OH-1..OH-4 icin Tablo 30 ile bir tirnak hesap, bir tirnak tablo: ne zaman calisir, nerede tikanir.
Anadolu yakasinda 4.200 m² metalik mamul deposu projesinde mukavele asamasinda mekanik proje ekibi sordu: "Bu OH-3 alani icin full hidrolik hesap mi cikartalim, yoksa Tablo 30'dan goturelim mi?" Kucuk bir hesap kagidi cikartip iki yaklasimin saatlik maliyetini ve hata payini karsilastirinca cevap kendiliginden geldi: tek katli, tree layout, gridded olmayan bir OH tesisatinda EN 12845 pre-calculated yontemi haftalarca CAD-hidrolik dongusunden kurtariyor. Ama tablo sinirlarinin disina taskin bir layout cizdiyseniz, ayni metot sizi sessiz sedasiz under-design'a goturuyor.
Bu yazi EN 12845:2015+A1:2019 Madde 13.3 (pre-calculated systems) ve Tablo 30'a saha gozuyle bakar; OH-1..OH-4 icin sprinkler sayisi, K-faktor, minimum basinc, range/distribution boru capi, yas-kuru farki ve NFPA pipe schedule karsiliklarini verir.
Pre-calculated mantik: Madde 13.3.1
EN 12845 Madde 13.1, iki tasarim yolu tanir: pre-calculated (kismen tablo, kismen hesap) ve fully calculated (her cap hidrolik). Pre-calculated yolu su uc layoutta yasaktir:
- Gridded veya looped boru duzeni
- HHS ara-seviye (in-rack) sprinklerleri iceren raf koruma
- OH-3/OH-4 + HHP/HHS karma alanlar (Madde 13.3.4.4 disinda)
Geriye kalan klasik tree layout OH projelerinde tablo, hidrolik dongusunu boylesine kisaltir ki Avrupa ve Turkiye'de OH tesisatlarinin yaklasik %70'i hala pre-calculated yontemle cikariliyor.
Madde 13.3.1.2 ozetin ozeti: range pipe (sprinkler kollari) ve maksimum sprinkler sayilari Tablo 30'dan dogrudan okunur. Distribution pipe (besleme borusu) capi Tablo 31'den. Distribution-design point ile control valve set arasi her sey ise Madde 13.3.4.2 geregi 1.000 L/dk akista 0,5 bar surtunme limiti ile hidrolik hesaba birakilir. Yani: kollar tabloyla, gobek ve ana hat hesapla.
OH icin sprinkler sayilari ve isletim alani
EN 12845 Madde 7.2.3 + Tablo 4 Ordinary Hazard'i dort gruba ayirir. Yogunluk dort grupta da 5,0 mm/dk; degisen sey isletim alanidir.
| Tehlike | Yogunluk | Yas alan | Kuru alan (+%25) | Pre-calc sprinkler |
|---|---|---|---|---|
| OH-1 | 5,0 mm/dk | 72 m² | 90 m² | ~6 sprinkler |
| OH-2 | 5,0 mm/dk | 144 m² | 180 m² | ~12 sprinkler |
| OH-3 | 5,0 mm/dk | 216 m² | 270 m² | ~18 sprinkler |
| OH-4 | 5,0 mm/dk | 360 m² | 450 m² | ~30 (genelde full-calc) |
Sprinkler sayisini 12 m²/sprinkler maksimum dagilim varsayimiyla cikariyoruz. OH-4'te tek hattaki sprinkler sayisi Tablo 30 capi sinirlarini zorladigi icin saha pratiginde projeci cogunlukla fully calculated yola gecer; pre-calc teknik olarak yasak degil ama optimum degil.
K-faktor ve minimum sprinkler basinci
EN 12845 OH icin standart sprinkler K80 (nominal K-faktor, EN 12259-1 notasyonu). 5,0 mm/dk yogunlugu 12 m² alana ulastirmak gereken kafa debisi 60 L/dk. q = K√(10p) formulunden p = (60/80)² / 10 = 0,056 bar matematiksel minimum cikar. EN 12845 saha guvenlik payi olarak 0,35 bar mutlak minimum sprinkler basinci koyar. Bu pay hem yatay/dikey uzanan range borusunun statik ve surtunme kayiplarini absorbe icin, hem de tasarim disi sprinklerlerin patlamasi durumunda yogunluk emniyetini korumak icindir.
Pratikte alttaki kafa hesap noktanizdir; en uzak design point'te 0,35 bar saglandiginda Hazen-Williams ile geri donup control valve set'in basincini buluyorsunuz. Tablo 6 size bu rakami zaten verir: OH-3 yas sistemde 1.100 L/dk @ 1,7+ps bar.
Range ve distribution boru capi: Tablo 30 ve 31
Tablo 30'un anlatmak istedigi sey aslinda iki cumledir: (a) son iki kol (remote end) daha kucuk capli olabilir cunku az sprinkler besler; (b) ic kollar daha cok sprinkler tasidigi icin minimum cap kademe kademe buyumeli.
| Range pipe konumu | Cap (mm) | Maks. sprinkler |
|---|---|---|
| Remote uctaki son 2 kol (2-end-side) | 25 | 1 |
| 32 | 2 | |
| Diger tum kollar | 25 | 2 |
| 32 | 3 | |
| 40 | 4 | |
| 50 | 9 | |
| Tum diger range pipe | 25 | 3 |
| 32 | 4 | |
| 40 | 6 | |
| 50 | 9 |
Tablo 31 distribution pipe (besleme/ana kol) icin sinirlari verir:
| Distribution pipe | Cap (mm) | Maks. sprinkler |
|---|---|---|
| Tesisat ucunda 2-end-side | 32 / 40 / 50 / 65 | 2 / 4 / 8 / 16 |
| Diger tum layoutlar | 32 / 40 / 50 / 65 | 3 / 6 / 9 / 18 |
| Design point ile control valve arasi | Tamamen hidrolik (Madde 13.3.4.2) | |
Onemli bir Madde 13.3.4 hatirlatmasi: range pipe egimi 6°'yi gectiginde tek hattaki sprinkler sayisi 6'yi asamaz. Sundurma cati altinda sprinkler dosendiginiz projelerde bunu gozden kacirmak yaygin hata.
Yas vs kuru sistem: %25 alan, %25'ten fazla maliyet
Madde 7.2.4 / Tablo 4 notu cok net: kuru ve alternate sistemlerde isletim alani %25 buyutulur. Bu sadece daha cok sprinkler degildir; pompa Q ve kafa basincini de katlar. OH-3 ornegi:
| Sistem turu | Alan | Sprinkler | Tasarim Q | Maks. talep Q |
|---|---|---|---|---|
| OH-3 yas / pre-action | 216 m² | ~18 | 1.100 L/dk @ 1,7 bar | 1.350 L/dk @ 1,4 bar |
| OH-3 kuru / alternate | 270 m² | ~23 | 1.100 L/dk @ 1,7 bar | 1.350 L/dk @ 1,4 bar |
Tablo 6 tasarim Q'sunu kuru icin de ayni rakamda biraktigi yaniltici gorunse de, daha buyuk alanin getirdigi ek kafa, range capilarinin bir basamak yukari kaymasini gerektirir. Hortum/alarm istasyonu sizintilari ile birlikte pompa secim noktaniz OH-3 yasta yaklasik 1.500 L/dk civarinda olusur (1.350 + ~150 L/dk hortum payi). Frigorifik ambar, asma tavansiz otopark, otomatik raf besleme alanlari gibi soguk veya donma riskli mahallerde kuru sistem zorunludur; ama isi izolasyonu mumkunse yas sistem tercih sebebi olmaya devam eder.
Pompa karakteristigi: Tablo 16
Madde 10.7.1 ve Tablo 16, pre-calc OH icin sprinkler yuksekligine gore pompa basinc-debi karakteristigini verir. OH-3 yas, h ≤ 15 m icin: 1,9 bar @ 2.650 L/dk - 3,0 bar @ 2.100 L/dk - 3,5 bar @ 1.800 L/dk uc nokta. Bu karakteristik egriyi pompa tedarikcisinin testte saglamasi gerekir; aksi halde tasarim onaylanmaz. Pratikte bu rakamlar, OH-3 yas sistemi icin nominal 75 kW dolayinda elektrikli ya da ayni guc dizel pompa ile karsilanir.
NFPA OG1/OG2 schedule ile karsilastirma
NFPA 13 Bolum 28 pipe schedule yontemi ayni mantigi tasir: cap vs. sprinkler sayisi tablosu, minimum kafa basinci, hidrolik bypass. Iki tarafin kafa kafaya geldigi tek pipe schedule slotu OH Group 1 ve 2; OH Group 3 ve uzeri NFPA tarafinda artik tamamen hidrolik tasarim ister.
| Konu | EN 12845 Pre-calc | NFPA 13 Pipe Schedule |
|---|---|---|
| Kapsam | LH, OH-1..OH-4 | Sadece LH ve OH (yeni binalar icin smkli) |
| Min. sprinkler basinci | 0,35 bar | 0,5 bar (~7 psi) |
| Sprinkler K-faktor | K80 | K80 (US K5.6) |
| 2-end-side 32 mm kol | 2 sprinkler | 2 sprinkler |
| 40 mm kol | 4 sprinkler | 4 sprinkler |
| 50 mm kol | 9 sprinkler | 10 sprinkler |
| Gridded layout | Yasak | Yasak |
NFPA tarafi pipe schedule'i biraz daha cesaretli; EN 12845 ise hem alt sinir basincta hem de OH-4 icin pre-calc kapisini acik tutmada daha cesaretli. Iki standart projesinde bulundugunuzda yapacaginiz sey, ayni layouta iki cap tablosunu uygulayip darbogazi bulmak: cogunlukla sinir noktalari NFPA'da %5 daha sik tikanir.
Saha hatalari: en sik gordugum 5 nokta
- Tablo 30 limitini "ortalama" sanmak. 50 mm kolda 9 sprinkler maksimumdur; "biraz fazla olsa ne olur" yoktur. Asildiginda otomatik olarak full-calc'a gecmek zorundasiniz.
- Distribution-control valve arasini hidrolik unutmak. Madde 13.3.4.2'nin 0,5 bar / 1.000 L/dk limiti tasarim onayinin gozden kacan parcasi.
- Kuru sistemde sprinkler sayisini biraz, capi cok artirmak. Yanlis: %25 alan ayni anda hem sprinkler hem cap hesabini birlikte kayidiriyor.
- Egimli cati uyarisini atlamak. 6° ustu egimde range basina maks. 6 sprinkler.
- OH-4 icin pre-calc israri. 30 sprinkler / 360 m² cogu projede ana hat capini 100 mm uzeri zorlar; full-calc daha verimlidir.
Turkiye baglami: BYKHY ve uygulama
BYKHY (Yangindan Korunma Yonetmeligi) sprinkler tasarimi icin EN 12845 ve NFPA 13'u esit kabul eder. Pre-calculated yol Turkiye'de OH-1 (otopark, hafif imalat, ofis bos depo) ve OH-2 (genel imalat, supermarket satis alani) projelerinde olcek itibariyla ezici cogunlukla kullaniliyor. OH-3 (mobilya imalati, kagit isleme, plastik mamul depo ≤ 4 m) icin pre-calc hala gecerli, ama alan 1.500 m² uzerine ciktiginda hidrolik hesabin verecegi cap optimizasyonu malzeme tarafinda kazanc getirir. OH-4 saha pratiginde dogrudan full hidrolik tasarima alinir.
SSS
Pre-calculated yontemi her OH projesinde kullanabilir miyim?
Hayir. EN 12845 Madde 13.1, gridded veya looped layout ile ara seviye HHS sprinklerleri olan tesisatlarda full hidrolik hesabi zorunlu kilar. Saf agac (tree) layout'lu OH-1..OH-3 projelerinde pre-calculated en pratik secimdir; OH-4 teknik olarak izinlidir ama pratikte cogunlukla full-calc tercih edilir.
OH-3 yas sistem icin pompa debisi neden 1.100 L/dk degil de 1.350 L/dk hesaplanir?
Tablo 6, OH-3 icin iki nokta tanimlar: tasarim akisi 1.100 L/dk @ 1,7+ps bar ve maksimum talep akisi 1.350 L/dk @ 1,4+ps bar. Pompa karakteristigi her iki noktayi da saglamak zorundadir; pratikte secim maksimum talep noktasinda yapilir ve hortum payi ile birlikte ~1.500 L/dk olur.
Kuru sistem secimi sprinkler sayisini neden artirir?
EN 12845 Madde 7.2.4'e gore kuru ve alternate sistemlerde isletim alani %25 buyutulur. OH-3 yas sistem 216 m² iken kuru sistemde 270 m² olur; ayni 12 m²/sprinkler dagiliminda sprinkler sayisi 18'den 23'e cikar.
Pre-calculated yontemde minimum sprinkler basinci neden 0,35 bar?
K80 sprinklerle 5,0 mm/dk yogunlugu 12 m² alanda saglamak icin matematiksel minimum 0,056 bar olsa da, EN 12845 saha guvenlik payi olarak 0,35 bar mutlak minimum koyar. Bu pay tum kafalarda yogunluk garantisi ve borulardaki kayiplari absorbe eden bir tampondur.
Tablo 30 ile NFPA pipe schedule arasindaki temel fark nedir?
Sinir degerlerinin yaklasik %95'i ortusur. Kritik fark: NFPA pipe schedule'i sadece LH/OH-1 ve OH-2 icin acik, OH-3 ve uzerinde tamamen hidrolik tasarim ister; EN 12845 ise OH-4 dahil pre-calc kapida tutar.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi, Tablo 30 cap kontrolu ve Madde 13.3.4 hidrolik hesabi icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir