Yıllık bir defa, bağımsız yetkili kişi tarafından, baştan sona tüm sistemin gözden geçirilmesi. Servis-bakım sözleşmesinin çıkarımları değil; sigortacının ve mevzuatın tutulduğu kayıt budur. Sapma listesinin kapatılma temposu sistem güvenilirliğinin gerçek aynasıdır.
Bir lojistik depoda 7. yılında ilk gerçek periyodik muayene yapıldı. Bakım firması her ay düzenli geliyor, evraklar tertemizdi. Bağımsız muayeneci 4 saatte 19 sapma çıkardı: rafların 0,5 m yükseltilmesi sprinkler-koruma yüksekliğini aşmıştı, koridor genişliği değişmişti, K115 sprinkler yerine K80 takılmış 22 başlık vardı, pompa odasında sıcaklık eşiği aşılıyordu. Bunların hiçbiri "aylık rutinde" yakalanacak şey değildi — Annex Q tam bu boşluğu doldurur.
Madde 21 — Periyodik muayene
21.1.1 — Sıklık ve bağımsızlık
Sprinkler sistemi yılda en az bir defa "yetkili kişi" tarafından muayene edilir. Yetkili kişi tanımı kritik: kurulumu yapan firmadan, bakım sözleşmesi olan ekipten bağımsız olmak zorundadır. Pratikte bu, sigortacı temsilcisi, akredite mühendislik firması veya yetkili özel kuruluş.
21.1.2 — Muayene kapsamı
Muayene Annex Q'daki kontrol listesi üzerinden yürür. Liste sistemin tüm fonksiyonel parçalarını kapsar: su kaynağı, pompa seti, kontrol valf seti, yağış borusu, sprinkler kafaları, alarm sistemi, dökümantasyon. Her madde için "uygun / uygun değil / yorum" işaretlenir.
Annex Q — Periyodik muayene kontrol listesi
Q.1 Genel sistem dökümantasyonu
- Block plan tabelası mevcut, güncel mi?
- Sistem tasarım dökümanı (hidrolik hesap, çizim) güncel mi?
- Logbook (haftalık-aylık-çeyreklik-yıllık raporlar) tam mı?
- Önceki muayenenin sapmaları kapatılmış mı?
Q.2 Tesis ve tehlike sınıfı
- Bina kullanımı (occupancy) tasarım sırasındaki ile aynı mı?
- Depolanan malzeme türü ve yüksekliği değişti mi?
- Tehlike sınıfı (LH/OH1-4/HHP1-4/HHS1-4) hâlâ geçerli mi?
- Tesis genişlemesi sprinkler kapsamı dışında alan oluşturdu mu?
Q.3 Su kaynağı
- Tank seviyesi, su kalitesi, tortu durumu
- Şehir suyu girişi basıncı yıl boyu kayıt
- Alternatif kaynak (gerekiyorsa) test sonuçları
- Kaynak kapasitesi tasarım gereksinimi karşılıyor mu?
Q.4 Pompa seti
- Pompa flow testi sonuçları (yıllık + bu muayenede tekrar)
- Dizel motor durumu, yakıt seviyesi, akü voltajı
- Otomatik start senaryoları (basınç, koklama hattı)
- Pompa odası iklim (sıcaklık, havalandırma)
Q.5 Kontrol valf seti, alarm
- Stop valf kilitli, açık konumda
- Alarm valfi otomatik test sonucu
- Su motor gong sesi (gerektiğinde)
- İtfaiye ve merkezi izleme bağlantısı
Q.6 Boru ve sprinkler
- Korozyon, kaçak izleri
- Boru destekleri sağlam, aralık uygun
- Sprinkler kafaları temiz, doğru sıcaklık rating, doğru K-faktörü
- Engelleme (obstruction) yeni eklemeler var mı?
- Yedek sprinkler ve özel anahtar mevcut mu?
Q.7 Frost protection ve özel alanlar
- Donma riski olan alanlarda kuru sistem veya glikol durumu
- Soğuk hava deposu, dış raf alanı çözümleri
- Yüksek tavan, atrium gibi özel alanların ek kontrolü
Sapma listesi (Deviation list) yapısı
Her bulgunun standart formatı:
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| No | Sıra numarası |
| Konum | Bina/kat/zon (örn. "B2 / Zon 3 / Koridor 12") |
| Bulgu | Ne tespit edildi (örn. "K80 sprinkler, oysa tasarım K115") |
| Standart referansı | Madde no (örn. "EN 12845 Madde 12.4.1") |
| Öncelik | Kritik / Yüksek / Orta / Düşük |
| Düzeltici eylem | Ne yapılacak |
| Sorumlu | Kim yapacak |
| Hedef tarih | Ne zaman kapanacak |
| Durum | Açık / Kapalı / Geç kalmış |
Kritik bulgular (örn. pompa testi başarısız, su kaynağı tükenmiş, ana stop valf kapalı bulundu) sistemi "tam uygun" kategoriden çıkarır. Sigortacıya derhal bildirim zorunludur.
Sistem kapasitesi yeniden değerlendirme tetikleyicileri
Annex Q şu durumlardan en az birinde "kapasite yeniden değerlendirilmelidir" notunu zorunlu kılar:
- Tehlike sınıfı yükselmesi (örn. OH2 → HHS3)
- Depolama yüksekliği tasarım değerinden > 0,5 m fazla
- Bina genişlemesi veya yeniden bölümlenmesi
- İçeriklerde önemli değişiklik (palet türü, ambalaj malzemesi, ürün)
- Su kaynağı performansında azalma (şehir basıncı düştü, pompa eğrisi sapma)
- Yapısal değişiklikler (kiriş, tavan profili, atrium ekleme)
Yeniden değerlendirme bağımsız tasarımcı tarafından yapılır; çıktıda yeni hidrolik hesap, gerekirse sprinkler ekleme/değişim, su kaynağı upgrade veya tehlike sınırlama önerisi olur.
Saha hatası — "Kapasite yeniden değerlendirme" notu görmezden gelindi
Bir tekstil deposunda 2023 muayenesinde "Raf yüksekliği 7,2 m'ye çıktı (tasarım 6,0 m HHS2). Sistem kapasitesi yeniden değerlendirilmelidir." notu yazılmış. Kapatılmadı. 2025'te küçük çaplı yangın çıktı, sistem aktive oldu ama düşük katmanları söndüremedi. Sigorta tazminatı %40 oranında indirildi çünkü "tespit edilmiş ve kapatılmamış sapma" olarak değerlendirildi. Bu tek satır 1,8 milyon Avro'luk bir farktı.
Logbook ve dökümantasyon
EN 12845 sistem ömrü boyunca tüm raporları talep eder. Pratikte:
- Haftalık (kullanıcı), aylık, çeyreklik, yarı yıllık, yıllık servis raporları
- Yıllık periyodik (Annex Q) raporu — bağımsız yetkili kişi imzalı
- 3 yıllık ve 10 yıllık tank/valf raporları
- Devreye alma ve modifikasyon dökümanları
- Hidrolik hesap ve as-built çizimler
Logbook fiziksel + dijital ikili tutulmalı. Yangın olayı sonrası ilk istenen evrak budur.
NFPA 25 ile karşılaştırma
NFPA 25 her yıl "5-yearly" ve "annual inspection" başlıklarıyla benzer kontrol listesi sunar; ancak NFPA 25 doğrudan "bağımsız yetkili kişi" şartı koymaz, qualified contractor da yapabilir. EN 12845 Annex Q bu noktada daha katı: bağımsızlık şarttır. Diğer yandan NFPA 25 dökümantasyon detayında daha kapsamlıdır — ITM (Inspection, Testing, Maintenance) raporları daha standartlaştırılmıştır. İki standart birlikte uygulanırsa raporlar ortak şablonda toplanabilir.
BYKHY bağı
BYKHY periyodik kontrol başlığı yıllık denetim, ısıtma, havalandırma, klima, asansör, yangın söndürme, yangın algılama gibi tesisat ve ekipmanın denetimleri için yetkilendirilmiş bir mühendis tarafından gerçekleştirilmesini ister; sprinkler için EN 12845 Annex Q'ya gönderir. Türkiye'de "yetkili kişi" tanımı çoğunlukla MMO/EMO yetki belgeli mühendis olarak yorumlanıyor; sigortacı ek olarak FM, VdS, UL veya CFPA-Europe sertifikasyonu talep edebilir. Yapı denetim raporlarında Annex Q referansı bulunmuyorsa, denetim eksiktir.
Hızlı kontrol listesi — Annex Q hazırlığı
- Yetkili kişinin bağımsızlığı doğrulanmış (bakım firmasıyla bağı yok).
- Logbook tüm aylık-çeyreklik-yıllık raporları içeriyor.
- Önceki sapma listesi gözden geçirildi, kapatılmamış kalemler işaretli.
- Tehlike sınıfı ve depolama yüksekliği güncel ölçülerle hazır.
- Hidrolik hesap ve as-built çizim erişilebilir.
- Pompa testi son raporu (yıllık) hazır.
- Tank inceleme (3 yıllık), tank temizliği (10 yıllık) durumu.
- Block plan tabelası ve yedek sprinkler kabini fotoğraflandı.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabı
Tehlike sınıfı yeniden değerlendirme ve hidrolik hesap kontrolü için EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yoğunluk-alan matrislerini, K-faktör seçimini ve pompa eğrisi karşılaştırmasını SprinkCalc iOS uygulamasında hızlıca çalıştırabilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir