Blok istiften drive-in rafa, EN 12845 Madde 6.3.2 ve 7.2'de gecen alti depolama tipini ve her birinin tavan/in-rack koruma mantigini saha gozuyle ayristiriyoruz.
Logistik bir e-ticaret deposunun sprinkler revizyonuna girdigimizde mimari proje "raf" yaziyor, isveren "drive-in koyacagiz" diyor, daha sonceki sigortaci raporu "VdS ST4 protection" notuyla geliyor. Uc ayri konfigurasyonu ayni hidrolik hesaba sigdirmaya calismak imkansiz; cunku EN 12845 her depolama tipini farkli bir koruma rejimine bagliyor. Bu yazi, EN 12845 Madde 6.3.2'deki ST1-ST6 siniflarini tek tek ele aliyor ve sahada hangi karari ne zaman vermek gerektigini ozetliyor.
EN 12845 referansi
Standart metni (EN 12845:2015+A1:2019) konuyu uc maddede islar:
- Madde 6.3.2 — alti konfigurasyonun tanimi (ST1-ST6).
- Madde 7.2.2 ve Tablo 4 — sadece tavan sprinkleri ile HHS koruma kriterleri.
- Madde 7.2.3 ve Tablo 5 — ara seviye in-rack sprinkler kriterleri.
- Tablo 2 — her ST icin maksimum blok alani, koridor genisligi ve cevre acikligi.
- Madde 12.5.6 — ST5/ST6 raflarda kapali raf alti sprinkleri.
Annex B'deki kategori (I-IV) ile birlikte okunur; kategori urunu, ST ise depolama yontemini sinirlar.
Alti konfigurasyon tek bakista
Asagidaki ASCII semasi standardin Sekil 3'unu ozetler. Mavi blok urun, tire koridor.
ST1 Free standing / blok istif ST2 Post pallet, tek sira +--------+ +--------+ [P][P][P] ---- [P][P][P] | URUN | | URUN | [P][P][P] <2,4m [P][P][P] | BLOK | | BLOK | [P][P][P] ---- [P][P][P] +--------+ +--------+ tek sirali kafes palet ST3 Post pallet, coklu/cift sira ST4 Palletized rack (kiris rafi) [P][P][P][P][P] ---- |=|=|=| ---- |=|=|=| [P][P][P][P][P] 2,4m |=|=|=| >1,2m |=|=|=| [P][P][P][P][P] ---- |=|=|=| ---- |=|=|=| bitisik kafesler, ic koridor yok beam rack, ara seviyeli ST5 Solid shelf, w <= 1 m ST6 Solid shelf, 1 m < w <= 6 m |--shelf--| ---- |------ shelf 1-6 m -------| |--shelf--| 1,2m+ |------ shelf 1-6 m -------| |--shelf--| ---- |------ shelf 1-6 m -------| dar dolu/kafes raf genis dolu raf, su gecirmez
ST1 — Free standing / blok istif
Palet uzerinde kasa, cuval veya bigbag halinde dogrudan zemine yigilan urunler. Raf yok; istif urunun kendi mukavemetiyle ayakta. Tavan sprinkleri etkin sekilde isi alabilir, ic gozege gerek kalmaz. Tablo 2'ye gore OH siniflarinda blok alani 50 m², HH siniflarinda 150 m² ile sinirli; bloklar arasi 2,4 m cevre acikligi zorunlu. Tablo 4 ST1 satirina bakildiginda Kategori I icin 7,5 mm/dk yogunlukla 5,3 m'ye kadar yukselebiliyorsunuz; 30 mm/dk'da Kategori IV 4,4 m'ye iniyor. Pratikte ST1, sprinkler tasariminin en rahat ettigi konfigurasyon.
ST2 — Post pallet, tek sira
Cerceveli kafes palet (post pallet) tek sirada dizilir, sirayla aralarinda en az 2,4 m koridor olur. Her ne kadar "raf" gibi gorunse de tasiyici dik direk yok; istif palet cercevesinin kendi mukavemetiyle. Tavan koruma yine baskin. Tablo 2'ye gore OH'da 50 m² blok alani; HH icin koridor 2,4 m'den genis tutulduysa blok alani sinirsiz. Tablo 4'te ST2 ve ST4 ayni satirda yer alir: 7,5 mm/dk ile Kategori I 4,7 m, 30 mm/dk ile Kategori IV 4,4 m.
ST3 — Post pallet, coklu sira
ST2'nin coklu (cift veya daha fazla) sira halidir. Aralarinda koridor olmadan post palletler birbirine bitisik dizilir. Bu, tavan suyunun ic kismindaki paletlere ulasmasini zorlastirir; bu yuzden ST3 OH'da 50 m², HH'da 150 m² blok alani ile sikica sinirli ve cevrede 2,4 m aciklik sart. Tablo 4 ST3'u ST2 ile ayni egiri olarak verir, ancak yukseklik aralarinda kisaltma gozlemlemek mumkun (Kategori IV'te 1,6 m'den baslar).
ST4 — Palletized rack (kiris rafi)
Beam pallet racking — tasiyici dik direkler ve uzerine kiris yatay raflar. Avrupa lojistiginin omurgasi. Tablo 2 burada cok ince ayrim yapar:
- Koridor < 1,2 m: in-rack sprinkler zorunlu, hidrolikte 3 raf etkili sayilir.
- 1,2 m ≤ koridor < 2,4 m: in-rack zorunlu, 2 raf etkili.
- Koridor ≥ 2,4 m: in-rack zorunlu, 1 raf etkili (yalnizca koridor ≥ 2,4 m ise tek-rack kabul).
- HH koruma in-rack olmadan da yapilabilir, ancak tavan-deflektor ile urun arasi 4 m sinirini asiyorsa in-rack zorunluluga doner.
Tablo 4 ST4 icin: 7,5 mm/dk ile Kategori I 4,7 m, 12,5 mm/dk ile Kategori II 5,0 m, 30 mm/dk ile Kategori IV 4,4 m. Bu yuksekliklerin uzerine cikilirsa Tablo 5'e (in-rack ile birlikte) gecilir.
ST5 — Solid / slatted shelf, w ≤ 1 m
Sirt sirta ya da tekli, dolu (suyu gecirmeyen) veya kafes (slatted) raflar; toplam genislik 1 metreyi gecmiyor. Bu konfigurasyonda tavan suyunun ic seviyelere inmesi mumkun degildir; her raf seviyesi kendi suyunu ister. Tablo 2 OH icin 50 m² blok ve 1,2 m+ koridor istiyor. HH'da in-rack olmadan 150 m² ve koridor < 1,2 m, in-rack ile koridor ≥ 1,2 m oldugunda blok alani sinirsiz.
Madde 12.5.6 ve Tablo 21'e gore ST5'te (s ≤ 1,0 m) her dolu raf seviyesi altina 1 sira intermediate sprinkler, 2,8 m araliklarla yerlestirilir.
ST6 — Solid shelf, 1 m < w ≤ 6 m
Standardin en hassas davrandigi konfigurasyon. Genis dolu raflar (ornegin perakende gondolasi, arsiv kompakt rafi, magaza orta gondolasi) tavan sprinkleri urune ulasamayacak kadar kapali. Madde 6.2.3 OH siniflari icin sadece "1,2 m toplam genislikli ve tam yukseklikli orta bariyerli gondola" istisnasini taniyor; geri kalan tum ST6 dogrudan HH koruma kapsaminda.
Tablo 2'ye gore ST6 yalnizca HH + in-rack ile kabul edilir; 150 m² blok, 1,2 m koridor, 2,4 m cevre. Tablo 21:
- 1,0 m < s ≤ 3,0 m: 1 sira intermediate sprinkler, 2,8 m aralik.
- 3,0 m < s ≤ 6,0 m: 2 sira intermediate, 2,8 m + 2,8 m.
In-rack koymak fiziksel olarak mumkun degilse her raf icine boyuna ve enine, EN 13501-1 A1 veya A2 sinifi tam yukseklikli kor bariyer girer (Tablo 2 dipnot h).
Mobile rack ve drive-in: standardin gri bolgesi
"Mobile rack" (raylar uzerinde hareket eden palletized rack) ve "drive-in / drive-through" raflar EN 12845 Madde 6.3.2'de ayri bir ST kodu almaz. Saha pratigi su:
- Mobile rack: ST4 turevi olarak ele alinir. Hareket halinde koridorlar kapanir; hidrolik hesapta "en kotu durum = tum koridorlar kapali" varsayilir, in-rack 3 raf etkili. Pompa-rack interlock onerilir; sistem aktive olunca raflar ayrik konuma gonderilir (CEA ve VdS uygulamasi). Standart bunu "ozel inceleme" gerektiren risk olarak isaretler ve cogu sigortaci FM Global DS 8-9'a yonlendirir.
- Drive-in / drive-through: Forkliftin raf icine girdigi, koridorsuz konfigurasyon. Tavan sprinkleri urune ulasamaz; ST3'e benzer ancak yukseklik genelde 6-9 m. EN 12845 dogrudan tanimlamadigi icin proje genelde "rack manufacturer ile ortak in-rack tasarim" + Annex B kategori secimi ile yurutulur. NFPA 13 burada cok daha net: drive-in icin spesifik sprinkler dizimi tanimlar (Section 25 esdeger maddeler). Avrupa projelerinde sigortaci raporu belirleyici olur.
Tek tablo ile karar destegi
| ST | Tanim | Tipik koruma | OH blok (m²) | HH blok (m²) |
|---|---|---|---|---|
| ST1 | Free standing / blok istif | Tavan only yeterli | 50 | 150 |
| ST2 | Post pallet, tek sira (≥2,4 m koridor) | Tavan only; HH'da sinirsiz | 50 | sinirsiz |
| ST3 | Post pallet, coklu sira | Tavan + (HH'da in-rack onerilir) | 50 | 150 |
| ST4 | Palletized rack (beam) | Koridor ve yukseklige gore in-rack | 50 | sinirsiz |
| ST5 | Solid shelf, w ≤ 1 m | Her dolu seviye altina 1 sira in-rack | 50 | 150 / sinirsiz |
| ST6 | Solid shelf, 1 m < w ≤ 6 m | Sadece HH + in-rack (veya bariyer) | — | 150 |
Sahada en sik yapilan hatalar
- "Drive-in raf da ST4'tur" demek. Beam rack ile drive-in ayni kategoride degil; drive-in koridorsuz bir varyanttir ve standart icinde dogrudan kapsanmaz, ozel inceleme ister.
- ST1'i sinirsiz alan saymak. ST1 OH'da 50 m² blok ile sinirli; cok katli e-ticaret depolarinda blok alanini bolmek icin bos koridor (2,4 m) gerekir.
- ST5/ST6 raflara yalnizca tavan sprinkleri. Solid shelf'in altina sprinkler koymadan tasarim onaylanmaz; sigortaci kabul etmez.
- Mobile rack'te statik hidrolik hesap. Hareket halinde koridor kapaninca etkili rack sayisi degisir; en kotu durum hesap edilmezse pompada yetersiz kalir.
- Tavan-urun mesafesi 4 m'yi gectiginde Madde 7.2.2.3'u atlamak. Ya yogunluk artirilir ya in-rack koyulur; bunu yapmadan Tablo 4 degerleri gecersizdir.
NFPA ile karsilastirma
NFPA 13 (2022) storage protection mantigini "commodity class + storage method" matrisi ile yurutur. ST kodlarinin birebir karsiligi yoktur, ancak yaklasik esleme su:
- ST1 ≈ NFPA Palletized / Solid-Piled Storage
- ST2 ≈ NFPA Single-Row Rack (palet veya post)
- ST3 ≈ NFPA Double-Row Rack
- ST4 ≈ NFPA Multiple-Row Rack (beam)
- ST5 ≈ NFPA Solid Shelf Rack (≤6 ft genisliginde sayilir)
- ST6 ≈ NFPA Solid Shelf Rack (genis) — NFPA da burada agresif: tum seviye altinda sprinkler veya bariyer
NFPA tarafinda ESFR (K200/K240/K280/K320/K360 EU notasyonu) ile in-rack'siz cozum cok daha yaygin. EN 12845 ESFR'yi Part 2 (EN 12845-2:2024) ile ayri ele alir; HHS yukseklik sinirlamalarini kismen ortadan kaldirir. Ancak ST6 solid shelf, ESFR ile bile kapali kalir; ic koruma vazgecilmez.
Turkiye ve BYKHY perspektifi
BYKHY (2007/2015 revizyon) Madde 96-99 sprinkler tasariminda "TS EN 12845 veya NFPA 13" izin verir. Pratikte Turkiye'deki lojistik depolarda en sik gorulen konfigurasyonlar: ST1 (gida deposu blok istif), ST4 (e-ticaret beam rack), ST5/ST6 (perakende magaza ve eczane gondolasi). Sigorta tarafindan Allianz/AXA/Mapfre ekipleri "EN 12845 hangi ST?" sorusunu projenin ilk gununden sorar; isveren bunu ne zaman netlestirirse hidrolik hesap o zaman kesinlesir. ST'yi ileri tasarim asamasinda degistirmek pompayi, tank hacmini ve borulamayi bastan yazmak demektir.
Sik sorulanlar
ST1 ile ST3 arasindaki fark nedir?
ST1 palet ustune yiginlanmis serbest blok istiftir; raf yoktur, mallar uzerine yigilir. ST3 ise post pallet (cerceveli kafes palet) cesidini coklu sirada birbirine bitisik dizmektir. ST1'de OH icin maksimum blok alani 50 m², HH icin 150 m²; her iki halde 2,4 m cevre acikligi gerekir.
ST4 palletized rack icin in-rack sprinkler ne zaman zorunlu?
EN 12845 Madde 7.2.2.3'e gore tavan sprinkler deflektoru ile yigin tepesi arasi 4 m'yi gectiginde ya yogunluk artirilir (ilk metre +2,5 mm/dk, sonraki her metre +1 mm/dk, K115 minimum) ya da in-rack seviye eklenir. Ayrica HHS3-HHS4 yuksekliklerde Tablo 4 sinirini astiginizda Tablo 5 ile in-rack zorunlu hale gelir.
ST6 depo neden ozel kisitlamali?
ST6, 1 m'den genis 6 m'ye kadar dolu veya kafes raflardir. Tavan sprinkleri urune ulasamadigindan EN 12845 ST6'yi sadece HH koruma ile ve in-rack sprinkler kosuluyla kabul eder. In-rack mumkun degilse her raf icine EN 13501-1 A1/A2 sinifi tam yukseklikli boyuna bariyerler eklenmesi gerekir.
Mobile rack EN 12845'te hangi ST kategorisine girer?
Mobile rack standart metninde ayri bir ST kodu almaz; raylar uzerinde hareket eden ST4 turevi olarak ele alinir. Pratikte hareket halinde koridorlar kapanip aciliyor; bu yuzden hidrolik hesapta en kotu durum (tum koridorlar kapali) ile in-rack tasarimi yapmak ve hareket alarmiyla pompa etkilesimini onlemek gerekir. Cogu durumda FM Global DS 8-9 veya proje ozel ek koruma kullanilir.
NFPA 13 storage class'lari ile ST kodlari nasil esleniyor?
Birebir bir esleme yok; NFPA 13 commodity class (Class I-IV, Group A/B/C plastics) urunu, ST kodu ise depolama yontemini sinirlar. Kabaca ST1 = palletized/solid-piled, ST2-ST3 = single/double-row rack, ST4 = multiple-row rack, ST5/ST6 = solid shelf rack. EN 12845 Annex B kategorileri (I-IV) ile NFPA commodity class'lari arasinda projeden projeye eslestirme yapmak gerekir.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, ST1-ST6 yukseklik tablolari, K-faktor secimi ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir