Standart aylık ziyaretin tek normatif kalemini kurşun-asit hücreye ayırmış: dizel pompa marş aküsü ve kontrol paneli yedek bataryası. Sahada bu nokta atlandığında dizel "çevirmeyen pompa" olur; yangında telafisi yok.
Bir gıda fabrikasında dizel pompa yıllık testte çevirmedi. Akü ekranı 24 V gösteriyordu, klemens sıkıydı, kontrol paneli "OK" ışığı yanıyordu — ama starter sıkıştığında gerilim 8 V'a düştü. Açıp baktığımızda iki hücre kuru, plakalar oksidlenmiş, kapasiteleri yarıya inmişti. Akü oradaydı, formda da "OK" işaretliydi; ama elektrolit yoğunluğu 18 aydır kimse bakmamıştı. EN 12845 Madde 20.2.3'ün tek paragrafı bu hatayı önlemek için var.
Madde 20.2.3 — Standardın metni
"Tüm kurşun-asit hücrelerin (dizel motor starter aküleri ve kontrol paneli güç beslemeleri için olanlar dahil) elektrolit seviyesi ve yoğunluğu kontrol edilir. Yoğunluk düşükse şarj cihazı kontrol edilir; şarj cihazı normal çalışıyorsa etkilenen akü(ler) değiştirilir."
Bu paragrafın üç açık emri var: (1) seviye, (2) yoğunluk, (3) düşükse önce şarj cihazını şüphele, sonra aküyü değiştir.
Hangi aküler ölçüm kapsamında?
- Dizel pompa starter aküleri — Madde 10.9.7.1'e göre iki ayrı set (tipik 12 V × 2 veya 24 V × 1) zorunlu. İkisi de aynı anda kontrol edilir.
- Kontrol paneli yedek aküsü — pompa kontrolör veya yangın izleme paneli için. Çoğunlukla bakımsız VRLA olur, o zaman bu paragrafın "yoğunluk" kısmı uygulanmaz; gerilim ölçümü ile kompanse edilir.
- Acil aydınlatma/kontrol bataryaları — sprinkler odasında varsa kapsamda.
Kurşun-asit hidrometre ölçümü
Klasik hidrometre küçük plastik bir camdır; akü hücresine indirilir, sıvı şamandırayı kaldırır, üzerindeki ölçek özgül ağırlık verir. Pratik değerler:
- 1,265–1,285 — tam şarj (25 °C). Yeşil bant.
- 1,225–1,250 — %75–%90 şarj. Kabul edilebilir.
- 1,200 altı — %50 altı şarj. Önce şarj cihazını kontrol et.
- Hücreler arası > 0,030 fark — bir hücre ölü; akü değişir.
Sıcaklık düzeltmesi: 25 °C üstü her 10 °C için +0,007 (yoğunluk artar gibi görünür ama düzeltmek lazım), altı için −0,007. Türkiye'de yazın 35 °C pompa odasında, kışın 8 °C odada okuma değerini buna göre yorumlayın.
Elektrolit seviyesi
Plakaların 10–15 mm üstünde olmalı. Düşükse distile su ekleyin (musluk suyu kesinlikle değil — mineral plakaya çöker). Eklemeden önce şarj cihazına bağlı olduğundan emin olun, ekleme sonrası bir saat şarj sonrası karışım eşitlensin.
Şarj cihazı kontrolü — Yoğunluk düşükse ilk adım
Multimetre ile:
- Şarj cihazı çıkış gerilimi: 12 V akü için 13,8 V (float) veya 14,4 V (boost). 24 V için iki katı.
- Şarj akımı: tam şarjlı akü için ~50 mA float. Sıfır akım = şarj cihazı bozuk.
- LED/ekran "fault" ışığı.
Şarj cihazı normal ama akü hâlâ aşağı geliyorsa akü ömrünü tamamlamış demek. Kurşun-asit nominal ömrü 4–6 yıl, dizel pompa odası gibi sıcak ortamda 3 yıl gerçekçi.
VRLA (bakımsız) aküler
Çoğu modern dizel pompa kabini VRLA kullanır — kapağı sökülmez, hidrometre uygulanamaz. Bu durumda Madde 20.2.3 doğrudan uygulanmaz; saha pratiği:
- Yüksüz gerilim ≥ 12,6 V (24 V için ≥ 25,2 V) — sağlıklı.
- Klemens sıkma 8–10 N·m, oksitlenme yok.
- Gövde şişme/kabarma yok.
- Tarihli/akü değişim kayıt etiketi.
- Yıl bazlı dahili direnç ölçer ile karşılaştırma (varsa).
VRLA değiştirme aralığı 4 yılı geçmesin; sıcak iklimde 3 yıl.
Saha hatası — Klemens oksidi maskelenen voltaj
Bir tekstil fabrikasında ayda bir formda "akü voltaj 24,3 V OK" yazıyordu. Yıllık dizel start testinde çevirmedi. Klemensi söktük: bakır oksit + gres karışımı 2 mm bir tabaka. Multimetre yüksüz hâli görüyor; ama starter motor 200 A çekince oksit direnç tabakası ısınıyor, ark vuruyor, voltaj yere düşüyordu. Aylık kontrolde gerilim ölçümünü yük altında da yapılması, en azından yılda bir defa klemens sökülüp temizlenmesi şart.
Aylık tur kontrol listesi
- Dizel pompa akü 1: elektrolit seviyesi, yoğunluk her hücre, voltaj.
- Dizel pompa akü 2: aynı.
- Kontrol paneli yedek akü: voltaj, görsel.
- Şarj cihazı LED durumu, çıkış voltajı, şarj akımı.
- Klemensler temiz mi?
- Akü etiket tarihi: kalan ömür?
- Pompa odası havalandırma çalışır mı (akü H2 gazı için)?
- Logbook ay sonu kalemi imzalandı mı?
NFPA 25 ile karşılaştırma
NFPA 25 dizel akü kontrolünü haftalık yapar (NFPA 25 Tablo 8.1.1.2): seviye, terminal, yoğunluk. EN 12845 ise yoğunluğu aylık'a kaydırmış. Pratik fark: NFPA daha sıkı; EN 12845 ise haftalık yükü hafifletmiş, ay sonu derin kontrolü tercih etmiş. Sahada bence EN'in temposu yeterli; haftalık zaten gauge ve start testi koşturuyor.
BYKHY bağı
BYKHY periyodik bakımı TS EN 12845'e havale eder; aylık akü kontrolü logbook'ta görünmüyorsa "kayıt eksik" olarak yazılır. Sigorta dış denetimcisi en sık bu kalemi sorar — dizel pompa hayatta kalmamışsa tüm sistem ölü demektir.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabı
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yoğunluk-alan kombinasyonları, K-faktör seçimi ve hidrolik hesap için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir