Gübre Tesisi: NFPA 400, Amonyum Nitrat, West (Teksas) 2013 ve Beyrut 2020

Ceyhan, Yarımca ve Bandırma'daki büyük tesisler birlikte Türkiye'nin yıllık yaklaşık 6 milyon tonluk gübre üretiminin büyük kısmını karşılıyor. Üretimin merkezinde gübre sınıfı amonyum nitrat (FGAN), %27 azotlu kalsiyum amonyum nitrat (CAN 27) ve NPK kompoze gübreler var. 2013'te West (Teksas) gübre deposundaki patlamada 15 kişi hayatını kaybetti; o günden sonra sahada kimse bu malzemeye “sıradan bir gübre” gözüyle bakmamalı. NFPA 400, amonyum nitratı Sınıf 2–3 oksitleyici (oxidizer) olarak ele alır; depolama sınırlarını, organik malzemelerden ayırmayı ve yangın korumasını zorunlu kılar.

Amonyum Nitratın (AN) Kimyası

• Formül: NH₄NO₃, 80 g/mol
• Bozunma: Yaklaşık 170 °C'de başlar
• Patlama eşiği: Yaklaşık 250 °C'de kendiliğinden detonasyona geçebilir
• FGAN: Gübre sınıfı AN (fertilizer grade)
• TGAN: Teknik sınıf AN (technical grade); patlayıcı üretiminde kullanılır

NFPA 400 Sınırları

• Sınıf 3 oksitleyici: Saf AN tek başına bu sınıftadır
• En büyük yığın: 2700 t
• Ayırma mesafesi: Yığınlar arası 15 m
• Organik malzemeden ayırma: Yağ, yakıt ve ahşap aynı bölgede bulundurulamaz
• Ambalaj: 50 kg polietilen (PE) torba

Yangın Koruma

• Sprinkler: Oksitleyici depolarında 20,4 L/dk/m² yoğunluk
• Bol su: Amaç soğutmak ve bozunmayı durdurmak; boğmak değil
• Kuru kimyevi toz: Etkisi sınırlıdır, bozunmayı durdurmaz
• Köpük: Etkisizdir; AN kendi oksijenini ürettiği için boğma yöntemi işe yaramaz
• Zemin: Sıvı emmeyen beton zemin zorunludur

Büyük Kazalar

• West (Teksas) 2013: 15 ölü, 270 t FGAN
• Beyrut 2020: 220 ölü, 2750 t AN
• Oppau 1921: 561 ölü, 4500 t
• Toulouse AZF 2001: 31 ölü
• Tianjin 2015: 173 ölü, karma kimyasal depo

Türkiye Tesisleri

• Ceyhan tesisi: 700.000 t AN kapasitesi
• Yarımca tesisi: Yıllık 1,4 Mt üretim
• Bandırma tesisi: 700.000 t
• Samsun tesisi: Ağırlıklı NPK kompoze
• Mersin Limanı: AN ithalatının ana giriş noktası

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir