Madde 10.9'un saha okumasi: guc payi, yakit, sogutma, egzoz ve 15 saniye icinde devreye girme.
Bir lojistik deposunun pompa odasini tesellum ederken kontrolor "dizel calisiyor" dedi, biz de saatimize baktik. Manuel testten 22 saniye sonra basinc gostergesi sabitlenmisti. Kabul tutanagina "uygunsuz" yazdik. EN 12845 net konusur: dizel pompa, baslatma sekansinin basindan itibaren 15 saniye icinde tam operasyonel olmali. Bu yazi, Madde 10.9'un saha okumasi.
Dizel pompayi yangin tesisatinda gormemizin tek nedeni elektriksel bagimsizliktir. Madde 10.9.1 bunu ezberletir: pompa setinin otomatik baslatilmasi ve calismasi, motorun kendisi ve aku haricinde hicbir enerji kaynagina bagli olamaz. Sebeke kesilse, jenerator devreye girmese, kontrol odasina kimse uzansa bile dizel kendi kendine yola koyulmali.
Motor secimi ve guc payi
Standart, motorun saha rakimi ve sicakligi altinda tam yukte surekli calisabilmesini ister; surekli guc cikisi ISO 3046'ya gore beyan edilmelidir. Tedarikci kataloglarinda "prime power" satiri budur. Saha pratiginde sectigimiz motor, hidrolik tarafta hesapladigimiz pompa mil gucunun yaklasik %110'unu karsilamali. Bu fazlalik, soguk sabahta zor doneni, motorun zamanla yorulmasini, ve egzoz/aksesuar parazit guclerini telafi eder. Aksi durumda nominal noktada calissa bile geciksiz alarmlarla karsilasirsiniz.
Motor, regulator (governor) ile +/- %5 hassasiyetinde devir kontrolu yapmali (Madde 10.9.2). En az 5 derece pompa odasi sicakliginda calisabilmeli. Otomatik baslatmayi engelleyebilecek herhangi bir mekanik tertibat (kompresyon kaldirici, dekompresyon kolu) baslatma konumuna geri donmeli; aksi halde testte calisan motor, gercek alarmda calismayabilir.
Sogutma sistemi: dort secenek
Madde 10.9.3 dort sogutma topolojisi tanimlar; saha kurulumlarinda en sik kullanilan ikisi b ve c'dir.
| Tip | Aciklama | Tipik kullanim |
|---|---|---|
| a | Sprinkler pompasindan dogrudan motor gomlegine; cikis suyu acik (gorunur) | Eski kurulumlar |
| b | Heat exchanger: sprinkler suyu primer, motor suyu kapali devre, motor tahrikli yardimci pompa | Modern standart secim |
| c | Hava sogutmali radyator + cok kayisli fan + kapali devre | Dis mekan / cati pompa odalari |
| d | Dogrudan hava sogutma, cok kayisli fan | Kucuk motorlar |
Heat exchanger kurarken iki seyi atlamayin: cikis hatti acik bosalmali (operator sogutma akisini gozle gormeli), ve yardimci pompa kayis tahrikli ise cok kayisli olmali. Standart soyle der: kayislarin yarisi koparsa bile kalan kayislar pompayi/fani dondurebilmeli. Bir kez tek kayisli kurulum gormustuk, kayis kopuncesi 90 saniyede motor su sicakligi alarmina dustu.
Radyator (tip c) secimi cati pompa odasinda mantikli; sprinkler suyunu primer sogutucu olarak kullanmak, su sertligi yuksek bolgelerde isi degistirici performansini dusuruyor. Kapali devre kapasitesi tedarikcinin verdigi degere bire bir uymali.
Yakit tanki: minimum 6 saat
Hesabin kalbi Madde 10.9.6'da:
| Tehlike | Tam yukte calisma suresi |
|---|---|
| LH | 3 saat |
| OH | 4 saat |
| HHP / HHS | 6 saat |
HHS storage projelerinde yakit tankini hep 6 saat olarak boyutlariz; OH bir depoda HHS yapip ileride genisletmeye girersek tank yetmez kalir. Pratikte, motorun beyan ettigi tam yuk yakit tuketimini (L/saat) alip 6 ile carpariz, sonra %10 emniyet payi ekleriz. Sonuca en yakin uretim standart tank gelir.
Tank kaynakli celik olmali. Birden fazla motor varsa her biri icin ayri tank ve ayri besleme hatti. Tek tank-iki motor gorduyseniz tutanaginizi yazin. Tank, motor besleme pompasindan yuksekte, fakat motorun dogrudan ustunde degil. Saglam bir seviye gostergesi sart.
Besleme borularinda: vanalar tank yakininda, gostergeli ve kilitli acik. Lehim baglantisi yasak. Metalik boru zorunlu. Besleme borusu tank tabaninin en az 20 mm uzerinden alinir (cokeltinin pompaya gitmemesi icin). Tabanda en az 20 mm caplar bir drenaj vanasi. Havalik bacasi, mumkunse bina disina yonlendirilir.
Egzoz: paslanmaz, izoleli, dis mekana
Madde 10.9.5 egzoz hatti icin dort kuralda toplanabilir:
- Susturucu sart; toplam geri basinc tedarikcinin sinirini gecmesin (manometre ile dogrulayin).
- Egzoz borusu motorun ustunde sonlaniyorsa, kondens motora geri akmasin diye dusus tertibati (drip leg) sart.
- Egzoz cikisi pompa odasina gazin geri girmesini engelleyecek sekilde dis mekana yonlendirilir.
- Boru izole edilir ve tutusma kaynagi olusturmayacak sekilde monte edilir.
Saha pratiginde minimum 50 mm calismayan paslanmaz celik (304L tipik) tercih ediyoruz; karbon celik egzoz birkac yil icinde uniteyi terketmeyen yumusatir, kondens delik acar. Susturucu kapsamasi yuksek olmali; pompa odasi, gercek alarm aninda 75 dB'nin uzerine cikan motora kombine alarm akustiginin uzerinde dayanmali.
Hava filtresi
Madde 10.9.4 tek cumledir: motor hava emisi uygun bir filtre ile donatilir. Saha tarafinda kuru tip uretim filtre, periyodik bakim listesinde. Toz yogun ortamlarda (cimento, un degirmeni) on-filtre eklemek motor omrunu ciddi uzatiyor; bu standart zorunlulugu degil, mantik dayatmasi.
Otomatik basit ve 15 saniye kurali
Madde 10.9.7.2: otomatik baslatma sekansi alti deneme yapar. Her deneme 5-10 saniye sure (krank), denemeler arasinda en fazla 10 saniye duraklama. Sistem kendi kendine resetlenir ve sebeke gucunden bagimsiz calisir. Her denemeden sonra otomatik olarak digerine donusumlu gecer; iki akudan eszamanli kontrol gerilimi cekilir.
Pompa, sekansin basindan itibaren 15 saniye icinde tam debide olmali (Madde 10.9.1). Yatay pompalar dogrudan tahrikli olur, kaplin ve sanziman araya girmez.
Kullanicinin sahip oldugu tek manuel mudahale durdurma'dir; motor izleme cihazlari (yuksek su sicakligi, dusuk yag basinci, vb.) motoru asla durduramaz. "Coruktulu motoru kendi mantigi" gibi panel programlanmasi kabul edilemez. Saha denetiminde program ekranindan bu davranisi gormek istiyoruz.
Acil manuel basit, kontrolden bagimsiz, kapakli bir butonla saglanir (10.9.7.3). Manuel test butonu da ayri (10.9.7.4); test, gercek manuel basit kapagini acmadan periodik olarak yapilir.
Aku, sarj cihazi ve alarm
Iki ayri aku grubu (10.9.8); baska hicbir amac icin kullanilmaz. Acik nikel-kadmiyum prizmatik (EN 60623) veya kursun-asit (EN 50342-1/-2). 12 V minimum nominal. Her aku icin bagimsiz, surekli devrede, tam otomatik sabit potansiyel sarj cihazi (10.9.9). Birini cikarip digeriyle calismaya devam edebilirsiniz; kursun-asit sarji 2.25 +/- 0.05 V/hucre yuzme gerilimi verir.
Akular standlar uzerinde, motorun marsinin yanina mumkun oldugunca yakin (gerilim dususu). Yag, yakit, sogutma suyu damlamasinin altina dusmeyecek sekilde.
Madde 10.9.11'in dort alarmi yerel ve surekli izlenen merkezde gosterilir:
- Otomatik basit devre disi anahtari kullanildi.
- Alti denemeden sonra motor calismadi.
- Pompa calisiyor.
- Dizel kontrolor arizasi.
Saha kabul testi
Madde 10.9.13.2: yakit kesilir, otomatik basit devreye sokulur. Alti dongu, her biri en az 5 s krank, en fazla 15 s ve en az 10 s dinlenme. Sonunda fail-to-start alarmi otomatik olusmali. Yakit acilir; manuel test butonu basildiginda motor calismali. Bu testi kabul tutanagi olmadan tesisin teslim alinmasi prensip olarak hata.
Yaygin saha hatalari
- Tek aku ile teslim edilen pompa setleri (sirf maliyet).
- Egzozun pompa odasi havalandirma menfezine yakin sonlanmasi (gaz geri donuyor).
- Yakit tankinin motor ustune yerlesmesi (10.9.6 acikca yasaklar).
- Tek kayisli yardimci sogutma pompasi (yarisi koparsa kurali ihlal).
- Manuel test butonu olmamasi - sadece acil kapagi acilarak testin yapilmasi.
- Dizel panelinde kullanici "stop" hakki olmamasi - motoru durdurmak icin sebeke kesmek zorunda kalan operatorler gordum.
- Yakit hattinda lehim baglanti.
NFPA ile karsilastirma
NFPA 20 dizel pompayi 20 saniye icinde devreye sokmayi ister; EN 12845 daha sikidir, 15 saniye. NFPA 20 yakit tanki capacityi pompa BHP'sinin 1 gallon/HP-saatine + %5 expansyon olarak hesaplar; EN 12845 doruktan tehlike sinifina gore (3/4/6 saat) sabitler. NFPA 20 her motorun ECM ve baska bir ECM ile cift kontrol talep eder; EN 12845 boyle bir gereklilik koymaz fakat iki aku zorunlulugu ayni felsefedir.
Turkiye baglami
BYKHY EN 12845'i atif standart kabul eder. TS EN 12845 Turkiye'de uygulanan resmi metindir. Pompa odasi sicakligi 5 dereceye dusebilen iklimlerde (Ic Anadolu, Dogu Anadolu) Madde 10.9.2 sinirina dikkat edin; mahal isitmasi olmayan cati pompa odalari donmus motorla baslayamaz. Yakit kalitesi tedarikci spesifikasyonuna uymali; Turkiye'de motorin yazlik/kislik degisimi geciktirilmemeli.
SSS
EN 12845 dizel motor kac saniyede devreye girmeli?
Madde 10.9.1: baslatma sekansinin basindan itibaren 15 saniye icinde tam operasyonel. Otomatik basit her biri 5-10 saniye suren alti deneme yapar; aralarinda en fazla 10 saniye duraklama.
Yakit tanki kac saatlik calismaya yetmeli?
LH icin 3 saat, OH icin 4 saat, HHP ve HHS icin 6 saat tam yukte calisma. Tank kaynakli celik, motor besleme pompasinin uzerinde fakat motor ustunde olmayacak sekilde.
Dizel pompa elektrige bagli olabilir mi?
Hayir. Madde 10.9.1: pompa setinin otomatik baslatilmasi ve calismasi motor ve aku haricinde bir enerji kaynagina bagli olamaz.
Motor durdurma kontrolu kim de olur?
Sadece manuel. Motor izleme cihazlari motoru durduramaz - yuksek sicaklik, dusuk yag basinci alarmlari sadece sinyal verir.
Egzoz hattinda sahada en sik gorulen hata?
Egzoz cikisinin pompa odasi havalandirma menfezine yakin sonlanmasi. Standart, gazlarin pompa odasina geri girmemesini sart koyar.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi, pompa mil gucu ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir