Yangın hidrolik hesabı nedir?
Yangın hidrolik hesabı, söndürme sisteminin hidrolik açıdan en elverişsiz tasarım alanında gereken debi ve basıncın su kaynağı tarafından karşılanıp karşılanmadığını gösteren hesaptır. En uzaktaki sprinklerden başlanır; branşman, ana hat ve kolon boyunca her düğümde debi ve basınç bulunur. Boru sürtünme kayıpları, fitting ve vana kayıpları ile kot farkları eklendiğinde pompa çıkışında ya da şebeke bağlantısında gereken basınç–debi noktası ortaya çıkar. Bu nokta su kaynağının eğrisinin altında kalıyorsa sistem yeterlidir.
Hesap, boru çaplarının hesapla belirlendiği her sprinkler sisteminde gerekir. Yangın projesinin ilk hazırlanışında olduğu kadar, mevcut bir tesiste kullanım değiştiğinde de yeniden yapılmalıdır: kiracı değişimi, depolama yüksekliğinin artması ya da yeni bölmeler tasarım alanını ve talebi değiştirebilir.
Bir yangın projesinde hangi hesaplar yapılır?
Sprinkler sistemli bir yangın projesi birbirine bağlı birkaç yangın hesabından oluşur ve birindeki değişiklik diğerlerini etkiler:
- Tehlike sınıfı: kullanım ve yangın yüküne göre belirlenir; tasarım yoğunluğu, operasyon alanı ve su süresi bu karardan türetilir.
- Sprinkler yerleşimi: sprinkler başına en büyük koruma alanı ve aralık sınırları, adet ve ızgarayı belirler.
- Sprinkler debi ve basıncı: her sprinklerin debisi K-faktörü ve basınçtan bulunur; en uzak sprinklerde en düşük basınç sağlanmalıdır.
- Boru sürtünme kaybı: Hazen-Williams yöntemiyle hat boyunca basınç kaybı hesaplanır ve boru çapları buna göre seçilir.
- Su deposu: sprinkler ve gerekiyorsa hortum talebi, standardın öngördüğü süreyle çarpılarak depo hacmi bulunur.
- Pompa ve NPSH: pompanın debi–basınç noktası seçilir, emme tarafında kavitasyon olmaması için NPSH kontrol edilir.
Araçlar hangi adıma karşılık gelir?
Bu sayfadaki her yangın hesabı, yukarıdaki adımlardan birini hızla yapmak ya da bir sonucu bağımsız olarak kontrol etmek için tasarlandı:
- Tehlike sınıfı: EN 12845 Tehlike Sınıfı Bulucu ve NFPA 13 Tehlike Sınıfı Bulucu ile kullanımı seçin; tasarım yoğunluğu, operasyon alanı ve süre bu karardan gelir.
- Sprinkler yerleşimi ve seçimi: Sprinkler Adedi ve Yerleşim Hesabı ve Sprinkler Sıcaklık Derecesi Seçici ile sprinkler başına alan ve aralık sınırları içinde adet ile ızgarayı bulun, ortam sıcaklığına uygun dereceyi seçin.
- Sprinkler hidroliği: Sprinkler K-Faktörü Debi ve Basınç Hesabı ve Yangın Koruma Birim Dönüştürücü ile Q = K·√P ilişkisiyle debi ve basıncı hesaplayın; farklı birimlerle yazılmış verileri tek sisteme çevirin.
- Su kaynağı: Yangın Suyu Deposu Hesabı: BYKHY Ek-8/A ve EN 12845 ile toplam talebi çalışma süresiyle çarparak depo hacmini bulun.
- Yangın pompası: Yangın Pompası NPSH Hesabı ve Dizel Yangın Pompası Yakıt Deposu Hacmi Hesaplayıcı ile emme hattındaki sürtünme kaybını da hesaba katarak kavitasyon payını kontrol edin, dizel pompanın yakıt deposunu boyutlandırın.
- Depo ve özel alanlar: ESFR Uygunluk Kontrolü ve Duman Tahliye Alanı Hesabı (Doğal Duman Tahliyesi) ile yüksek raflı depoda ESFR koşullarını ve çatıda doğal duman tahliyesi için gereken alanı kontrol edin.
- Diğer araçlar: Boru Sürtünme Kaybı Hesabı: Hazen-Williams Yangın Hidroliği, Eşdeğer Boru Uzunluğu Hesabı: Fitting ve Vana Kayıpları, Yangın Dolabı ve Hidrant Debisi Hesabı (BYKHY), Yangın Pompası Seçimi Hesabı – NFPA 20 ve EN 12845, Kuru Boru Sistem Hacmi Hesabı – NFPA 13 ve EN 12845, Köpük Konsantresi Miktarı Hesabı (NFPA 11), BYKHY Sprinkler Zorunluluğu Kontrolü | Yangın Hesabı, Kaçış Mesafesi ve Çıkış Genişliği Hesabı | BYKHY.
Borulama ağının tamamının düğüm düğüm çözüldüğü hidrolik hesap bu araçların kapsamı dışındadır; araçlar o hesabın girdilerini hazırlamanıza ve sonuçlarını sağlamanıza yardım eder. Yöntemin ayrıntısı için hidrolik hesap rehberine, sık yapılan hatalar için hidrolik hesap hata kontrol listesine bakabilirsiniz.
Ön boyutlandırma ve nihai tasarım
Buradaki hesaplar ön boyutlandırma ve kontrol içindir. Nihai tasarım; uygulanan standardın yürürlükteki baskısı, kullanılan ürünlerin onay ve listeleme verileri ve yetkili makamın kabulüyle doğrulanmalıdır. Türkiye'de BYKHY, sprinkler sistemi tasarımını TS EN 12845'e bağlar ve NFPA'ya atıf yapmaz; NFPA 13 ve FM Global'e dayanan araçlar, sigortacı ya da yatırımcı bu standartları ayrıca istediğinde veya karşılaştırma için kullanılmalıdır. Ayrıntılar için Türkiye'de hangi standart uygulanır? ve yangın projesi onay süreci yazılarına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Yangın hidrolik hesabı bu araçlarla yapılabilir mi?
Araçlar, yangın hidrolik hesabının girdilerini hazırlamak ve ara sonuçlarını kontrol etmek içindir: tehlike sınıfı, tasarım yoğunluğu ve alanı, sprinkler debi–basınç ilişkisi, su deposu hacmi ve pompa emme koşulları. Boru ağının düğüm düğüm çözüldüğü tam hidrolik hesap, proje çizimine dayanan bir hidrolik hesap yazılımıyla yapılır ve raporlanır.
Türkiye'de yangın projesi hangi standarda göre hesaplanır?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY), sprinkler sistemi tasarımını TS EN 12845'e bağlar; yönetmelik NFPA'ya atıf yapmaz ve onu alternatif bir tasarım yolu olarak tanımaz. NFPA 13 veya FM Global gereksinimleri ancak sigortacı ya da yatırımcı istediğinde, yönetmeliğin şartlarına ek olarak uygulanır.
Sprinkler hesabı için hangi bilgiler gerekir?
Kullanım ve depolama bilgisi (tehlike sınıfı için), tavan yüksekliği ve mahal geometrisi, seçilen sprinklerin K-faktörü ve onay/listeleme verileri, boru malzemesi ve güzergâhı, su kaynağının debi–basınç bilgisi. Araçlardaki varsayılan değerler tipik ön kabuldür; projede gerçek verilerle değiştirilmelidir.
Yangın suyu deposu hacmi nasıl hesaplanır?
Temel yaklaşım, sprinkler talebini (uygulanan standart istiyorsa hortum payıyla birlikte) standardın tehlike sınıfına göre öngördüğü çalışma süresiyle çarpmaktır. Yangın suyu deposu hacmi aracı bu hesabı EN 12845 ve NFPA 13/22 yaklaşımlarıyla yapar ve ara adımları formülleriyle gösterir.
Hesap sonuçları proje onayında doğrudan kullanılabilir mi?
Hayır. Sonuçlar ön boyutlandırma ve kontrol amaçlıdır. Onaya sunulan yangın projesinde hesaplar; standardın yürürlükteki baskısına, kullanılan ürünlerin onay/listeleme verilerine ve yetkili makamın istediği biçime göre yapılmalı ve proje müellifinin hazırladığı hesap raporuyla sunulmalıdır.