EN 12845 indirgenmis kapasiteli tankta sebeke testi ne sikligi yapilmalidir?

Standart, sebeke karakteristiginin pik talep doneminde basinc/akis testi ile belirlenmesini ister (Madde 4.4.4.3-c). Saha pratiginde bu testi tasarim asamasinda bir kez yapip belgelemek yetmez; yillik bakimda samandira valflerinin acik akista verdigi infill debisi (Madde 9.3.4-d) olculup minimum gereksinim ile karsilastirilmalidir. Sebeke kapasitesi zamanla degisir, ozellikle yeni komsu yapilar baglandiginda.

OH-2 icin neden Tablo 11'de ayri bir wet satiri yok?

Tablo 11 OH-2 ve OH-3 icin yas/pre-action sutununu bos birakir. Bu, ayni grup OH icin dry/alternate satirinin de gecerli oldugu, yani projeye gore wet OH-2 icin de 30 m3 minimum efektif hacim alinmasi gerektigi anlamina gelir. Ote yandan toplam hacim (efektif kapasite + infill) yine Tablo 9'daki tam hacmi 60 dakikalik suregi karsilamak zorundadir.

Tek samandira valfi ariza yaparsa ne olur?

Madde 9.3.4-a 'tek samandira valfinin ariza yapmasi gerekli infill debisini bozmamalidir' der. Bu yuzden iki valf paralel calisir ve her biri tek basina tam debiyi besleyebilecek capta secilir. Sahada en sik yapilan hata, iki valfi seri kondular yerine kismi kapasiteli paralel kondular gibi sayip her birini kucuk capta secmektir; o zaman bir valf takildiginda sistem tasarim suresi boyunca dolusu yetiremez.

Yedek sebeke yokken indirgenmis kapasiteli tank yapabilir miyim?

Hayir. Madde 9.3.4-a infill kaynagini sadece 'town main' (sehir sebekesi) olarak kabul eder. Pump-fed, kuyu, foseptik veya kapalı tanktan beslenen otomatik dolum sistemi indirgenmis kapasite kabul edilmez. Sebeke yoksa veya yeterli debide degilse Madde 9.3.2 tam kapasiteli tank zorunludur. Madde 9.6.3-b ayrica duplicate water supply seti icinde sadece bir adet indirgenmis kapasiteli depo kullanilabilecegini hatirlatir.

NFPA 13'te indirgenmis kapasiteli tank karsiligi var mi?

NFPA 13/22 'limited water supply' kavrami benzer mantigi tasir ama Tablo 11 gibi katı minimum hacim cetveli vermez. NFPA su kaynagini sistem suresi (LH/OH 30-60 dk, ESFR 60 dk vb) carpi tasarim debisi ile boyutlandirir; sebekeden infill yapilacaksa AHJ onayi sart kosulur. EN 12845'te ise infill tank-disi olarak hesaba dahil edilir ve dolum debisinin Madde 9.3.4-d uyarinca tek tek olculebilir olmasi istenir.

EN 12845 Yazıları

EN 12845 Indirgenmis Kapasiteli Tanklar (Reduced Capacity)

Fatih Selvi

Makine Mühendisi

25 Nisan 2026 9 dk okuma EN 12845

Sebeke + otomatik infill ile depo hacmini neden ve ne kadar kucultebilirsiniz; Madde 9.3.4 sartlarinin saha cevirisi.

Bir lojistik deposu projesinde isveren "OH-3 icin 160 m3'luk paslanmaz tank dokuyoruz, yere sigmiyor" dedi. Sahada sebeke 8 bar uzun sureli mevcut, hat capi DN200 ve sehir suyu 7/24 var. Bu durumda EN 12845 size bir hedyle sunuyor: Madde 9.3.4 indirgenmis kapasiteli (reduced capacity) tank. Tank hacmini 50 m3'e dusurup geri kalan suyu yangin sirasinda sebekeden anlik dolumla almak mumkun. Ama "sebeke var" ile "garantili sebeke var" arasindaki farki kavramayan tasarimci buradan dogrudan ariza ureti.

Madde 9.3.4 ne diyor?

EN 12845:2015+A1:2019 Madde 9.3.2.1 sprinkler suyunu iki kaynaktan birinden saglamayi izin verir:

Tam kapasiteli tank (full capacity) — efektif hacmi en az tasarim suresi carpi tasarim debisi kadar.
Indirgenmis kapasiteli tank (reduced capacity) — efektif hacim + otomatik infill birlikte ayni hacmi saglar.

Indirgenmis kapasiteli depo, sebekenin yangin esnasinda surekli besleme yapacagina guvenir. Bu yuzden Madde 9.3.4 bes kosul sayar:

Infill yalnizca sehir sebekesinden (town main) gelir ve otomatik olur. En az iki mekanik samandira valfi sart. Bir valfin arizasi gerekli dolum debisini bozmamali. Infill, pompa emisini olumsuz etkilemeyecek noktadan girilmeli.
Tankin efektif hacmi Tablo 11'deki minimum degerden az olamaz.
Tank hacmi + infill debisi, sistemi Madde 9.3.2'de belirtilen tam suresi boyunca tam kapasitede besleyebilmelidir.
Infill kapasitesinin denetlenebilir olmasi gerekir (yani yangin yokken acik akista olcum mumkun).
Infill duzenegi denetim icin erisilebilir olmalidir.

Tablo 11: minimum efektif hacimler

Tank ne kadar kucuk olabilir? Iste donmus rakamlar — sebeke ne olursa olsun bu degerlerin altina inemezsiniz:

Tehlike sinifi	Minimum efektif hacim (m³)
LH — Wet veya pre-action	5
OH-1 — Wet veya pre-action	10
OH-1 — Dry veya alternate	20
OH-2 — Dry veya alternate (wet icin de uygulanir)	30
OH-3 — Dry veya alternate (wet icin de uygulanir)	50
OH-4 — Wet/dry/alternate	50
HHP ve HHS	70 (ancak tam hacmin %10'undan az olamaz)

Dipnottaki HHP/HHS sarti onemlidir: bir HHS depolama icin tam hacim 800 m3 cikiyorsa, 70 m3 yetmez; %10 kurali devreye girer ve minimum 80 m3 olur. Tablo 11'in tek basina Tablo 9 / Tablo 10 yerine gecmedigini, sadece "alti cizgisi" oldugunu unutmayin.

Hacim hesabi: tam hacim - sebeke katkisi

Indirgenmis kapasitenin altyapisi su denklemdir:

V_tank ≥ max( V_tablo11 ; V_tam − Q_infill × t )

Burada:

V_tam — Madde 9.3.2.2 (Tablo 9/10) veya 9.3.2.3 (fully calculated icin Q_max × sure) ile bulunan toplam su hacmi.
Q_infill — sebekeden samandira valfleri uzerinden gelen garantili dolum debisi. Sebeke pik tuketim doneminde olculen basinc/akis egrisinden secilir (Madde 4.4.4.3-c).
t — tasarim sistem suresi: LH ve OH icin 30-60 dakika, HHP/HHS icin 90 dakika (Madde 8.1.1).

Ornek: OH-3 wet, h ≤ 15 m

Tablo 9 OH-3 wet icin tam hacmi 140 m3 verir. Sistem suresi 60 dk. Sebeke testi 1500 L/dk garantili dolum gosteriyor.

Sebekenin 60 dk'da getirecegi su: 1500 × 60 = 90 000 L = 90 m³
Gereken minimum tank: 140 − 90 = 50 m³
Tablo 11 OH-3 alti siniri: 50 m³ ✓

Iki sart kesisiyor; tank 50 m3 olarak insa edilebilir. Bu projede 140 m3'luk depo yerine 50 m3'luk depo dokmek 90 m3 betonarme + paslanmaz hacim tasarrufu demek.

Ornek: OH-3 wet, sebeke zayif

Ayni proje, ama sebeke testi 600 L/dk veriyor. Sebekenin 60 dk katkisi 36 m3. Tank 140 − 36 = 104 m3 olmali. Bu noktada faydali soru: 104 m3 tank dokmek yerine direkt 140 m3 tam kapasiteli tank yapmak daha basit ve guvenli midir? Cogu zaman evettir — cunku indirgenmis kapasitenin denetim ve bakim yuku, kazanilan hacim azaldiginda anlamini kaybeder.

Hangi tehlike sinifinda izinli?

Madde 9.3.4 metni LH'den HHS'e tum tehlike siniflarini kapsar; tum sinif gruplari icin teorik olarak izinlidir. Ancak Madde 9.6.3 (duplicate water supplies) bir kisitlama getirir: ikiz su kaynagi setinin icinde en fazla bir adet indirgenmis kapasiteli depo kullanilabilir. Yani birinci kaynak indirgenmis kapasite ise, ikincisi tam kapasite olmak zorundadir.

Pratikte saha dagilimi soyledir:

LH ve OH-1/OH-2 — en yaygin uygulama. Tank zaten kucuk, sebeke yardimi belirgin tasarruf saglar.
OH-3 ve OH-4 — lojistik ve uretim tesislerinde en buyuk kazanc burada. 140-200 m3 tankin yarisini sebekeye devretmek mumkun.
HHP-1/HHP-2 — uygulanir ama 90 dk surede sebekenin sabit debide kalmasini garantilemek riskli oldugundan tasarimcilarin cogu tam kapasite tercih eder.
HHP-3 ve HHS — teknik olarak izinli ancak %10 alti siniri ve uzun sure birlikte degerlendirildiginde tasarruf cok daralir; sigorta tarafi (FM/RC) cogunlukla onaylamaz.

Yaygin saha hatalari

1. "Sebeke var" demek "garantili sebeke" demek degil

En sik gorulen hata, sehir suyunun varligini infill garantisi sanmak. Madde 9.3.4 sebeke karakteristiginin pik tuketim doneminde basinc/akis testi ile belgelenmesini ister. Yaz ogleden sonra hortum debisi 1500 L/dk olcen tasarim, sabaha karsi sebeke hattindaki basinc dustugunde yangin esnasinda yari debiyi alirsa hesap cokmus olur. Test verisi, tarihi ve test noktasinin kontrol vana setine olan mesafesi raporlanmali (Madde 4.4.4.3-c, d, e).

2. Tek samandira valfi veya tek hat infill

Madde 9.3.4-a iki mekanik samandira valfi sart kosar ve "tek valfin arizasi infill debisini bozmamalidir" der. Pratikte iki valfin paralel olarak ve her biri tam debiyi karsilayacak capta dizilmesi gerekir. "Iki adet kucuk valf, ikisi calisirken yetiyor" dizilim hatadir; biri arizalandiginda sistem dolumu eksik kalir.

3. Tablo 11'i unutup sadece denklemi cozmek

OH-3 wet icin sebeke 2400 L/dk getirdiginde denklem 140 − 144 = negatif cikar; "tank gerek yok" sonucuna ulasilir. Yanlis. Tablo 11 tabani 50 m3'tur, sebeke ne kadar kuvvetli olursa olsun bu hacmin altina inilemez. Tank, sebeke arizasinda sistemin dakikalarca tek basina ayakta durabilmesini saglar; sigorta degil, tampon goreviyle tasarlanmistir.

4. Infill debisini hic olcmemek

Madde 9.3.4-d "infill kapasitesinin denetlenebilir olmasi" der. Sahada sik gorulen ihmal: samandira valflerinin uzerinden gecen suyu olcecek bir kontrol drenaji veya akis olcer hic dusunulmemis olur. Bu yapilmazsa yillik testte gercek dolum debisi dogrulanamaz. Standart bunun icin manifoldun arkasina test purgesi, ya da debimetre koymayi orneksiz biraksa da pratikte %95 sahada test drenaji yetiyor.

5. Donma korumasi sebeke hattinda

Madde 9.3.2.1 tankin donmaya karsi yalitilmasini ister; ancak indirgenmis kapasitede sebeke hattinin tank disinda kalan kismi da kis sicakligina maruzdur. Donmus bir infill hatti, fonksiyonel olmayan bir tam-suzgec ile aynidir. Hat ya gomulu (donma derinligi altinda), ya isitmali kasalanmis olmali.

NFPA ile karsilastirma

NFPA 13 ve NFPA 22 (Standard for Water Tanks) "limited water supply" kavramini benzer mantikla tanir; ama Tablo 11 gibi katı minimum hacim cetveli vermez. NFPA tarafinda su kaynagi sistem suresi (LH/OH icin 30-60 dk, ESFR 60 dk, vb.) carpi tasarim debisi ile boyutlandirilir; sebeke beslemesi yapilacaksa AHJ onayi sart kosulur ve genellikle yangin departmani basinc dusumune karsi tutucu davranir. EN 12845, infill'in olculebilir olmasi sartiyla daha mekanik bir yaklasim ortaya koyar.

Turkiye baglami: BYKHY ve sebeke testi

BYKHY (Binalarin Yangindan Korunmasi Hakkinda Yonetmelik) sprinkler depo hacmi icin EN 12845 ve NFPA 13 standartlarina yonlendirir. Turkiye sahasinda sehir sebekesi pek cok OSB ve sanayi bolgesinde fiziksel olarak DN150-DN200 capindadir; ancak gerekli pik-saat basinc/akis testini ITFAIYE veya SU IDARESI ile koordine ederek belgeleyen tasarimci azinliktadir. Bu yuzden Turkiye'de indirgenmis kapasiteli tank yapan tasarimlarin cogunlugu yanlis tasarlanmistir — tank hacmi sebekeden gelen "varsayilmis" debiye gore kucultulmustur, gercek olculmus debiye gore degil. Yangin sirasinda ayni anda komsu tesisin hidrant ya da hortum kullanmasi sebekenin pay edilmesi anlamina gelir; bu nedenle test, tek noktada degil pik tuketim senaryosunda yapilmalidir.

Sonuc — ne zaman yap, ne zaman yapma

Indirgenmis kapasiteli tank uc kosulda mantiklidir: (1) sebeke uzerinde belgeli pik-saat testi var, (2) iki samandira valfli, paralel infill manifoldu insa edilebilir, (3) yillik bakimda infill debisi olculup belge altina alinabilir. Bu uclu eksikse, tam kapasiteli tanka geri donun — "sebeke var" varsayimiyla 50 m3 tank dokup yangin gunu sistem tam debide calismayan bir projenin sigorta sonrasi maliyeti, kazanilan tank hacmiyle olculmez.

SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi

EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi ve depo hacmi hesabi icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.

SprinkCalc'i App Store'dan indir