Yanıcı sıvı yangını sudan korkmaz; üzerine su atınca alev sıçrar, alan büyür. Annex G yanıcı sıvı depolaması için sprinkler + AFFF köpük + dyke kombinasyonunu zorunlu kılar. Class I/II/III ayrımı + parlama noktası tasarımın temelidir.
Bir kimya tedarikçisi deposunda 80 IBC aseton (parlama -20°C, Class IA) vardı. Sprinkler vardı, OH3 standart su. Bir IBC tepki gösterdi (statik elektrik kıvılcımı), tutuştu, sprinkler açıldı — su aseton üzerine düştü, aseton suya batmaz, yüzeyde yandı, alanı 4 dk içinde 600 m²'ye genişletti. Su patladı IBC'lerden akan asetonu sürükledi, dyke yoktu, kapı altından yola döküldü. Annex G'de "Class I = AFFF köpük + dyke + sınırlı stok" yazar. Sadece sprinkler değil; tasarım sistem yaklaşımı şart.
Yanıcı sıvı sınıflandırma
| Sınıf | Parlama (°C) | Tipik ürün | Sprinkler stratejisi |
|---|---|---|---|
| IA | <23 (kaynama <38) | Eter, propilen oksit | AFFF + dyke + monitor |
| IB | <23 (kaynama ≥38) | Aseton, benzin, etanol | AFFF foam-water |
| IC | 23-38 | Tiner, ksilen | AFFF foam-water |
| II | 38-60 | Dizel, kerosen, gazyağı | AFFF veya yüksek yoğ. su |
| IIIA | 60-93 | Motor yağı, fuel oil | Yüksek yoğunluk su (CMDA) |
| IIIB | >93 | Bitkisel yağ | Su (HHS) |
Tasarım yoğunlukları
| Sınıf | Su yoğunluğu | Köpük oranı | Alan | Süre |
|---|---|---|---|---|
| IA-IB | 10 mm/dk | %3 AFFF veya %1 F3 | 260 m² | 60 dk |
| IC-II | 8 mm/dk | %3 AFFF | 260 m² | 60 dk |
| IIIA | 10 mm/dk | (tartışmalı) | 260 m² | 90 dk |
| IIIB | 7,5 mm/dk | Yok | 260 m² | 90 dk |
Foam-water sprinkler sistemi
Sprinkler kafası AFFF konsantrat ile karıştırılmış suyu fışkırtır; köpük yanıcı sıvı yüzeyini kaplar, oksijen keser. Bileşenleri:
- Köpük tankı (atmosferik veya bladder, %3 konsantrat için ~10000 L tipik)
- Proportioner (oran ayarlayıcı): bladder tank, balanced pressure, in-line eductor
- Deluge valf (sistem genelde sulu değil, açık tip sprinkler)
- Algılama: yangın paneli + flame dedektör + heat detector
- Açık tip sprinkler veya foam-water aplikatör
- Test hattı (sahte ürün ile köpük testi)
IBC ve varil yığın kuralları
- IBC (1000 L plastik): maks. 2 sıra (3,6 m yığın)
- Varil (200 L çelik): maks. 3 sıra (3,6 m yığın)
- Yığınlar arası 1,2 m geçiş
- Stok 50000 L üstü → ayrı kompartman, REI 60 duvar
- Stok 200000 L üstü → bağımsız bina
- Kapı altı eşik (su sızıntısını dyke'ta tutmak için 0,1 m)
Dyke (sızıntı havuzu)
Dyke kapasitesi: en büyük tek konteyner hacminin %110'u + sprinkler 30 dk × tasarım yoğunluğu × alan. Örn. 1 IBC = 1000 L, %110 = 1100 L. Sprinkler 10 mm/dk × 260 m² × 30 dk = 78000 L. Toplam 79100 L = 79,1 m³ dyke kapasitesi. Pratikte stoğun %25'i alternatif olarak kabul edilir; hangisi büyük o seçilir.
- Beton bordür yüksekliği 0,3-0,5 m
- Sızdırmaz kaplama (epoksi, polietilen membran)
- Yağmur drenajı ayrı (oil-water separator ile)
- Yangın suyu drenaj normal hatta gitmez (kontrollü tahliye)
- Çevre giriş çıkış için rampa veya kapı eşiği
AFFF / PFAS dönüşümü
Geleneksel C8 AFFF (3M Lightwater, Ansul) PFAS içerir; 2025-2030 arası AB'de yasaklanıyor. Avrupa Komisyonu REACH kısıtlaması. EN 12845 PFAS-free F3 köpük (Solberg RE-HEALING, Bioex Ecopol) kabul ediyor. Dönüşüm:
- Mevcut tankı boşalt (atık özel imha — pahalı: 8-15 €/L)
- Tank ve borulamayı yıka (3-5 kez su sirkülasyon)
- Konsantrat dozaj oranı yeniden ayar (F3 genelde %3 yerine %1-3)
- Sertifikalı F3 ürün satın al (EN 1568, UL 162, ISO 7203)
- Sistem fonksiyon test (köpük expansion ratio, drainage time)
- Sigortacı ve itfaiye bildirim
Saha hatası — Doping yağı OH3 kabul edildi
Bir tekstil makinesi parça deposunda dopin yağı (parlama 95°C, Class IIIA) 200 L variller halinde stoklanıyordu. Tasarımcı "yağ tehlikesiz" diye OH3 (5 mm/dk) önerdi. Sigortacı denetiminde "Annex G IIIA için 10 mm/dk + 90 dk" yazıldı, %100 yoğunluk artışı gerekti. Class III'ün bile su yoğunluğu yüksektir, çünkü yangın bir kez başlayınca yağ kütlesi 700-900°C'ye ulaşır, sprinkler aktivasyonu çok ister. "Yanıcı sıvı = yüksek yoğunluk" kuralı şartsız.
Monitor ve büyük yangın koruması
Stok 50000 L üstü tesislerde sprinkler tek başına yetmez; çevre monitor (yangın topu) eklenir. Monitor:
- Sabit veya elle yönlendirmeli
- 2000-10000 L/dk debi (kafa boyutuna göre)
- Foam concentrate dozajı entegre
- Manuel veya uzaktan kumanda
- Çevre etrafında 30-50 m aralıklarla
- İtfaiye bağlantı flanşları yanında
NFPA 30 / FM Global karşılaştırma
NFPA 30 "Flammable and Combustible Liquids Code" Annex G'in kapsamlı versiyonudur. NFPA Class IA-IB için maks. yığın 1 sıra (1,8 m), Annex G 2 sıra kabul eder. FM Global Data Sheet 7-29 "Flammable Liquid Storage in Portable Containers" detaylı yığın geometrisi, dyke ve foam tasarımı sunar. Türkiye'de Tüpraş, Petrokimya tesislerinde NFPA 30 + FM 7-29 standart; küçük kimya tedarikçi Annex G yeterli.
BYKHY ve Türkiye pratiği
BYKHY Madde 60-67 yanıcı sıvı depolaması için ayrı başlıklar tutar. Stok limitleri, dyke, havalandırma, ATEX zonlama düzenlenmiş; sprinkler tasarımı Annex G veya NFPA 30 yönlendirilir. Çevre Bakanlığı SEVESO-III direktifi (büyük endüstriyel kaza önleme) 50000 L üstü stoğa risk değerlendirme şart koşar. Türkiye'de Adana, İzmit, Çerkezköy organize sanayi bölgelerinde Annex G yangın koruma standardı.
Hızlı kontrol listesi
- Ürün sınıflandırma SDS ile yapıldı (Class IA-IIIB).
- Tasarım yoğunluğu sınıfa uygun.
- AFFF / F3 köpük (Class I-II için).
- Dyke kapasitesi hesabı tamam.
- Yığın yüksekliği sınırı (IBC 2, varil 3 sıra).
- Stok kompartman duvarları (50000 L üstü).
- Monitor (50000 L üstü).
- PFAS-free F3 ürün dönüşüm planı.
- SEVESO bildirim (varsa).
- ATEX Zone değerlendirme + EX-proof tesisat.
SprinkCalc ile Yanıcı Sıvı Hesabı
Annex G yanıcı sıvı tasarım, dyke kapasite, AFFF dozajı için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir