İki bağımsız batarya, 6x marş denemesi ve constant-voltage şarj — Madde 10.9.7-10.9.12'nin sahadaki karşılığı.
Bir lojistik deposu kabulüne çağrıldığımızda dizel pompa hücresinde tek bir akü gördük. Plaka taze, kablolar düzgün, şarj cihazı yanıyor — ama tek. Yüklenici "ikinciyi sonra koyacağız" demişti, sonra unutulmuştu. Test butonuna basıldığında motor üçüncü denemede tutmadı; sebep akünün gerilim düşümüydü. Eğer EN 12845'in istediği gibi iki bağımsız batarya olsaydı, sistem ikinci denemede otomatik olarak diğerine geçecek ve büyük olasılıkla motor ateşleyecekti. Bu yazı tam olarak o sahnenin standart karşılığını anlatıyor.
EN 12845 referansı
Dizel pompa marş sistemi, Madde 10.9.7 ile 10.9.12 arasında detaylandırılır. İlgili alt başlıklar:
- 10.9.7.1 — Otomatik ve manuel marş bağımsız olacak, marş motoru ve bataryalar ortak olabilir; nominal gerilim ≥ 12 V.
- 10.9.7.2 — Otomatik marş dizisi: 6 deneme, her biri 5-10 s; her denemeden sonra otomatik batarya değişimi.
- 10.9.7.5 — Marş motoru pinion uyumu, 5 ek deneme hakkı.
- 10.9.8 — İki ayrı batarya güç kaynağı, EN 50342-1/2 (kurşun-asit) veya EN 60623 (Ni-Cd).
- 10.9.9 — Her batarya için bağımsız, sürekli bağlı, tam otomatik, sabit gerilim şarj cihazı.
- 10.9.10 — Konum: stand üstü, kontaminasyon ve titreşimden uzak, marş motoruna yakın.
- 10.9.11 — Alarmlar (lokal + sürekli izlenen mahal).
- 10.9.12 — El aletleri ve yedek parçalar.
İki bağımsız batarya — neden iki?
Standart açıkça "two separate battery power supplies" der ve bu bataryaların başka hiçbir amaca hizmet etmemesini şart koşar. Sebep tek başına yedeklilik değil; otomatik geçiş mantığıyla birleştiğinde 6 marş denemesinin pratik anlamı doğar. Birinci batarya zayıf ya da bir hücresi açık devreyse, kontrol paneli ikinci denemede ikinci bataryaya geçer ve motor şansını yenilemiş olur.
Saha tarafında dikkat ettiğimiz bağlantı kuralı: iki bataryanın birbirine "kötü etki etmesini" engelleyen ayırıcı röle veya diyot grubu olmalı (Madde 10.9.7.2 ve 10.9.7.3 ortak isteği). Tek müşterek bara kullanan, her iki bataryayı sürekli paralel bağlayan tasarımları kabul etmiyoruz; çünkü bir bataryanın kısa devresi diğerini de boşaltır.
Batarya tipi seçimi:
- Kurşun-asit pozitif batarya — EN 50342-1 ve EN 50342-2 uyumlu, en yaygın seçim. Elektrolit yine aynı standartlara uymalı.
- Açık Ni-Cd prizmatik — EN 60623 uyumlu, tropik iklimde ve düşük bakım imkanı olan sahalarda tercih edilir.
Mahalde mutlaka hidrometre bulunmalı (Madde 10.9.8 son cümle); elektrolit yoğunluğunu ölçmeden bakım kabul etmiyoruz.
6 ardışık marş denemesi — zaman tablosu
Madde 10.9.7.2 ve site kabul testi için 10.9.13.2 birbirini tamamlar. Otomatik dizinin çevrim parametreleri:
| Parametre | Değer | Madde |
|---|---|---|
| Toplam deneme sayısı | 6 | 10.9.7.2 |
| Her marş süresi (cranking) | 5-10 s | 10.9.7.2 |
| Denemeler arası dinlenme | 10-15 s | 10.9.13.2 |
| Batarya geçişi | Her denemeden sonra otomatik | 10.9.7.2 |
| Pinion ek deneme (motor içi) | 5 | 10.9.7.5 |
| 6 deneme sonu | "Fail to start" alarmı + manuel test butonu aktif | 10.9.7.4 / 10.9.11 |
| Nominal gerilim | ≥ 12 V | 10.9.7.1 |
Site kabul testinde uygulama şudur: yakıt hattı kapatılır, otomatik dizi tetiklenir; 6 başarısız çevrim sonrasında "fail to start" alarmının çalıştığı doğrulanır. Sonra yakıt açılır, manuel test butonuyla motor çalıştırılır. Bu test yapılmadan kabul tutanağı imzalanmaz.
Otomatik şarj cihazı (constant voltage)
Madde 10.9.9 her batarya için ayrı bir şarj cihazı ister: sürekli bağlı, tam otomatik, sabit potansiyel. Bir şarj cihazı arıza için sökülürken diğeri çalışmaya devam edebilmelidir — yani fiziksel olarak da bağımsız beslenmeli, ortak sigorta hattı olmamalı.
Kurşun-asit için referans değerler (Madde 10.9.9):
- Float gerilimi: (2,25 ± 0,05) V / hücre — 12 V batarya için 13,5 V civarı.
- Boost şarj üst sınırı: 2,7 V / hücre.
- Çıkış akımı: 10 saatlik (C10) kapasitenin %3,5-7,5'i. Örnek: 100 Ah/C10 batarya için 3,5-7,5 A şarj akımı.
Açık Ni-Cd prizmatik için:
- Float gerilimi: (1,445 ± 0,025) V / hücre.
- Boost üst sınırı: 1,75 V / hücre.
- Çıkış akımı: 5 saatlik kapasitenin %25-167'si.
Şarj akımı yerel iklime göre ayarlanmalı; tropik veya çok soğuk hücrede aynı float değeri uygun olmayabilir. "Constant potential" terimi, basit trafo+köprü diyot tarzı düzeneklerin değil, gerilim regülasyonlu modern şarj devrelerinin kullanılmasını gerektirir.
Bataryaların yerleşimi ve mahal şartları
Madde 10.9.10 dört temel istek koyar:
- Stand üzerinde — bataryalar zemine direkt oturmaz; titreşim ve nem yalıtımı için profil/komposit stand kullanılır.
- Kontaminasyondan uzak — yağ, yakıt sızıntısı, soğutma suyu, dış nem ulaşmamalı.
- Titreşim minimum — pompa şasisinin doğrudan üstüne montaj kabul değil.
- Marş motoruna yakın — gerilim düşümünü minimize etmek için kablo uzunluğu mümkün olduğu kadar kısa.
Şarj cihazı bataryalarla aynı kabin içinde olabilir; sahadaki standart uygulamamız iki batarya + iki şarj cihazını ortak çelik bir kabine, ayrı kompartmanlarda montelemek. Kabin kapısının iç yüzüne her iki bataryanın kapasitesi, üretim tarihi ve son test tarihi etiketlenir.
El aletleri ve yedek parça (10.9.12)
Pompa hücresinde mutlaka bulunması istenen yedekler:
- 2 takım yakıt filtresi elemanı + sızdırmazlık
- 2 takım yağ filtresi elemanı + sızdırmazlık
- 2 takım V-kayışı (varsa)
- 1 tam takım motor conta + hortum seti
- 2 enjektör nozulu
Bunlara ek olarak motor üreticisinin önerdiği el aletleri seti, hidrometre ve batarya terminal temizleme fırçası mahalde dolapta kilit altında saklanır.
Sahada karşılaştığımız tipik hatalar
- Tek batarya ile teslim — Yukarıda anlatılan vaka. Tek batarya hem 10.9.8'i hem 6 denemenin batarya geçişi mantığını ihlal eder; redde sebep.
- Kontrol panelinde batarya kontrol görevi yok — Kontrolcü her denemede batarya değişimini yapmıyorsa standart dışıdır. Bu, panel firmware'ının "batarya seçimi" mantığını içermesini gerektirir; basit zaman röleli sistemler kabul edilmez.
- Şarj cihazı yangın panosundan beslenmiş — Pano arızasında her iki şarj cihazı birden devre dışı kalır. Şarj cihazları ana yangın AC besleme hattından bağımsız bir kaynaktan beslenmeli ve UPS önerilir.
- Float gerilimi 14,2 V (otomotiv usulü) — Standart 13,5 V (kurşun-asit, 6 hücre × 2,25 V) ister; otomotiv tipi alternatör mantığıyla ayarlanmış cihazlar bataryayı kurutur.
- Bataryalar pompa şasisinin üstünde — Titreşim Madde 10.9.10'a aykırı; ayrıca elektrolit sızıntısı pompa motor sargılarına ulaşır.
- Hidrometre yok — Bakım defteri elektrolit yoğunluğunu kayıt altına almıyorsa standart bakım rejimi (Madde 10.9.8 + 20.3.3.2) sağlanmamış demektir.
- "Fail to start" alarmı sadece lokal — Madde 10.9.11 sürekli izlenen mahale (kontrol odası, güvenlik) iletim ister.
NFPA ile karşılaştırma
NFPA 20 (2025) Bölüm 11.2.5 dizel motor marş sistemini tanımlar: yine iki ayrı batarya, otomatik geçiş, 6x15 saniye marş denemesi (15 s aktif + 15 s dinlenme yapısıyla 3 dakika çevrim). EN 12845 daha kısa marş süresi (5-10 s) ve ardından batarya geçişi öngörür; toplam çevrim daha kısadır. Şarj cihazı tarafında NFPA 20 "two-rate float charger" der, EN 12845 "constant potential + boost" ister; pratikte aynı cihaz iki standardı da karşılar. NFPA tarafı ek olarak otomatik haftalık no-flow test çevrimini Bölüm 8.3.4'te zorunlu kılar; EN 12845 haftalık testi Madde 20.2.1'de tarif eder.
Türkiye uygulaması
BYKHY Madde 95 dizel yangın pompası için "iki ayrı akü ve otomatik şarj cihazı" der ama detay vermez; standart referansı olarak EN 12845 ya da NFPA 20 seçilir. Sigorta ekspertizleri (özellikle FM uyumlu projelerde) batarya geçiş mantığının gerçekten çalıştığını yerinde test eder: bir bataryayı söker, motor diğer bataryayla 6 deneme yapabilmelidir. Test sırasında kontrol paneli üreticisinin batarya geçiş röle şemasını ve ikinci batarya ile başarılı çalışma kaydını isteriz.
SSS
Tek bataryayla EN 12845 sertifikası alabilir miyim?
Hayır. Madde 10.9.8 iki ayrı batarya güç kaynağını "shall" ile şart koşar; tek batarya kabul testini geçemez.
Bataryaları başka bir tüketici (örneğin pompa odası aydınlatması) için kullanabilir miyim?
Hayır. "Shall be used for no other purpose" ifadesi marş bataryalarını başka tüketicilerden ayrıştırır.
Şarj cihazı çıkışı kaç amper olmalı?
Kurşun-asit için C10 kapasitenin %3,5-7,5'i. 100 Ah batarya için 3,5-7,5 A. Üreticinin kendi data sheet'i bu aralıkta bir değer önermelidir.
Boost şarj otomatik mi yoksa manuel mi devreye girer?
Standart açıkça otomatikleştirme zorunluluğu koymaz, "facility shall be provided" der. Modern şarj cihazları boost'u float seviyesinin altına düşüldüğünde otomatik aktive eder; manuel boost butonu da kabul edilir.
Bataryalar ne sıklıkta değiştirilir?
Standart belirli bir ömür vermez; hidrometre kontrolü düzenli yapılır (Madde 20.3.3.2 ile uyumlu) ve elektrolit yoğunluğu düşük olup şarj cihazı normalse batarya değiştirilir. Pratikte kurşun-asit 4-5 yılda, Ni-Cd 8-10 yılda yenilenir.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yoğunluk-alan kombinasyonları, K-faktör seçimi ve hidrolik hesap için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir