlar büyür.
Hızlı kontrol listesi
- Palet türü (ahşap/plastik/karışık) belirlendi.
- Yığın yüksekliği Annex G tablosuna uygun.
- Dış stok bina cephesinden min. 6/9 m.
- Yığınlar arası 8 m geçiş.
- Yığın taban ölçüsü maks. 6 × 6 m.
- Forklift batarya şarjı min. 8 m mesafede.
- Mevsimsel pik (yılbaşı, bayram) için stok planı.
- Plastik palet ESFR tasarımı (yükseklik >2,4 m).
- Mezzanin altı palet maks. 1,2 m.
- Sigara, ısıtıcı, kıvılcım kaynağı yok.
SprinkCalc ile Palet Depolama Hesabı
Annex G boş palet tasarım yoğunluğu, ESFR seçimi ve mesafe analizi için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir