Kısa cevap: Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102) beş değer verir: LH'da 0,70 bar; OH'de 0,35 bar; raf içi sprinklerler hariç HHP ve HHS'de 0,50 bar; K 115 raf içi sprinklerlerde 1,00 bar; K 80 raf içi sprinklerlerde 2,00 bar. Bu basınç, operasyon alanındaki tüm sprinklerler çalışırken hidrolik olarak en elverişsiz konumdaki sprinklerde ölçülür.

Bir sprinkler yeterli suyu verse bile, basıncı düşükse damla büyüklüğü ve püskürtme deseni tasarlandığı gibi oluşmaz. TS EN 12845+A2:2026 bu yüzden tam hesaplı sistemlerde yoğunluk şartına paralel, ondan bağımsız bir basınç tabanı koyar. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 13.4.1 ve Madde 13.4.4.

Madde 13.4.4: beş değer

Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102) tam metniyle şunu söyler: operasyon alanındaki tüm sprinklerler çalışırken, hidrolik olarak en elverişsiz konumdaki sprinklerdeki basınç, Madde 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gerekenden veya aşağıdakilerden, hangisi yüksekse ondan az olmayacaktır:

Uygulama Asgari basınç
LH 0,70 bar
OH 0,35 bar
HHP ve HHS (raf içi sprinklerler hariç) 0,50 bar
K 115 raf içi sprinklerler 1,00 bar
K 80 raf içi sprinklerler 2,00 bar

İki nokta belirleyicidir. Birincisi, ölçüm noktası ortalama bir nokta değil, en elverişsiz sprinklerdir; Madde 3.11, hidrolik olarak en elverişsiz operasyon alanını, belirtilen tasarım yoğunluğunu vermek için kontrol vana setinde ölçülen su besleme basıncının en yüksek olması gereken konum olarak tanımlar; en elverişsiz sprinkler bu alanın içindedir. İkincisi, "hangisi yüksekse" ifadesi iki şartı birleştirmez, üst üste koyar: yoğunluk hesabı daha yüksek bir basınç gerektiriyorsa tablo değeri yetmez; yoğunluk hesabı daha düşük bir basınç veriyorsa tablo değerine çıkılır.

Standartta bunların dışında genel bir asgari basınç, örneğin tüm sınıflar için geçerli 2,0 bar gibi bir değer yoktur; 2,00 bar yalnız K 80 (K5,6) raf içi sprinklerlerin satırıdır.

Yoğunluk nasıl ölçülür: Madde 13.4.1

Madde 13.4.1 (TS s.101 / EN s.98) yoğunluk tanımını ortalamaya değil, yerel bir gruba bağlar:

  • Deşarj yoğunluğu, birbirine en yakın dört sprinklerden gelen dakikadaki toplam litre cinsinden debinin, bu dört sprinklerin kapladığı metrekare cinsinden alana bölünmesiyle alınacaktır.
  • Açık iletişimde dörtten az sprinkler varsa, deşarj yoğunluğu herhangi bir sprinklerden gelen en düşük debinin o sprinklerin kapladığı alana bölümü olarak alınacaktır.
  • İlgili dört sprinkler grubunu içeren her operasyon alanından (veya korunan alanın tamamından, hangisi küçükse) elde edilen deşarj yoğunluğu, mevcut her su beslemesi veya besleme kombinasyonuyla, Madde 7'de belirtilen tasarım yoğunluğundan az olmayacaktır.
  • Her sprinklerin kapladığı alan, komşu sprinklerlerin tam ortasından, sprinklerleri birleştiren doğruya dik çizilen merkez hatlarıyla ve kaplanan alanın sınırı veya en yakın sprinklere olan mesafenin yarısı (hangisi büyükse) ile tanımlanır (bkz. Şekil 22).
  • Raf içi sprinkler tesis edilmişse hesap, tavan/çatı sprinklerleri ile ara seviye sprinklerlerin eşzamanlı debi ve basınç gereksinimi dikkate alınarak yapılacaktır.

Madde 3.19 (TS s.20 / EN s.17) tanımı da aynıdır: tasarım yoğunluğu, belirli bir sprinkler grubunun dakikadaki litre cinsinden deşarjının kapladığı metrekare alana bölünmesiyle belirlenir.

Madde 4.4.3.3 d) 8) iv) (TS s.30 / EN s.27) bu kuralı belgelendirmeye taşır: tam hesaplı boru donanımında, çizimlerde tasarım yoğunluğunun dayandığı dört sprinkler gösterilecektir.

Basınç ve debi bağı: Q = K√P

Madde 14.3 (TS s.107-108 / EN s.104-105): bir sprinklerden gelen su debisi Q = K√P ile hesaplanır; Q dakikada litre, K Tablo 37a'da verilen sabit, P bar cinsinden basınçtır. Madde 3.39 aynı bağıntıyı deşarj katsayısı K (discharge coefficient) tanımında verir.

Tablo 37a (TS s.107 / EN s.104) K değerlerini sınıfa bağlar: LH için 57; OH için 80 veya 115; HHP ve HHS tavan/çatı sprinklerleri için tasarım yoğunluğu 10 mm/dk ve altında 80, 115 veya 160, 10 mm/dk üstünde 115 veya 160; HHS ara (raf içi) sprinklerleri için 80 veya 115.

Bu bağıntıyla Madde 13.4.4'ün beş değeri somutlaşır (aşağıdaki sayılar standarttaki K değerleri ve basınçlarla yapılmış aritmetiktir):

Durum Basınç K Debi Tablo 19'daki azami alanda karşılık gelen yoğunluk
LH 0,70 bar 57 47,7 l/dk 21,0 m²'de 2,27 mm/dk
OH 0,35 bar 80 47,3 l/dk 12,0 m²'de 3,94 mm/dk
HHP/HHS tavan 0,50 bar 80 56,6 l/dk 9,0 m²'de 6,29 mm/dk
HHP/HHS tavan 0,50 bar 115 81,3 l/dk 9,0 m²'de 9,04 mm/dk
K115 raf içi 1,00 bar 115 115,0 l/dk -
K80 raf içi 2,00 bar 80 113,1 l/dk -

Tablodan iki sonuç çıkar:

  • LH'da basınç tabanı belirleyicidir. Tasarım yoğunluğu 2,25 mm/dk ve azami kapsama alanı 21,0 m² (Tablo 19, TS s.73 / EN s.70) iken gereken debi 2,25 x 21,0 = 47,25 l/dk, bunun gerektirdiği basınç (47,25 / 57)² = 0,69 bar'dır. Madde 13.4.4'ün 0,70 bar tabanı bunun hemen üzerindedir.
  • OH'de K80 ile yoğunluk belirleyicidir. 0,35 bar'da K80 (K5,6) sprinkler 12,0 m²'ye yalnız 3,94 mm/dk verir; Tablo 3'ün istediği 5,0 mm/dk için 12,0 m²'de 60 l/dk gerekir ve bu da (60 / 80)² = 0,56 bar demektir. Yani K80'li OH sprinklerinde 0,35 bar bir alt sınırdır ve belirleyici olan yoğunluktur; K115'te ise gereken basınç (60 / 115)² = 0,27 bar olduğundan 0,35 bar tabanı belirleyici olur.

Raf içi sprinklerler neden ayrı?

Madde 7.2.3.4 (TS s.40 / EN s.37): raf içi sprinklerler ve bunlarla ilişkili tavan sprinklerleri daima tam hesaplanacaktır (bkz. Madde 13.1). Maddenin NOTU, çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basıncın 2,0 bar olduğunu belirtir ve Madde 13.4.4'e atıf yapar.

Fiziksel gerekçe Madde 12.5.1'de (TS s.81 / EN s.78) yazılıdır: ara seviyelerde çalışan sprinklerlerden gelen suyun depolanan malın içine işleyebilmesi sağlanacaktır. Aynı madde baca boşluklarını (flue space; boyuna en az 0,15 m, enine en az 0,10 m) ve deflektör ile istif üstü arasındaki boşluğu (düz püskürtmeli sprinklerde 0,10 m, diğerlerinde 0,15 m) da bu amaçla belirler.

Ek G bazı hâllerde bu tabanı daha da yükseltir: Tablo G.6 (TS s.153 / EN s.150), ahşap/selülozik ve katı platformlu HDPE dışındaki tüm plastik paletlerin raf depolamasında Kategori IV raf içi koruma ve istifin üst seviyesinin üzerinde bir sprinkler seviyesi ister; aynı satır K = 115 ve asgari 3 bar işletme basıncını belirtir. 3 bar'da K115 (K8,0) sprinklerin debisi 115 x √3 = 199,2 l/dk olur.

Ön hesaplı sistemlerde basınç nerede tanımlanır?

Madde 13.4 tam hesaplı sistemleri düzenler. Ön hesaplı (pre-calculated) sistemlerde basınç, sprinklerde değil tasarım noktasında ve kontrol vana setinde tanımlanır. Madde 7.1'in NOTU (TS s.38 / EN s.35): ön hesaplı sistemlerde tasarım kriterleri, standardın başka yerlerinde belirtilen su beslemesi ve boru şartlarının uygulanmasıyla sağlanır (bkz. Madde 7.3, 9.3.2.2 ve Madde 10.7).

  • LH ve OH, Tablo 6 (Madde 7.3.1, TS s.42 / EN s.39): kontrol vana setinde LH için 225 l/dk'da 2,2 + ps bar; OH1 ıslak için 375 l/dk'da 1,0 + ps bar ve maksimum talep debisi 540 l/dk'da 0,7 + ps bar; OH1 kuru/OH2 ıslak için 725 l/dk'da 1,4 + ps bar ve 1 000 l/dk'da 1,0 + ps bar; OH2 kuru/OH3 ıslak için 1 100 l/dk'da 1,7 + ps bar ve 1 350 l/dk'da 1,4 + ps bar; OH3 kuru/OH4 ıslak için 1 800 l/dk'da 2,0 + ps bar ve 2 100 l/dk'da 1,5 + ps bar.
  • HHP ve HHS, Tablo 7 (Madde 7.3.2.1, TS s.43 / EN s.40): en yüksek tasarım noktasındaki pd basıncı, tasarım yoğunluğuna, kullanılan boru tablosuna ve sprinkler başına alana göre verilir. Örneğin Tablo 7 (1) bloğunda (Tablo 32 ve 33 çapları, K80 (K5,6)), 10,0 mm/dk için sprinkler başına 6 m² alanda pd 1,80 bar iken 9 m² alanda 3,90 bar'dır.

Madde 7.3.2.1 toplamı tarif eder: kontrol vana setindeki çalışma basıncı şartı, tasarım noktasındaki basınç, kontrol vana seti ile tasarım noktasının aşağısındaki en yüksek sprinkler arasındaki yükseklik farkının basınç karşılığı ve kontrol vana setinden tasarım noktasına kadar borudaki basınç kaybının toplamıdır.

Madde 13.3.4.2 (TS s.92 / EN s.89) ise dikkatle uygulanması gereken bir sınırdır: ön hesaplı OH sistemlerde, en uzak bölgedeki tasarım noktası ile kontrol vana seti arasındaki boru çapları, 1 000 l/dk debide sürtünme kaybı 0,5 bar'ı aşmayacak şekilde hesaplanır. Bu, boru boyutlandırma sınırıdır; tam hesaplı bir sistemde pompa basıncına eklenecek bir emniyet payı değildir.

Hesabın hassasiyeti ve belgelenmesi

  • Tablo 24 (Madde 13.2.5.1, TS s.88 / EN s.85): basınç mbar, basınç kaybı mbar/m olarak 1,0 hassasiyetle; debi l/dk olarak 1,0 hassasiyetle; su uygulama yoğunluğu mm/dk olarak 0,1 hassasiyetle hesaplanır.
  • Madde 13.2.5.2: bir halka (loop) içindeki basınç kayıplarının cebirsel toplamı (0 ± 1) mbar olacak; su akışlarının birleştiği bir düğümde hesap ± 1 mbar'a dengelenecek; bir düğümdeki su debilerinin cebirsel toplamı (0 ± 0,1) l/dk olacaktır.
  • Madde 4.4.3.3 e) (TS s.30 / EN s.27): çalışan her sprinkler için sprinkler düğüm veya referans numarası, nominal K-faktörü (bkz. EN 12259-1), sprinklerden geçen dakikadaki litre debisi ve sprinklere veya sprinkler grubuna giriş basıncı bar cinsinden verilecektir.
  • Madde 18.2.3.2 (TS s.119 / EN s.116): her kontrol vana setinin yanındaki yükselen boruya sabitlenen dayanıklı levhada, tesisat içindeki her tehlike sınıfı alanı için tasarım şartları (operasyon alanı ve deşarj yoğunluğu) ile en elverişsiz ve en elverişli operasyon alanları için debi testi tesisindeki basınç-debi şartı yazılacaktır.

Not: Minimum basınç, sistem genelinde bir ortalama gibi okunmamalıdır; Madde 13.4.4'ün cümlesi tek bir sprinklere, en elverişsiz olanına bağlıdır ve hidrolik hesabın doğrulanması da o düğümden yapılır.

Sık Sorulan Sorular

EN 12845'te minimum sprinkler deşarj basıncı kaç bardır?

Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102) beş değer verir: LH'da 0,70 bar; OH'de 0,35 bar; raf içi sprinklerler hariç HHP ve HHS'de 0,50 bar; K 115 (K8,0) raf içi sprinklerlerde 1,00 bar; K 80 (K5,6) raf içi sprinklerlerde 2,00 bar. Bu basınç, operasyon alanındaki tüm sprinklerler çalışırken hidrolik olarak en elverişsiz konumdaki sprinklerde ölçülür.

Yoğunluk sağlanıyorsa minimum basınç yine de uygulanır mı?

Evet. Madde 13.4.4'ün metni, basıncın Madde 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gerekenden veya listedeki değerden, hangisi yüksekse ondan az olmayacağını söyler. İki şart birlikte sağlanır; biri diğerinin yerine geçmez.

Tasarım yoğunluğu ortalama mı hesaplanır?

Hayır. Madde 13.4.1 (TS s.101 / EN s.98): deşarj yoğunluğu, birbirine en yakın dört sprinklerden gelen toplam debinin, bu dört sprinklerin kapladığı alana bölünmesiyle alınır. Açık iletişimde dörtten az sprinkler varsa, herhangi bir sprinklerden gelen en düşük debinin o sprinklerin kapladığı alana bölümü alınır. İlgili dört sprinkler grubunu içeren her operasyon alanında bu değer Madde 7'deki tasarım yoğunluğundan az olamaz.

Raf içi sprinklerde neden daha yüksek basınç isteniyor?

Madde 13.4.4 raf içi sprinklerleri ayrı kalemler olarak listeler: K 115 (K8,0) için 1,00 bar, K 80 (K5,6) için 2,00 bar. Madde 7.2.3.4'ün NOTU da çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basıncı 2,0 bar olarak anar ve 13.4.4'e atıf yapar. Aynı bölümde Madde 12.5.1, ara seviyelerde çalışan sprinklerlerden gelen suyun depolanan malın içine işleyebilmesinin sağlanması gerektiğini şart koşar.

Ön hesaplı sistemlerde bu basınç nerede kontrol edilir?

Ön hesaplı sistemlerde basınç sprinklerde değil tasarım noktasında ve kontrol vana setinde tanımlanır. LH ve OH için Tablo 6 (TS s.42 / EN s.39) kontrol vana setindeki basıncı, HHP ve HHS için Tablo 7 (TS s.43 / EN s.40) en yüksek tasarım noktasındaki pd basıncını verir. Madde 7.1'in NOTU, ön hesaplı sistemlerde tasarım kriterlerinin su beslemesi ve boru şartlarının uygulanmasıyla sağlandığını belirtir.

Kaynakça

  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.11, Madde 3.19 (TS s.19-20 / EN s.16-17), Madde 3.39 (TS s.21 / EN s.18)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 4.4.3.3 (TS s.30 / EN s.27)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.1 ve NOTU (TS s.38 / EN s.35)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.3.4 ve NOTU (TS s.40 / EN s.37)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.1, Tablo 6 (TS s.42 / EN s.39), Madde 7.3.2.1, Tablo 7 (TS s.43 / EN s.40)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.2, Tablo 19 (TS s.73 / EN s.70), Madde 12.5.1 (TS s.81 / EN s.78)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.2.5.1, Tablo 24, Madde 13.2.5.2 (TS s.88 / EN s.85)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.4.2 (TS s.92 / EN s.89)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.1, Şekil 22 (TS s.101-102 / EN s.98-99)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.3, Tablo 37a (TS s.107-108 / EN s.104-105)
  • TS EN 12845+A2:2026 Madde 18.2.3.2 (TS s.119 / EN s.116)
  • TS EN 12845+A2:2026 Tablo G.6 (TS s.153 / EN s.150)

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.