Otel koridoru, dar buro, betonarme petek tavanli renovasyonlar — tavana boru cekilemedigi zaman sidewall ile cikis: maksimum koruma alani, sira sayisi, deflektor pencereleri ve saha hatalari.
Bir butik otelin renovasyonunda mimar bizi cagirdi: koridor tavani 19. yuzyildan kalma alci silmeli kaplama, dokunulmasi yasak. Tipik pendant sprinkleri tavana asamayacagimizi soyledigimde once panik, sonra "yan duvardan veremez misin?" sorusu geldi. EN 12845 bu soruya net cevap verir — sidewall paterni bu tip sahalar icin var.
Bu yazi, sidewallin ne zaman ve nasil kullanilacagini Madde 12.2, Tablo 20 ve Madde 12.4.5'in cevresindeki yerlesim kurallariyla anlatir. Sayilar, kosullar ve saha hatalari — hepsi standart metni elimde acikken.
Sidewall ne zaman dogru karar?
Sidewall sprinkler, suyu duvardan oda icine yatay bir sprey konisi olarak firlatir. Pendant veya upright'tan farki, tavan pleniminin gerekmemesidir. Saha pratiginde tipik kullanim alanlari:
- Otel/yurt odalari ve koridorlari — odalarin uzeri uyku konforu icin sessiz, kanalsiz tavan; koridorda ise bos asma tavan plenimi yok.
- Mevcut binalarin guclendirilmis renovasyonu — betonarme cuzlu petek doseme veya tarihi tavan; uzerine boru baglanti deliklerinin acilmasi yasak.
- Dar bury ofisleri ve gisheler — oda derinligi 3,7 m'nin altinda; tek hat sidewall yeter.
- Mekanik salon, jeneraktor odasi tavan-yukleri — tavanda ekipman tesisat asma deligi yer biraktirmaz; yan duvar daha temiz cozum.
Sidewall cozum degil de zorunluluk oldugu durumlarda secilir. Pendant tavandan asagi yere dogru sprey eder, hidrolik ve dagilim acisindan daha verimlidir; sidewall su patern olarak yatay frlatma yaptigi icin maksimum koruma alani daralir, K-faktor ve basinc ihtiyaclari biraz daha sicak ayarlanir.
Madde 12.2 ve Tablo 20 — koruma alani ve oda genisligi
EN 12845 Madde 12.2'de "her sprinkler icin maks. koruma alani Tablo 19'a (sidewall harici) veya Tablo 20'ye (sidewall) gore belirlenir" denir. Sidewall icin Tablo 20 yalnizca iki tehlike sinifina izin verir: LH ve OH. HHP ve HHS'de sidewall kullanilmaz; depo ve proses tehlikeleri pendant/upright ile korunur.
| Tehlike | Maks. alan/sprinkler | Duvarda sprinkler arasi | Sprinkler-kose mesafesi | Oda genisligi (w) | Sira / Patern |
|---|---|---|---|---|---|
| LH | 17,0 m² | 4,6 m | 2,3 m | w ≤ 3,7 m | 1 sira (tek hat) |
| LH | 17,0 m² | 4,6 m | 2,3 m | 3,7 < w ≤ 7,4 m, l ≤ 9,2 m | 2 sira standart |
| LH | 17,0 m² | 4,6 m | 2,3 m | 3,7 < w ≤ 7,4 m, l > 9,2 m | 2 sira staggered |
| LH | 17,0 m² | 4,6 m | 2,3 m | w > 7,4 m | 2 sira + ek tavan sprinkleri (Note 1) |
| OH | 9,0 m² | 3,4 m (Note 2) | 1,8 m | w ≤ 3,7 m | 1 sira (tek hat) |
| OH | 9,0 m² | 3,4 m | 1,8 m | 3,7 < w ≤ 7,4 m, l ≤ 6,8 m | 2 sira standart |
| OH | 9,0 m² | 3,4 m | 1,8 m | 3,7 < w ≤ 7,4 m, l > 6,8 m | 2 sira staggered |
| OH | 9,0 m² | 3,4 m | 1,8 m | w > 7,4 m | 2 sira + ek tavan sprinkleri (Note 1) |
Note 2 hilesi: OH'de 3,4 m'lik aralik, tavan en az 120 dakika yangin direncine sahipse 3,7 m'ye cikarilabilir. Otel koridorunda alci-tasi yangin perdeli REI 120 tavan tasarladiysaniz, sprinkler bos olarak 3,7 m araliga oturur — projede 60 cm fark, sprinkler sayisini gozle gorulur azaltir.
Deflektor pencereleri — Note 3 ve Note 4
Bu iki not pratikteki en cok atlanan sayilardir; cogu hata buradan cikar.
- Note 3 — Deflektor konumu: Tavandan 0,1–0,15 m altta, duvardan 0,05–0,15 m yatay mesafede. Bu kucuk pencerenin altina inen sidewall, sprey paterni tavan altina vurmadigindan tavan boyunca yayilamaz; ustune ciktiginda da yatay rezerve kanat bozulur.
- Note 4 — Onunde acik kalmasi gereken alan: Sprinklerin iki yaninda duvar boyunca 1,0 m + 1,0 m = 2,0 m uzunlugunda ve duvardan icer dogru 1,8 m derinlikte tavan altinda hic bir engel olmamali. Kiris, hava menfezi, ses panosu, kabin asma tavani hep bu pencereye dusebilir; girerse sprinkleri kaydirin veya engeli sokun.
Sidewall normalde Madde 12.4.1'deki maks. duvar mesafesi kuralina tabi degildir — kendisi zaten duvarda. Ama Madde 12.4.5'in cevresindeki kurallar (canopy, skylight, kiris altindaki "sahte tavan" durumlari) sidewallde de kontrol edilir; bilhassa skylight'in altinda kalan bir koridorda tavan-yukseklik fark farkini Madde 12.4.5'e gore degerlendirip ayri sprinkler atilmasi gerekebilir.
K-faktor secimi — Tablo 37a
Sidewall, K-faktor olarak normal sprinklerle ayni listede yer alir; Tablo 37a'da sidewall acik sekilde anilir:
- LH: sidewall icin K = 57 (yogunluk 2,25 mm/dk).
- OH: sidewall icin K = 80 veya K = 115 (yogunluk 5,0 mm/dk).
Pratikte LH otel odasinda K57 sik kullanilir; ama 4,6 m araliga ve 17 m² alana yetisecek son sprinkler basinci hidrolik hesaba bakilmadan kabul edilmemeli — uzun koridorda son nokta sprinkler basinci kolayca 1,5 bar uzerine cikabiliyor. OH'de K80 ile kalmak hem uretici tarafindan tipik hem de yogunluk × alan = debi calismasinda daha sicak basinc verir.
Saha ornegi — Otel koridoru, tek sira LH
Bir butik otelde 24 m × 1,8 m bir koridor: oda genisligi w = 1,8 m, yani Tablo 20'nin "w ≤ 3,7 m" satirina dustugumuzden tek sira sidewall yeterli. LH yogunlugu 2,25 mm/dk.
- Duvarda sprinkler arasi maks. 4,6 m. Koridor 24 m, ucta 2,3 m mesafe birakilirsa: 24 − 2 × 2,3 = 19,4 m, bu mesafede 4,6 m araliklarla 5 sprinkler (5 nokta arasi 4 mesafe = 18,4 m → uyar) yerlestirilir. Toplam 5 sprinkler.
- Her sprinkler koruma alani: 4,6 m × 1,8 m = 8,28 m² → Tablo 20 tavani 17,0 m²'nin altinda, uygun.
- Deflektor: tavanin 12 cm altinda, duvardan 10 cm icerde montaj. K57.
- LH operasyon alani 84 m² ile dort sprinklerden hidrolik hesap calisilir; tipik son nokta basinc 0,7–1,0 bar civarinda kapanir.
Mimar tavanin alci silmesini hic delmeden onaylar; otel sahibi sayikladigi "gorunmez sistem" ile mutlu.
Saha hatasi — Egimli tavanli oda, ters kanat
Mansardli bir cati katinda sidewall taktik. Tavan duvardan iceriye dogru asagi egimli (lounge tarzi tarihi cati). Ilk yerlesimde sprinklerleri alcak duvar tarafina astik — Note 4 acigini olcunce tavan egimi 1,8 m'lik perpendikuler pencereyi tikiyor, sprey duvara siniyordu. Cozum: sidewallleri yuksek duvar tarafina tasidik, sprey egimli tavanin altina paralel cikti. Madde 12.4.3'teki "deflektor tavan egimine paralel olmali" kuralinin sidewall versiyonu budur — egimli odada sidewallin kanat yonu egimle ters dusmesin.
NFPA 13 ile karsilastirma
NFPA 13 sidewallleri "Standard Spray Sidewall" ve "Extended Coverage Sidewall (ECSW)" olarak ayirir. NFPA 13'te ECSW Light Hazard icin sprinkler basina maks. koruma 18,6 m² (200 ft²) ve oda derinligi 4,3 m (14 ft) civarindadir; Ordinary Hazard icin 11,1 m² (120 ft²). EN 12845, ECSW gibi bir extended kategori tanimlamaz — Tablo 20 tek bir limite sahip ve ECSW listenin altinda (LH 17 m², OH 9 m²) kalir. NFPA tarafindaki "ECSW lounge" cozumlerini EN 12845 projesine tasiyacaksaniz, ECSW etiketli urunler standardin disina dustugu icin uretici tip sertifikasi + yetkili merciin onayi gerekir; varsayilan olarak iki sira yapmak en temiz yoldur.
Turkiye / BYKHY bagi
BYKHY (Binalarin Yanginan Korunmasi Hakkinda Yonetmelik) sprinkler tasarimini "TS EN 12845 veya esdegeri standartlara gore" yapilmasini sart kosar; sidewall paternine ozel ek bir kisitlama yok ama BYKHY'nin kacis koridorlarinda yagmurlama baglaminda sidewall en sik secilen patern. Tavanda yangin yalitim levhasinin bicimi nedeniyle pendant montaj zor olan binalarda projeyi sidewall ile sertifikalamak BYKHY karsisinda problem yaratmaz; ancak yapi denetiminin sorabilecegi soru genellikle "Tablo 20 Note 4 acik mi, kiris carpiyor mu?" olur. Detay paftasinda 2,0 m × 1,8 m'lik kareyi cizip, kiris ve menfezleri bunun disinda tutmak en hizli kapatilan kalemdir.
Hizli kontrol listesi
- Tehlike sinifi LH veya OH mi? (HHP/HHS'de sidewall yok.)
- Oda genisligi w ≤ 3,7 m → tek sira; degilse iki sira (gerekirse staggered).
- OH'de aralik 3,4 m mi, REI 120 tavanla 3,7 m mi?
- Deflektor: tavandan 0,10–0,15 m, duvardan 0,05–0,15 m.
- Sprinkler onunde 2,0 m × 1,8 m engel-yok penceresi acik mi?
- Egimli tavanli odada kanat yonu egime paralel mi?
- Hidrolik: LH 84 m² × 2,25 mm/dk = 189 L/dk, OH-1 72 m² × 5,0 = 360 L/dk minimum debi.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi ve sidewall yerlesim kontrolu icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir