Sistemin yangın anında çalışması için her hafta pompa odasının kapısını açıp yapılması gereken basit kontroller: manometre okumasından dizel motorun yeniden çalıştırılmasına kadar. Sahada işin %80'i bu listeyi disiplinle uygulamaktan geçer.
Bir lojistik deposunda yangın paneli "su akışı alarmı" verdi, sahaya gittiğimde sprinkler odası ışıkları yanıyor ama gong sessizdi, B-gauge sıfırı gösteriyordu. Üç ay önce devreye alındığında her şey çalışıyordu — arada kimse haftalık kontrolü yapmadığı için sızıntı yavaş yavaş tesisatı bitirmişti. EN 12845 Madde 20.2'deki kullanıcının muayene ve kontrol programı tam olarak bunu önlemek için var: haftada bir, uzman olmayan personelin de yapabileceği basit ama disiplinli bir liste.
Bu yazı Madde 20.2.2'yi (TS EN 12845+A2:2026, EN s.119-120) bent bent açar: ne ölçülür, ne kaydedilir ve sahada en sık hangi hatalar yakalanır.
Madde 20.2.1 — Genel ilke
Standarda göre kurulumu yapan firma, kullanıcıya sistem için belgelenmiş bir muayene ve kontrol prosedürü verir. Bu program arızalarda yapılacaklara, sistemin işletilmesine, özellikle pompaların acil durumda elle çalıştırılma prosedürüne ve 20.2.2'deki haftalık rutinin ayrıntılarına ilişkin talimatları içerir. Yani sistem teslim edildiğinde tarihli, imzalı bir haftalık kontrol formu ve kayıt defteri (logbook) hazır olmalıdır. Formun pompa odasında duvarda asılı durmasını öneririm; Türkiye'deki sahalarda bu form çoğu zaman ya kaybolmuş ya da internetten indirilmiş bir şablondur. Madde 20.1.2, kayıt defterinin binada tutulmasını ister.
Madde 20.2.2.1 — Sıklık
Haftalık rutinin her bölümü en fazla 7 gün arayla yapılır. Pazartesi sabahı ya da cuma akşamı fark etmez; önemli olan düzenli olmaktır. Tatil haftaları dahil yedi günü aşmayın; aksi hâlde bakım sözleşmesi denetiminde "rutin atlandı" kaydı kolayca düşülür.
Madde 20.2.2.2 — Basınç, seviye ve vana konumu kontrolleri
Aşağıdakiler kontrol edilir ve kaydedilir:
- (a) Manometre okumaları: Tesisatlardaki, ana dağıtım borularındaki (trunk mains) ve basınç tanklarındaki tüm su ve hava manometreleri. Islak borulu tesisatta yalnız su; kuru, alternatif (alternate) ve ön tepkili tesisatta hem su hem hava. Kuru, alternatif ve ön tepkili tesisatlarda boru içindeki basınç haftada 1,0 bar'dan hızlı düşmemelidir; düşüyorsa sızıntıyı arayın.
- (b) Su seviyeleri: Yükseltilmiş özel rezervuarlar, nehir, kanal, göl ve su depolama tankları (pompa ön doldurma (priming) su tankları ve basınç tankları dahil). Herhangi bir seviye olması gereken değerin altına düştüğü anda müdahale edin.
- (c) Ana stop vanalarının konumu: Tüm ana stop vanaları doğru (açık) konumda mı? Mühürlü ya da kayışla kilitli mi? Konum izleme anahtarı (tamper switch) normal durumu mu gösteriyor?
Saha hatası: "Manometre 4 bar gösteriyor, geçen hafta da 4'tü." Kayıt defterine yazılan değer doğrulanmadığında her hafta aynı sayı ezbere tekrarlanır; iki ay sonra basıncın 4 bar'dan 3,5 bar'a düştüğü fark edilmez. Kayıt üç hafta üst üste aynı sayıyı gösteriyorsa sahaya bizzat gidip ölçümü kendi gözünüzle görün.
Madde 20.2.2.3 — Su motorlu alarm testi
Her su motorlu alarm (gong) en az 30 saniye çaldırılır. Uygulamada test şöyle yapılır: alarm vanasının yanındaki test vanası açılır; gong dönmeli ve 30 saniye boyunca duyulabilir ses vermelidir. Ses zayıfsa ya da gong hiç dönmüyorsa pelton çarkı milinde tortu veya böcek yuvası olabilir; sökülüp temizlenir. Test bitince vana tam kapatılır; yarı açık bırakılırsa geciktirme haznesi (retard chamber) boşalmaz ve gerçek bir alarm gecikir.
Madde 20.2.2.4 — Otomatik pompa çalıştırma testi
Her hafta her otomatik pompa seti için (elektrikli ve dizel ayrı ayrı):
- (a) Dizel motorlarda yakıt ve motor yağı seviyeleri kontrol edilir.
- (b) Çalıştırma düzeneğindeki su basıncı düşürülerek (örneğin test vanasından boşaltarak) otomatik çalışma koşulu simüle edilir.
- (c) Pompa seti devreye girdiğinde devreye girme basıncı kontrol edilir ve kaydedilir. Bu değer, Madde 10.7.5.2'deki sınırla karşılaştırılmalıdır: birinci pompa, ana dağıtım borusundaki basınç kapalı vana basıncı p'nin 0,8 katından (0,8p) düşük olmayan bir değere indiğinde devreye girer; iki pompa varsa ikincisi basınç 0,6p'nin altına inmeden devreye girer (EN s.63).
- (d) Dizel pompalarda ayrıca yağ basıncı ve açık devre soğutma sistemlerinde soğutma suyu akışı kontrol edilir.
Burada en sık yapılan ihmal: basınç tutma (jokey) pompası devreye girince "tamam, sistem çalışıyor" denir ve ana pompa hiç denenmez. Jokey pompası EN 12845'in çalıştırma kuralları kapsamında değildir; test, ana pompanın basınç anahtarlarının 10.7.5.2'deki basınçta devreye girdiğini göstermelidir. Basınç, jokey pompasının yetişemeyeceği hızla düşürülerek ana pompanın kendisi çalıştırılmalıdır.
Madde 20.2.2.5 — Dizel motoru yeniden çalıştırma testi
20.2.2.4'teki pompa çalıştırma testinin hemen ardından dizel motorlar şöyle denenir:
- (a) Motor 20 dakika (veya tedarikçinin önerdiği süre) çalıştırılır. Sonra durdurulur ve hemen elle çalıştırma test düğmesiyle yeniden çalıştırılır.
- (b) Kapalı devre soğutma sistemli motorlarda birincil devredeki su seviyesi kontrol edilir.
Test boyunca yağ basıncı (manometre varsa), motor sıcaklıkları ve soğutucu akışı izlenir. Yağ hortumları kontrol edilir; yakıt, soğutucu veya egzoz gazı kaçağına karşı genel bir muayene yapılır.
Yeniden çalıştırma neden bu kadar önemli? Gerçek bir yangında motor uzun süre çalışmış ve ısınmış olur; herhangi bir nedenle durursa sıcak motorun elle çalıştırmaya hemen yanıt vermesi gerekir. Soğuk motoru çalıştırmak görece kolaydır; testin asıl değeri sıcak motorun yeniden çalışabildiğini göstermesidir.
Madde 20.2.2.6 — Isıtma kablosu ve yerel ısıtma sistemleri
Sprinkler sisteminde donmayı önlemek için kullanılan ısıtma sistemleri, yani ısıtma kablosu (trace heating) veya yerel ısıtıcılar, her hafta doğru çalışıp çalışmadıklarına bakılarak kontrol edilir. Sigorta ya da termostat arızalanmış, kablonun bir bölümü kopmuş olabilir. Termometre veya termal kamerayla ölçün: boru yüzeyi 5 °C gösterirken çevre havası 12 °C ise ısıtma kablosu devre dışı kalmış demektir. Sorunlar en sık soğuk hava depolarının çevresinde, çatı altındaki ve bina dışındaki hatlarda ve dış ortamdaki vana setlerinde çıkar.
Kayıt defteri formatı önerisi
Elektronik tabloda veya kâğıt formda her satırda: tarih, saat, manometre P1, P2, P3, tank seviyesi, gong süresi (s), jokey devreye girme basıncı, ana pompa devreye girme basıncı, dizel pompa devreye girme basıncı, dizel yeniden çalıştırma UYGUN/DEĞİL, ısıtma kablosu UYGUN/DEĞİL, gözlem, imza. Yılda 52 satır. Madde 21, sistemin yetkin bir kişi tarafından en az yılda bir periyodik olarak denetlenmesini ister (bilgi amaçlı Ek Q); denetim raporu bakım dahil sistemin standarda uygunluğunu değerlendirir (EN s.123). Bu denetimde kayıt defteri temel dayanaktır; kayıt yoksa "kayıt yok = rutin yok" yazılır.
Saha hatası — Bir hafta atlamanın bedeli
İstanbul'da bir AVM'nin sprinkler odası: Pazartesi tatil olunca rutin Salı'ya kaydı, ertesi hafta Cuma'ya, ertesi hafta hiç. Üç hafta sonra kuru tesisatta basınç 5,0 bar'dan 1,8 bar'a inmiş, hava kompresörü gece-gündüz çalışıyor ama yetişemiyor. Sızıntı: dış cephede donmuş bir test valfi. Yıllık testte değil, haftalık ikinci kontrolde yakalanırdı.
NFPA 25 ile karşılaştırma
NFPA 25 (muayene, test ve bakım standardı) haftalık başlık altında benzer kalemler ister: manometre okuma, kuru sistem hava basıncı, jokey pompası çalışma süresi. Aralarındaki en görünür farklar: NFPA 25 dizel pompa çalıştırma testini haftalık yapar ancak 30 dakika çalıştırma ister; EN 12845'te süre 20 dakikadır ve yeniden çalıştırma vurgusu daha açıktır. NFPA 25 alarm vanası testini aylık aralığa koyar; EN 12845'te gong testi haftalıktır.
BYKHY bağı
BYKHY Madde 100, yangın söndürme sistemlerinin ilgili standartlarda belirtilen periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulmasını şart koşar; yağmurlama tasarımı Madde 96/5 ile TS EN 12845'e bağlı olduğundan periyodik bakım ve kayıt için bu standardın 20. maddesi esas alınır. Türkiye'de yapı denetimleri ve sigorta dış denetimleri en sık kayıt defterini ister; defter varsa formatına bakılır. Defter yoksa "uygunsuzluk" kaydı kolaydır.
Hızlı kontrol listesi
- Tüm su ve hava manometreleri okundu, kayda geçti mi?
- Kuru/alternatif/ön tepkili tesisatta basınç düşüşü ≤ 1,0 bar/hafta mı?
- Tank ve rezervuar seviyeleri olması gereken değerde mi?
- Tüm ana stop vanaları açık ve mühürlü mü?
- Su motorlu gong ≥ 30 saniye çaldı mı?
- Jokey ve ana pompa devreye girme basınçları kayıtta mı?
- Dizel motor 20 dk çalıştı, ardından elle yeniden çalıştırma başarılı mı?
- Isıtma kablosu ve yerel ısıtıcılar çalışıyor mu?
- Kayıt defteri imzalandı mı?
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.
MEP Calc'i App Store'dan indir