LH'da pre-calculated yaklaşımın gerçek anlamı: Tablo 27 yalnızca son üç-dört sprinkleri tanımlar, gerisi hidrolik hesapla doğrulanır.
Bir devlet okulu projesinde mekanik yüklenicisi planları getirdi: tüm derslik koridoru için pre-calculated LH, 25 mm range borularda her birine 4 sprinkler bağlı, tasarım noktasından kontrol vana setine kadar tek 32 mm hat. "Hidrolik hesap istemiyoruz, EN 12845 Tablo 27'ye göre tablodan çıkardık" dediler. Sorun şu ki Tablo 27 sadece 1 ve 3 sprinkler satırı veriyor; üstelik LH'da pre-calculated demek "tablodan kopya" demek değil, asıl ağır işi Madde 13.3.3.2 ile hidrolik hesap yapıyor. Bu yazıda LH için pre-calculated yaklaşımın nerede başlayıp nerede bittiğini, 4 sprinkler kuralını, Tablo 27/28/29'un beraber nasıl okunacağını ve sahada bu mantığı bozan engelleri anlatacağım.
Pre-calculated LH'nın iskeleti
EN 12845 Madde 11 ve 13.3 birlikte okunmalı. Pre-calculated LH bir kombinasyondur:
- Sprinkler tipi: K57 standart spray, koni 60° (LH için varsayılan).
- Operasyon alanı: 84 m² (Madde 7.2.1, Tablo 4).
- Yoğunluk: 2,25 mm/dk minimum.
- Eşzamanlı açık sprinkler sayısı: 4 (Madde 13.3.2.2 ve Tablo 25).
- Sprinkler başına debi: Yaklaşık 35 L/dk @ 0,7 bar minimum çalışma basıncı (K57 ile q = K·√p hesabı). 4 sprinkler × 35 L/dk = 140 L/dk hidrolik talep, ancak pompa karakteristik noktası bunun üstünde tutulur.
- Sistem tipi: Sadece yaş veya pre-action. LH'da kuru veya alternate yasak (Madde 6.2.2 ve Tablo 3).
Madde 11.1.3 LH için installation başına 500 sprinkler sınırı koyar. Daha büyük binalarda hattı bölmek gerekir; bir kontrol vana seti tek başına tüm okul kampüsünü taşıyamaz.
Tablo 27: range borusu çapları
Tablo 27 LH'a özgü ve son derece kısa. Sadece tasarım noktasının aşağısındaki son segmenti tarif eder:
| Boru tipi | Çap (mm) | Maks. sprinkler sayısı |
|---|---|---|
| Tüm range pipes ve terminal distribution pipes | 20 | 1 |
| Tüm range pipes ve terminal distribution pipes | 25 | 3 |
Yani 20 mm boruya bir sprinkler, 25 mm boruya en fazla üç sprinkler bağlayabilirsiniz. Madde 13.3.3.1 bir esneklik daha verir: tasarım noktası ile kontrol vana seti arasına 25 mm boru çekmeyi hidrolik hesapla kanıtlarsanız serbesttir. Ama 2 sprinkler tasarım noktasıysa, 3. ve 4. sprinkler arasına 25 mm konulamaz; orada zorunlu olarak çapı büyütmek gerekir.
Tablo 28 ve 29: tasarım noktasının yukarısı
Madde 13.3.3.2 işin ağırlığını burada yapar. Kontrol vana seti ile her tasarım noktası arasındaki tüm borular hidrolik hesapla boyutlandırılır. Tablo 28 izin verilen toplam sürtünme kaybını tanımlar:
| Range / oda üstündeki sprinkler sayısı | Maksimum sürtünme kaybı (yön değişiklikleri dahil) | Kullanılacak Tablo 29 sütunu |
|---|---|---|
| ≤ 3 | 0,9 bar | Sütun 2 ve 3 |
| ≥ 4 | 0,7 bar | Sütun 3 |
| ≥ 3 tek hatta, dar oda veya çatı sırtı | 0,7 bar | Sütun 3 |
Tablo 29 boru çapına göre debideki birim sürtünme kaybını verir:
| Çap (mm) | Sütun 2 — 100 L/dk için kayıp (mbar/m) | Sütun 3 — 225 L/dk için kayıp (mbar/m) |
|---|---|---|
| 25 | 44 | 198 |
| 32 | 12 | 52 |
| 40 | 5,5 | 25 |
| 50 | 1,7 | 7,8 |
| 65 | 0,44 | 2,0 |
Saha çevirisi: 225 L/dk akan bir 32 mm distribution borusunda her metrede 52 mbar kayıp düşersiniz. Eğer kontrol vana setine kadar 12 m hat varsa, sadece sürtünme kaybı 12 × 52 = 624 mbar ≈ 0,62 bar olur. Tablo 28 size 0,7 bar bütçe veriyor; 0,08 bar marjla çıkıyorsunuz. Bir dirsek, bir T daha eklenirse bütçe biter ve ya çapı 40 mm'ye çıkarmak ya da güzergâhı kısaltmak gerekir.
Pompa karakteristiği — Tablo 16
Pre-calculated LH için pompa Madde 10.7.1 ve Tablo 16'dan çekilir. Yükseklik (h, kontrol vana seti üstündeki sprinkler kotu) üç bantta ayrılır:
| Yükseklik h (m) | Nominal: basınç / debi | Karakteristik nokta: basınç / debi |
|---|---|---|
| h ≤ 15 | 1,5 bar / 300 L/dk | 3,7 bar / 225 L/dk |
| 15 < h ≤ 30 | 1,8 bar / 340 L/dk | 5,2 bar / 225 L/dk |
| 30 < h ≤ 45 | 2,3 bar / 375 L/dk | 6,7 bar / 225 L/dk |
Karakteristik noktada 225 L/dk her bantta sabit kalır; bu 4 sprinkler × ~56 L/dk değil, EN'in Tablo 16 ile pompaya yüklediği güvenlik faktörlü gerçekçi tasarım debisidir. Yani sprinkler hidrolik talebi 140 L/dk olsa da pompayı 225 L/dk + hortum talebi ile seçeceksiniz. Hortum hattı sprinkler ile ortakvarsa BYKHY 100 L/dk'lık iç hortum debisi eklenir; toplam pompa Q ≈ 325 L/dk. Su deposu 30 dakikalık otonomi ile en az 6,75 m³ olur ve ona havuz tabanına foot valve mesafesi, anti-vortex plakası gibi Madde 9.3.5 detaylarını eklersiniz.
Pre-calculated LH'yı bozan saha hataları
Hata 1 — Tavandan asılı engellerin 4 sprinkler varsayımını bozması. Tipik okul koridoru: tavanda 250 mm sarkan IPE kirişi veya HVAC kanalı. EN 12845 Annex F obstruction kuralları, sprinkler spreyinin alttaki nesneye çarpmasına izin vermez; çare kirişin altına ek sprinkler atmaktır. Pre-calculated LH 4 sprinkler eşzamanlı açılma varsayımına dayanır; ek sprinklerle bu sayı 5-6'ya çıkarsa Tablo 27/28/29 geçersizleşir, fully calculated yaklaşıma geçmek gerekir. Sahada en çok bunu görüyoruz: tasarımcı obstruction'ı yapısalcıya bırakıyor, kiriş gelince ek sprinkler ekleniyor ama hidrolik hesap güncellenmiyor.
Hata 2 — Dökme borular (kablo trayi, sprinkler ana kolektörü) arasından geçen sprinkler kollarının fiilen "tavan altı boşluk" oluşturması. Annex F'e göre tavan ile asılı boru arasındaki boşluk belirli kalınlığı geçince ayrı koruma ister. LH koridorunda görünmeyen bu boşluklara da sprinkler atılması gerekirse hat 4 sprinkler bütçesini aşar.
Hata 3 — 25 mm boru ile 3 sprinkler arasına aralık eklemeyi unutmak. 25 mm boru üzerine 3 sprinkler izinli ama bunların sayımı toplamadır; oda dışında dağıtım borusuna geçen segmentte aynı 25 mm üzerinde 4. sprinkler olamaz. Pre-cast plak içinden geçen hatlarda bu sınır kontrol edilmeden boru çekiliyor.
Hata 4 — Tablo 16'yı sadece nominal sütundan okumak. Bazı projelerde pompa "1,5 bar / 300 L/dk yeterli" diye seçilip karakteristik nokta atlanıyor. EN'in beklediği şey karakteristik noktada (3,7 bar / 225 L/dk) hâlâ debinin sağlanmasıdır; nominal nokta sadece dolu hat akış değeridir.
NFPA 13 Light Hazard pipe schedule karşılaştırması
NFPA 13 Light Hazard'da branch line pipe schedule (Bölüm 27.2.4.1):
| Çap | Maks. sprinkler / branch |
|---|---|
| 1 in (25 mm) | 2 |
| 1¼ in (32 mm) | 3 |
| 1½ in (40 mm) | 5 |
| 2 in (50 mm) | 10 |
| 2½ in (65 mm) | 30 |
EN 12845 Tablo 27 ile karşılaştırınca NFPA 25 mm üzerinde sadece 2 sprinkler izin verirken EN 3 sprinklere kadar gider. Sebep operasyon alanı farkı: NFPA Light Hazard 139 m² (1500 ft²) × 4,1 mm/dk üzerine kuruluyken EN LH 84 m² × 2,25 mm/dk üzerine kuruluyor. EN tarafında toplam debi düşük olduğu için ince boruda daha çok sprinkler taşınabiliyor. Ancak NFPA 13'ün son sürümleri pipe schedule yöntemini büyük ölçüde emekli etti; pratikte her proje hidrolik hesapla yürüyor. EN tarafında ise pre-calculated LH hâlâ küçük ofis-okul projelerinde kullanılan pratik bir kısayol — yeter ki Tablo 27'nin sınırlarını doğru anlayın.
Türkiye sahası — BYKHY bağlantısı
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik sprinkler standardı olarak NFPA 13'ü öncelikli sayar; EN 12845 alternatif olarak kabul edilir. LH koridorunda pre-calculated EN tasarımı, BYKHY'nin "tehlike sınıfı düşük" tanımıyla örtüşür. Pratikte iki noktaya dikkat: birincisi BYKHY 30 dakika otonomi şartı LH için geçerlidir (EN 12845 Madde 9 da aynı süreyi öngörür); ikincisi yangın pompa odası BYKHY Madde 96 koşullarına uymalıdır — ki bu zaten EN 12845 Madde 10 ile çelişmez. Asıl çelişki sprinkler sayım yönteminde değil, hortum hattıyla ortak boru kullanımında çıkar; Türkiye'de iç hortum + sprinkler ortak pompa yaygındır, EN ise bunları ayırmayı tercih eder.
Sıkça sorulanlar
Pre-calculated LH'da sprinkler başına debi ve basınç ne olmalı?
Madde 7.2.1 ve Tablo 4 ile minimum 2,25 mm/dk yoğunluk; K57 sprinkler için bu sprinkler başına yaklaşık 35 L/dk @ 0,7 bar minimum çalışma basıncına denk gelir. Pompa karakteristik debisi ise 225 L/dk olarak Tablo 16'dan çekilir.
Tablo 27 neden sadece son üç-dört sprinkleri sınırlıyor?
Madde 13.3.1.2 net: LH'da Tablo 27 yalnızca tasarım noktasının aşağısındaki son 3-4 sprinkleri tanımlar. 20 mm boruya 1, 25 mm boruya 3 sprinkler. Tasarım noktasının yukarısı Madde 13.3.3.2 ile hidrolik hesaba bağlıdır; "pre-calculated" sadece son segmentin tablodan çekilmesi demektir.
Tavandan asılı kiriş veya boru sprinkler sayısını neden artırıyor?
Annex F obstruction kurallarına göre engelin altına ek sprinkler düşer. 4 sprinkler eşzamanlı açılma varsayımı kırılır; pre-calculated geçersizleşir, fully calculated yaklaşıma geçilir.
NFPA 13 Light Hazard pipe schedule ile EN 12845 Tablo 27 farkı nedir?
NFPA 25 mm üzerinde 2 sprinklere izin verir, EN 3'e kadar çıkar. Operasyon alanı farkından (139 m² vs 84 m²) kaynaklanır. NFPA pipe schedule artık çoğu projede emekli; EN tarafında pre-calculated LH hâlâ pratik.
LH'da hortum debisi pompa seçimine nasıl yansır?
Tablo 16 sadece sprinkler talebini verir (225 L/dk @ 3,7 bar). Hortum hattı ortakvarsa BYKHY 100 L/dk hortum debisini ekleyin; toplam pompa Q ≈ 325 L/dk, su deposu 30 dk × bu debi.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yoğunluk-alan kombinasyonları, K-faktör seçimi, Tablo 27/28/29 ile hidrolik hesap ve pompa karakteristik kontrolü için SprinkCalc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir