Sistem ne kadar iyi tasarlanmış olursa olsun, alarm anında "ana valf nerede?" sorusu cevapsız kalırsa kayıp kaçınılmaz. Block plan, valf işaretleme ve itfaiye levhası — sahada en az emek isteyen ama en çok hayat kurtaran katmanlardır.
Bir mobilya fabrikasında gece nöbetçi sprinkler alarmı duyduğunda 11 dakika boyunca pompa odasını aradı. Tabelalar Türkçe değildi, "WET RISER" "DRY RISER" "MAIN VALVE" yazılı İngilizce levhalar 5 yıl önce yapılan ithal tasarımdan kalmıştı. Yangın bölgesi söndü çünkü sprinklerler iyi çalıştı; ama olabilirdi ki çalışmasaydı, 11 dakika kim bilir kaç metrekare farkı yapardı. EN 12845 Madde 18 işaretlemenin "yardımcı bir konfor değil, sistemin ayrılmaz parçası" olduğunu söyler.
Madde 18 — İşaretleme zorunluluğu
18.2.1 Block plan tabelası
Her kontrol valf setinin yakınına kalıcı, dayanıklı, görünür bir tabela monte edilir. Asgari içerik:
- Sistem türü (Islak / Kuru / Pre-action / Alternate)
- Tehlike sınıfı (LH / OH1-4 / HHP1-4 / HHS1-4) + depolama tipi (ST1-ST6)
- Tasarım yoğunluğu (mm/dk) + koruma alanı (m²)
- Su kaynağı tipi (şehir, tank, pompa) + kapasite (m³, dk)
- Koruma alanı sınırları (kat, blok, oda)
- Zon numaraları ve sınırları (varsa)
- Tasarımcı, kurulumcu firma, devreye alma tarihi
- Acil durum iletişim numarası
- Standart referansı: "EN 12845:2015+A1:2019"
Tabela boyut A3 minimum, malzeme alüminyum veya laminat dış mekan dayanımlı, yazı en az 5 mm yükseklik. Türkçe + (yabancı sermayeli tesiste) İngilizce iki dilli olabilir.
18.2.2 Valf işaretleme
Tüm stop, alarm, drain, test valfleri etiketli olmalı. Asgari etiket:
- Valf işlevi (örn. "Z3 STOP VALF — KAPATMAYIN")
- Normal pozisyon (Açık / Kapalı)
- Hizmet ettiği zon veya alan
- Kilitleme noktası (eğer kilit zorunlu ise)
Etiket plastik veya alüminyum, tel ile bağlı ya da yapıştırma. Renk kodu kırmızı zemin + beyaz yazı tipik.
18.2.3 Borularda yön ve renk
EN 12845 doğrudan boyama şartı koymaz; ulusal kod (Türkiye'de TS 4757 / EN 12522 referansı) kırmızı sprinkler borusu standardını talep eder. Ana boru üzerinde her 6 m'de bir akış yönü oku ve "SPRINKLER" yazısı.
Block plan tabelası örnek içerik
| Alan | Örnek Değer |
|---|---|
| Sistem türü | Islak boru sprinkler |
| Tehlike sınıfı | HHS3, ST4 raf depolama |
| Tasarım yoğunluğu / alan | 12,5 mm/dk / 260 m² |
| Sprinkler tipi | K115 pendant, 79°C |
| Su kaynağı | 2× elektrik pompa + tank 540 m³ |
| Koruma süresi | 90 dk |
| Zon sayısı | 4 (Z1-Z4) |
| Toplam sprinkler | 1.240 adet |
| Tasarımcı | — |
| Kurulumcu | — |
| Devreye alma | — |
| Standart | EN 12845:2015+A1:2019 |
İtfaiye levhası (Bina dışı)
Bina ana giriş yakınına, itfaiye aracının görüş açısında konumlanır. İçerik:
- Bina adı, adres
- Sprinkler ana stop valf konumu (kat/oda)
- Pompa odası konumu
- İtfaiye bağlantısı (FDC) konumu
- Su tankı konumu, kapasite
- Yangın algılama paneli konumu
- Tehlikeli madde uyarısı (varsa)
Levha yangına dayanıklı (en az 60 dk), reflektif baskı, 600×400 mm tipik boyut.
Yedek sprinkler kabini (Madde 14.10)
Sistem ile aynı tip ve sıcaklık rating'inde yedek sprinkler kabini bulundurulmalı:
| Toplam sprinkler | Yedek miktarı |
|---|---|
| < 300 | 6 adet (her tip için) |
| 300-1000 | 12 adet |
| > 1000 | 24 adet |
Kabin kontrol valf seti yanında, kilitli, içeriğinde özel anahtar (sprinkler değişim anahtarı). Kabin kapağı şeffaf veya etiketli ki dışarıdan içerik görünür.
Saha hatası — Yanlış valfin kapatılması
Bir alışveriş merkezinde elektrikçi rutin bakım için bir devreyi kapatmak istedi; "ana valfi kısa kapatın açıkça yapılır" denildi. Etiketsiz valflerden birini kapattı — meğer Z2 sprinkler stop valfi imiş. 6 saat sonra sigortacı denetimde fark etti, "valf kapalı bulundu" raporu yazıldı. Tesis 6 saat sigortasız kalmış, herhangi bir yangın olsaydı tazminat reddedilirdi. Madde 18.2.2 etiketleme yapılmış olsaydı, elektrikçi hiç dokunmazdı. Etiketleme = saatlerin kurtarılması.
Zon haritası ve alarm paneli senkronu
Sprinkler zon numaraları üç yerde aynı olmalı:
- Block plan tabelasında
- Zon valf üzerinde
- Yangın algılama / sprinkler alarm panelinde
Alarm "Z3 akış" diyor ama valf "Zone-3" yazıyor ve tabela "Bölge-C" diyorsa, alarm operatörü 30 saniye haritada gezinir. Tek kod sistemi (örn. tüm yerlerde "Z3") şarttır.
Aydınlatma ve görünürlük
Tüm tabelalar normal aydınlatma kesilse bile okunabilmeli:
- Acil aydınlatma (EN 1838) altında
- Reflektif veya fotolüminesan baskı
- Önünde engel (raf, dolap) bulunmamalı — minimum 1 m çevresi açık
- Yıllık temizlik ve okunabilirlik kontrolü Annex Q listesinde
NFPA 13 / NFPA 25 ile karşılaştırma
NFPA 13 §16.10 (sign requirements) ve NFPA 25 §5.2.7 benzer block plan ve valf işaretleme şartları getirir. NFPA tarafında "hydraulically calculated" damgası ek bir şart, hidrolik hesaplı sistemde tabelaya yoğunluk-alan-debi yazılır. EN 12845 zaten bunu istiyor. Yedek sprinkler miktarları NFPA 13 §6.3 paralel: 6/12/24 ölçeği aynı. İki standart aynı içerikle uyum içinde — tek kod ile her ikisini karşılayan tabela tasarlanabilir.
BYKHY bağı
BYKHY yangın güvenlik dosyasında işaretleme planı, valf konum krokisi, itfaiye bilgi levhası şartları var. EN 12845 Madde 18 bunu karşılar; pratikte Türkiye'de tabelaların büyük kısmı yıllarca sahada eksik veya hatalı kalır. İtfaiye uygunluk denetiminde tabela eksikliği "şartlı uygun" sebebidir; tabela tamamlanana kadar yapı kullanma izni gecikir. Tabela maliyeti tüm sistemin %0,1'i bile değildir; ama eksikliği tüm sistemi anlamsız hale getirir.
Hızlı kontrol listesi
- Block plan tabelası her kontrol valf setinde, A3 min, dış dayanımlı.
- Tüm valfler etiketli (işlev + normal pozisyon + hizmet alanı).
- İtfaiye levhası bina dışı, görüş açısında.
- Yedek sprinkler kabini doğru sayı + özel anahtar.
- Zon numarası: tabela = valf = alarm paneli (tek kod).
- Acil aydınlatma altında okunabilir.
- Tabela 1 m çevresi açık, engelsiz.
- Yıllık periyodik kontrolde okunabilirlik teyit.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabı
Block plan tabelası için tasarım yoğunluğu, koruma alanı ve hidrolik hesap özeti gerekiyor. EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yoğunluk-alan matrisleri için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir