Bir lojistik deposunda ST4 palet rafi 9 m'ye cikinca tavan korumasi yetmiyor; Madde 12.5 ve Annex G'nin in-rack istegi devreye giriyor. Hangi konfigurasyonda hangi seviye, hangi flue, hangi K — saha gozuyle.
Avrupa standartinda raf koruma konusunu acip okumaya basladiginizda hemen su kafanizin icine girer: ST1-ST6 nedir, hangi konfigurasyonda tavan yeter, hangi noktada in-rack zorunlu olur. Yasini almis bir mekanik tasarimcinin saha defterinden konusalim — sayfa baslari yerine projeden hareket ederek.
ST1-ST6 hatirlatma (Madde 6.3.2)
EN 12845 depolama bicimini alti sinifa ayirir:
- ST1 — serbest yiginli (free standing / block stacking)
- ST2 — tek sira post-pallet, koridor en az 2,4 m
- ST3 — cok siralı (cift sira dahil) post-pallet
- ST4 — palet rafi (beam pallet racking) — Turkiye'deki klasik raf sistemi
- ST5 — solid/slatted raf, 1 m veya daha dar
- ST6 — solid/slatted raf, 1 m'den genis 6 m'ye kadar
Bu siniflama tek basina anlam tasimaz; Madde 6.3.2'nin ardindan gelen Tablo 2 her konfigurasyonun maksimum blok alanini, koridor genisligini ve in-rack zorunlulugunu birbirine baglar.
Hangi konfigurasyonda in-rack zorunlu
Madde 6.3.2 Tablo 2'yi sade okumak gerekirse:
- ST1, ST2: OH veya HH'de tavan korumasi yeterli olabilir; in-rack tavsiye edilir ama zorunlu degildir.
- ST3 (cok sira post-pallet): HH icin tavan + intermediate kombinasyonu mantikli; tavandan 4 m'den uzaksa in-rack kullanilmali.
- ST4 (palet raf): En kritik. Koridor 2,4 m'nin altina dustukce in-rack zorunlu; koridor 1,2 m'nin altinda hidrolik hesaba 3 raf birden katilir.
- ST5: Koridor 1,2 m'den dar veya yukseklik artiyorsa in-rack istenir.
- ST6: Pratikte daima in-rack ister. 1,2 m gondol ve sertifikali iceri bulkhead disinda yol yok; aksi halde HHS muamelesi.
Ortak kural: tavan sprinkleri depolanan malin tepesinden 4 m'den fazla yukaridaysa in-rack zorunlu (Tablo 2 dipnot c). Bu, yuksek tavanli depolarda kucuk yiginlar olsa bile devreye girer.
Yatay aralik — flue space kurali (Madde 12.5.1)
Standart, in-rack sprinklerinin longitudinal (sirt sirta) flue'ya, mumkunse transverse (yan yana) flue'nun kesisimine konmasini ister. Saha pratiginde en cok ihlal edilen iki olcu:
- Longitudinal flue ≥ 0,15 m — sirt sirta yerlesen iki paletin arasinda. Pallet stop konmazsa operator paleti dibe iter ve flue kapanir.
- Transverse flue ≥ 0,10 m — yan yana paletler arasi.
- Deflektor-mal ust yuzeyi mesafesi: flat spray icin ≥ 0,10 m, diger sprinklerler icin ≥ 0,15 m.
Sprinkler-sprinkler arasi yatay maksimum mesafe Kategori I/II'de 3,75 m, Kategori III/IV'te 1,9 m. Yatay × dusey carpimi sirasiyla 9,8 m² ve 4,9 m²'yi gecemez (Madde 12.5.3). Yani daha yanici mal, daha sik sprinkler.
Dusey aralik — her 3,5 m bir seviye (Madde 12.5.2)
Zemin ile en alttaki ara seviye ve seviyeler arasi mesafe 3,5 m'yi veya iki tier'i (hangisi kucukse) gecemez. En tepedeki seviye, depolama tepesinin en fazla bir tier altinda olmali. Tavan sprinkleri malin tepesinden 4 m altinda kalmiyorsa, en uste de bir seviye konur.
Pratik karsiligi: 1,5 m yukseklikte tier'lari olan klasik palet rafta her ikinci kirisin altina bir sprinkler dizgisi geliyor.
K-faktor ve sprinkler tipi (Madde 13 + Annex G)
EN 12845 in-rack icin tek bir K dayatmaz, ama tasarim defakto:
- K80 tipik in-rack secimi. Standart akis-basinc karakteristigi.
- K115: plastik konteyner (Annex G.8), bos plastik palet (G.5/G.6). Burada minimum operasyon basinci 3 bar isteniyor.
- Sicaklik: Madde 14.4'e atifla in-rack quick response. Annex G.6'daki tavan sprinkleri 93–100 °C bulpli oluyor; in-rack genelde 68–74 °C.
- Sensitivite: Annex G.8 plastik konteyneri icin in-rack 'Special' ya da 'Quick' sart.
Su kalkani — neden zorunlu (Madde 14.7)
Ust seviyedeki bir sprinkler patladiginda asagi seviyenin glas bulpunu islatir ve termal tepkisini bozar. EN 12845 bu yuzden raf icindeki, perfore raf altindaki veya basbasa monte edilen tum sprinklerlere minimum 75 mm capli metal su kalkani (water shield) ister. Upright tipte kalkan deflektore degil, govdeye baglanir. Saha kontrolunde en cok atlanan detaylardan biri budur — ic raf sprinkleri kalkansiz montaj edilirse standart disi kalir.
Tasarim — hidrolikte kac sprinkler aciliyor (Madde 7.2.3)
Tavan + in-rack birlestiginde hidrolik hesabi tamamen "fully calculated" yapilir (Madde 13.1). In-rack tarafinda kabul:
- Her seviyede 3 sprinkler en uzak hidrolik noktada calisir.
- En fazla 3 seviye birlikte (yani azami 9 in-rack sprinkler hidrolikte).
- Koridor ≥ 2,4 m → 1 raf dahil. Koridor 1,2-2,4 m → 2 raf. Koridor < 1,2 m → 3 raf. Yani dar koridorlu bir ST4'te en kotu durumda 9 × 3 = 27 in-rack sprinkler hesaba girebilir.
- Tavan sprinkler tarafi: minimum 7,5 mm/dk × 260 m² (Madde 7.2.3.2). Mal en ust intermediate'in uzerinde kaliyorsa Tablo 5'ten artirilir.
- Minimum sprinkler basinci 2,0 bar (Madde 13.4.4 atfi).
- 50'den fazla in-rack varsa tavan kontrol valf setinden ayri beslenmeli.
Genelde piyasada "10-14 in-rack acilir" diye yuvarlanir; standardin tam matematigi yukaridaki gibi.
Saha ornegi — 9 m yuksek ST4, Kategori III mal
Kosullar: ST4 palet raf, depolama yuksekligi 9,0 m, Kategori III (orn. ambalajli karton), koridor 2,4 m, raf genisligi 2,7 m (cift sira), tier yuksekligi 1,5 m (6 tier).
| Kalem | Deger | Kaynak |
|---|---|---|
| Konfigurasyon | ST4, koridor 2,4 m → 1 raf hidrolikte | Madde 7.2.3.3 |
| Tavan tasarim yogunlugu | 7,5 mm/dk × 260 m² | Tablo 5 (Kategori III, < 3,5 m mal en ust in-rack uzerinde) |
| Intermediate seviye sayisi | 3 (≈ 3,0 m araliklarla — 3,0 / 6,0 / 9,0 m) | Madde 12.5.2 (≤ 3,5 m) |
| Yatay sprinkler aralik (Kat. III) | ≤ 1,9 m, carpim ≤ 4,9 m² | Madde 12.5.3 |
| Sira sayisi (raf 2,7 m) | 1 sira (3,2 m altinda) | Madde 12.5.4 |
| K-faktor / sicaklik | K80 / 68 °C QR + 75 mm su kalkani | Madde 14.4 + 14.7 |
| Hesapta acilan in-rack | 3 seviye × 3 sprinkler = 9 adet | Madde 7.2.3.3 |
| Minimum sprinkler basinci | 2,0 bar | Madde 13.4.4 |
Hidrolik hesap tavandaki 260 m²'lik alan + en uzak intermediate'teki 9 sprinkler'i ayni anda doyuracak akisi karsilamak zorunda. Pratikte 1500-1800 L/dk + ev sebekesi ek talebi cikar; pompa secimi buradan donar.
ST5 ve ST6 ozel hali — Tablo 21
Solid veya slatted rafta su asagi inemez, dolayisiyla her raf gozunun ustune sprinkler konur (en ustteki dahil eger tavan 4 m'den uzakta ise). Tablo 21 ozeti:
| Raf genisligi s | Sira sayisi | Sira boyu maks. mesafe | Siralararasi maks. |
|---|---|---|---|
| ST5: s ≤ 1,0 m | 1 | 2,8 m | — |
| ST6: 1,0 < s ≤ 3,0 m | 1 | 2,8 m | — |
| ST6: 3,0 < s ≤ 6,0 m | 2 | 2,8 m | 2,8 m |
ST6'nin 6 m'den genis hali standart kapsami disinda; bu durumda longitudinal/transverse tam yukseklik bulkhead (EN 13501-1 A1/A2) ile bolerek mecburen 6 m altina inilir.
NFPA 13 storage in-rack ile karsilastirma
NFPA 13 (2025) Bolum 25 yine in-rack icin "BL1, BL2, BL3" kademelerini ve face/in-rack/sub-level karisik mantigi tanimlar. Iki standart arasinda saha gozuyle ayrim:
- Tavan-yogunluk yaklasimi: NFPA 13 commodity class + storage height ile yogunluk-alan tablosu (Bolum 20-22) verir; EN 12845 ayni mantigi Tablo 4/5 ile yapar ama daha az parametre.
- In-rack sayilari: NFPA 13'te 6-8 sprinkler/kademe ve 3 kademe yaygin; EN 12845 net olarak 3×3 = 9 sprinkler kabul eder.
- K secimi: NFPA K115 (K8.0 imperial) in-rack standardi; EN 12845 K80 ile yetinir, ozel mallarda K115'e ciker.
- Su kalkani: Iki standart da zorunlu; cap olarak benzer (75 mm).
- Flue space: NFPA 13 longitudinal 6 inch (≈150 mm) ve transverse 3 inch (≈75 mm) ister; EN 12845 longitudinal 150 mm, transverse 100 mm. Yakin ama EN biraz daha cok.
- ESFR alternatifi: EN 12845-2 Bolum P.7'de ESFR ile in-rack tamamen elimine edilebilir; NFPA 13'te de 25.10 ayni esnekligi sunar.
Yaygin saha hatalari
- Pallet stop koymayip longitudinal flue'nun kapanmasina goz yummak. Yangin halinde su asagiya gecmez.
- In-rack'i tavan ile ayni control valf setine baglamak — 50 sprinkler ustu icin standart disi.
- Su kalkani unutmak. En sik denetim notu.
- Boru kollarini gobege getirip raf ic kirisini delemiyorum diye sprinkleri kayidirmak; transverse flue kesisiminden ayrildiginda 4,9 m² carpim sarti delinir.
- ST6'da bulkhead'i hafif celik sac yapmak; standart EN 13501-1 A1/A2 yangina dayaniklilik istiyor.
Turkiye bagi — BYKHY ve uygulama
BYKHY (Binalarin Yangindan Korunmasi Hakkinda Yonetmelik) Madde 96-99 sprinkleri tarif ederken yuksek depolar icin "ulusal/uluslararasi standartlardan birinin esas alinacagini" soyler. Pratikte yatirimcinin tercihi NFPA 13 ya da EN 12845. Avrupa fonlu lojistik merkezler ve otomotiv yan sanayi depolarinda EN 12845 + Annex G/N/P kombinasyonu daha yaygin; Amerikan menseili 3PL'lerde NFPA 13 baskin. Sigortaci (genelde FM Global'a yakin) bazen ek istek koyabilir — projede onu mutlaka basta sorun.
Sik sorulan sorular
In-rack sprinkler her depoda zorunlu mu?
Hayir. ST1 ve ST2'de tavan koruma yeterli kalabilir. ST4, ST5 ve ST6'da depolama yuksekligi ve tavana mesafe limit asiyorsa Madde 12.5 zorunlu kilar; ST6 zaten neredeyse her durumda intermediate ister.
Longitudinal flue acikligi minimum kac santim olmali?
EN 12845 Madde 12.5.1 longitudinal flue (sirt sirta) icin minimum 0,15 m, transverse flue (yan yana) icin minimum 0,10 m ister. Pallet stop ile bu acik korunmali.
In-rack sprinkler dusey aralik kac metre?
Madde 12.5.2 maksimum 3,5 m veya iki tier (raf gozu), hangisi daha kucukse onu istiyor. Tipik palet rafta yaklasik her 3-3,5 m'de bir seviye dusuyor.
Hidrolik hesapta kac in-rack sprinkler aciliyor?
Madde 7.2.3.3'e gore her seviyede 3 sprinkler, en fazla 3 seviye birlikte. Yani azami 9 in-rack. Koridor genisligine gore 1, 2 veya 3 raf hidroliksek dahil edilir.
In-rack icin hangi K-faktor kullanilir?
Tipik secim K80 (nominal akis sabit). Annex G'deki ozel mallarda (orn. plastik konteyner G.8) K115 ve minimum 3 bar isteniyor. Tum in-rack quick response olmali ve 75 mm su kalkani zorunlu.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, in-rack 3×3 sprinkler hesabi, K-faktor secimi ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir