Kimya tesisleri yüksek hazardlı: yanıcı sıvı, basınçlı gaz, ekzotermik reaksiyon, ATEX patlama riski. FM DS 7-14 bu prosesler için sprinkler, foam, gaz söndürme ve patlama yönetimini detaylandırır. Bu makale Türkiye petrol-kimya, ilaç ve solvent tesisleri için pratik özet sunar.
Hazard Sınıflandırması (Section 2.2)
- Class I yanıcı sıvı (parlama < 38°C): Benzin, etanol, aseton — foam-water sprinkler
- Class II (38-60°C): Kerosen, jet A — foam veya HC-3 sprinkler
- Class IIIA (60-93°C): Diesel, bazı solventler — HC-3
- Class IIIB (> 93°C): Yağ türevleri — HC-2
- Yanıcı gazlar: CNG, LPG, hidrojen — özel detection + suppression
Sprinkler Tasarımı
- Genel proses: HC-3 yoğunluk 10,2 mm/dk × 372 m²
- Solvent storage: Foam-water sprinkler 6,5-10 L/m²·dk
- Reactor + distillation: Tower düşük debi yüksek basınç sprinkler veya water-spray
- Tank farm: NFPA 11 foam aplikasyon + cooling sprinkler
- Loading/unloading: Foam-water + hose foam monitor
Foam-Water Sistemleri
Yanıcı sıvı yangınında foam su yüzeyine bariyer kurar, oksijen keser. FM Approved foam concentrate türleri:
- AFFF (Aqueous Film Forming Foam): Hidrokarbon (benzin, kerosen) için yaygın; PFAS nedeniyle F3 geçişi olduğu DS 7-14 not eder
- Alcohol-resistant AFFF (AR-AFFF): Polar çözücüler (etanol, aseton) için
- F3 (Fluorine-Free): PFAS sıfır, AFFF alternatifi; 2024+ FM kabul
- Foam dozaj: %3-6 oranında, su debisine göre proportioner
ATEX ve Patlama Önleme
- Zone 0/1/2 sınıflandırma: Yanıcı atmosfer sürekli/zaman zaman/nadir; ekipman kategorisi 1G/2G/3G
- Mekanik ventilasyon: 6+ hava değişimi/dk, gaz birikimini önler
- Patlama relief: Bina çatısında veya yan duvarda relief panel — patlama enerjisini güvenli yöne yönlendirir
- Inert gas blanketing: Tank üst boşluğu nitrojen ile doldurulur, alev ortamı oluşmaz
- Yıldırım koruma: Kimya tesisi en kritik; topraklama + lightning rod
BLEVE Önleme
BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion) basınçlı yanıcı sıvı tankının dış ısıdan parçalanması. FM DS 7-14 önleme:
- Tank yüzey cooling sprinkler 10 L/m²·dk min
- Tank dış mesafe (separation distance) NFPA 30 paralel
- Pressure relief valve doğru boyutlu
- Tank thermal insulation (passive fire protection)
Hızlı Kontrol Listesi
- Yanıcı sıvı sınıfı (I/II/IIIA/B) doğru atandı
- HC-3 sprinkler veya foam-water seçimi
- Tank farm NFPA 11 foam + cooling sprinkler
- ATEX zone sınıflandırma + mekanik ventilasyon
- Patlama relief paneli
- BLEVE önleme: cooling sprinkler + relief valve
- F3 foam geçişi planlandı (AFFF varsa)
Kimya Tesisi Foam-Water Hidrolik Hesabı
SprinkCalc foam-water sprinkler debi, foam concentrate dozaj ve hidrolik hesabı için NFPA 11 + DS 7-14 paralel.
SprinkCalc'i App Store'dan indirBirincil: FM Global DS 7-14, July 2015, Interim Revision July 2019. Atıf: §2.2 Hazard, §2.3 Sprinkler, §2.4 Foam, §2.5 ATEX. İlgili: DS 7-29 Yanıcı Sıvılar, DS 7-31 Aerosol, DS 7-50 Gaz. Karşılaştırmalı: NFPA 30, NFPA 11, NFPA 70 (ATEX paralel).