LH 21 m², OH 12 m², HHP/HHS 9 m² — tavan ve sidewall icin Tablo 19/20 kurallari, engel etkisi ve 12×18 m oda hesap ornegi.
Bir lojistik bina projesinde mimar tavan planini yollar — 12 metre × 18 metre temiz acikliga sahip kosul depolama odasi. Ust akit "burayi 6 sprinklerla geceriz, alanin orta noktasina dort kose plus orta hat" der. Olcup hesaba oturunca tablo farkli soyler. EN 12845 Madde 12.2, sprinkler basina dusen alani sinirlar; HHS sinifinda her sprinkler en fazla 9,0 m² korur, yani 216 m²'lik bir oda 24 sprinklerden asagi inmez. Bu yazi, Tablo 19/20'yi ve sahada bizim en cok sektigimiz hatalari pratik ornekle anlatiyor.
Standart neyi sinirlar?
EN 12845 Madde 12.2, "her bir sprinklerin koruyacagi maksimum alan" tarifini iki tabloya bagli yapiyor:
- Tablo 19 — sidewall disindaki tum sprinklerler (upright, pendent, conventional). Bu tablo aslinda iki sey verir: (1) m² olarak alan sniri, (2) Sekil 8'deki S (sprinklerler arasi mesafe) ve D (boru hatlari arasi mesafe) sinirlari.
- Tablo 20 — sidewall (yan duvar) sprinklerler. Burada oda genisligine ve duvar boyu spacing'e gore farkli kurallar var.
Standart "alan ve mesafe ayni anda saglanmali" der. Yani LH'da 21 m²'ye sigsa bile S = 5,2 m yapamazsiniz; spacing taban verir, alan tavan.
Tablo 19 — tavan, upright ve pendent
| Tehlike sinifi | Maks. alan / sprinkler | Standart S ve D | Sasirtmali (S) | Sasirtmali (D) |
|---|---|---|---|---|
| LH | 21,0 m² | 4,6 m | 4,6 m | 4,6 m |
| OH (1-4) | 12,0 m² | 4,0 m | 4,6 m | 4,0 m |
| HHP ve HHS | 9,0 m² | 3,7 m | 3,7 m | 3,7 m |
Sasirtmali yerlesim (staggered), sprinklerleri tavanda satranc gibi kaydirir. OH'da S yonune 4,6 m, D yonune 4,0 m verdigi icin biraz daha gevsek ama alan limiti yine 12 m²'dir. Saha kontrolunde once alani, sonra spacing'i isaretleyin — iki kosul birden saglandiginda tablo onayli sayilirsiniz.
Tablo 20 — sidewall sprinkler
Yan duvar tipi (sidewall) sprinkler, salon tipi mekanlarda ve boru gizleme zorunluluklarinin oldugu otel/ofis alanlarinda kullanilir. Tablo 20 farkli bir mantik kurar:
| Sinif | Maks. alan | Sprinklerler arasi (S) | Sprinkler-duvar uc mesafesi | Oda genisligi (w) | Sira sayisi |
|---|---|---|---|---|---|
| LH | 17,0 m² | 4,6 m | 2,3 m | w ≤ 3,7 m | 1 sira |
| LH | 17,0 m² | 4,6 m | 2,3 m | 3,7 < w ≤ 7,4 m | 2 sira (standart) |
| LH | 17,0 m² | 4,6 m | 2,3 m | w > 7,4 m | 2 sira + tavan ek sprinkler |
| OH | 9,0 m² | 3,4 m | 1,8 m | w ≤ 3,7 m | 1 sira |
| OH | 9,0 m² | 3,4 m | 1,8 m | 3,7 < w ≤ 7,4 m | 2 sira (standart) |
| OH | 9,0 m² | 3,4 m | 1,8 m | w > 7,4 m | 2 sira + tavan ek sprinkler |
Standart bu tabloya dort onemli not ekliyor: oda 7,4 m'den genisse iki sira sidewall yetmez, tavana ek sprinkler atilir; OH'da yan-yana mesafe 120 dakika yangin direnci olan tavanda 3,7 m'ye cikarilabilir; deflektor tavan altindan 100-150 mm asagida ve duvardan 50-150 mm acikta olmali; sprinkler ekseninin iki yaninda 1,0 m'lik ve perpendikuler 1,8 m'lik bir karelik kapsama icinde tavan engeli olamaz. Bunlar genelde projede unutuluyor — sahada T-bar bir aski veya HVAC kanali sprinkleri devre disi birakir.
Engel ve azaltma — alan ne zaman dusurulur?
Tablo 19 limit verir, ama Madde 12.4'teki "yapi elemanlari ile iliski" kurallari ve obstruction kurallari uygulamada bu alani genelde asagi ceker:
- Genis kanal/kiris altinda ek sprinkler — 0,8 m'den genis bir kanalin altinda ek sprinkler gerekir; bu sprinkler de hala Tablo 19 alan sinirina baglidir.
- Yari yukseklikteki bolum perdeleri — tavandan 0,5 m'den fazla asagi inen perde varsa, perde otesinde ayri bir yerlesim cizilir.
- Asili tavan ustleri — 0,8 m'den derin bosluklar bagimsiz hesaplanir.
- Kucuk kompartmanlar — 4 m²'den az alan ek sprinkler istemez ama bu istisnayi LH disinda zorlamayin.
Pratik olarak sahada, masraf cikartmamak icin "ya alani da spacing'i da agir tarafta tut" kurali iyidir. Onaylama denetiminde TPA (third party auditor) once D mesafesini olcer, sonra alani hesaplar; iki kontrolden birinden takilirsaniz pano degisir.
Hesap ornegi — 12 m × 18 m oda
Diyelim ki 12 m genislik × 18 m boy = 216 m²'lik bir alanimiz var. Sprinkler sayisini her tehlike sinifi icin cikartalim:
| Sinif | Maks. alan | Min. sprinkler (alan) | Spacing kontrolu | Onerilen yerlesim |
|---|---|---|---|---|
| LH | 21,0 m² | 216 / 21 = 10,3 → 11 | 4,6 m × 4,6 m → S=4,0 m, D=4,5 m | 3 sira × 4 sprinkler = 12 adet, alan/sprinkler = 18 m² |
| OH | 12,0 m² | 216 / 12 = 18 | 4,0 m × 4,0 m → S=3,6 m, D=3,75 m | 4 sira × 5 sprinkler = 20 adet, alan/sprinkler = 10,8 m² |
| HHP/HHS | 9,0 m² | 216 / 9 = 24 | 3,7 m × 3,7 m → S=3,6 m, D=3,6 m | 5 sira × 5 sprinkler = 25 adet, alan/sprinkler = 8,64 m² |
Dikkat: ust akiteki "6 sprinkler yeter" iddiasi, sadece LH'da bile 12 sprinkleri ister. OH-3 deposunda ya 20 sprinklerla cikarsiniz ya raf-ici (in-rack) eklemek zorunda kalirsiniz. HHS'de spacing daha sikidir cunku yangin yuku ve alev hizi yuksektir; her sprinkler 9,0 m²'den fazlasini soguturken K-faktor ve basinc yetisemez.
Bizim sahada uyguladigimiz hizli kontrol: (genislik / S) × (boy / D) formulu ile sprinkler matrisini cikar, sonra her hucre alani < tablo limiti mi diye bak. Kose sprinklerlerinin duvara mesafesi her zaman S/2'yi gecmemeli — bu da Sekil 8'in alt sinirlamasi.
Yaygin hatalar
- "OH icin 4,6 m spacing'i her zaman kullaniyorum" — sadece sasirtmali yerlesimin S yonunde gecerli; standart kare yerlesimde 4,0 m'dir.
- HHS'de raf yuksekligini gormezden gelmek — tavan sprinkleri 9,0 m²'yi tutsa bile, depolama yuksekligi 3,5 m'yi geciyorsa raf-ici sprinkler hala gerekir.
- Sidewall'i atriumda kullanmak — Madde 14.2.3 bunu yasaklar; tavan yuksekligi 5 m'yi gecen mahallerde sidewall calismaz.
- Genis HVAC kanali altina ek sprinkler atmamak — 0,8 m'lik kanal alti gole etkisi yapar; alev su perdesini delip gecer.
- Kose sprinklerini duvarin tam yanina koymak — sprinkler-duvar mesafesi minimum 0,1 m, maksimum S/2'dir; aksi halde su sasilik dagilimi bozulur.
NFPA 13 ile karsilastirma
NFPA 13 alan limitlerini ft²'de verir; SI cevirisi ile karsilastirinca:
- NFPA Light Hazard: 200 ft² ≈ 18,6 m² | EN 12845 LH: 21,0 m² (EN daha gevsek)
- NFPA Ordinary Hazard 1/2: 130 ft² ≈ 12,1 m² | EN 12845 OH: 12,0 m² (neredeyse ayni)
- NFPA Extra Hazard 1/2: 100 ft² ≈ 9,3 m² | EN 12845 HHP/HHS: 9,0 m² (neredeyse ayni)
LH'daki fark, Avrupa'nin ofis/konut tipi mahallerde biraz daha az sprinkler kullanmasini saglar. OH ve uzeri pratikte ayni cikar.
Turkiye bagi
BYKHY (Binalarin Yangindan Korunmasi Hakkinda Yonetmelik) sprinkler tasarimini "TS EN 12845" referansi ile yapar. TPA denetimlerinde Tablo 19 ihlali en sik karsilasilan kalemlerden biri — ozellikle proje cizimleri AutoCAD'de "kare 4 m grid" diye atildigi icin OH-2/3 alanlarinda 16 m²'lik hucreler ortaya cikar. Onay sirasinda alan denetimi mutlaka yapilir; hesap raporunda her sprinkler icin atadiginiz alani ayri bir tabloda gostermek isi hizlandirir.
SSS
EN 12845'e gore bir sprinkler kac m² koruyabilir?
Madde 12.2 ve Tablo 19'a gore tavan/upright/pendent sprinklerlerde LH icin 21,0 m², OH icin 12,0 m², HHP ve HHS icin 9,0 m² maksimumdur.
Sidewall sprinkler icin ayni tablo mu gecerli?
Hayir. Tablo 20 ayri kurallar verir: LH 17,0 m², OH 9,0 m². Ayrica oda genisligine gore tek/cift sira ve standart/sasirtmali yerlesim kurali vardir.
Maksimum sprinkler aralarindaki mesafe nedir?
Standart yerlesimde S ve D mesafeleri LH 4,6 m, OH 4,0 m, HHP/HHS 3,7 m'yi gecemez. Sasirtmali yerlesimde D yonu farkli sinirlanir (Sekil 8).
Engel altinda sprinkler eklenmesi nasil hesaplanir?
Madde 12.4 ve obstruction kurallari, 0,8 m'den genis kanal/kiris altina ek sprinkler ister; bu ek sprinklerler de Tablo 19 alan sinirlarini asamaz.
NFPA 13 ile EN 12845 koruma alani ayni mi?
Yakin ama esit degil. NFPA 13 LH icin 18,6 m², OH icin 12,1 m², EH icin 9,3 m² verir. EN 12845 LH'da daha cömerttir (21 m²); OH ve uzerinde pratikte ayni.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, Tablo 19/20 spacing kontrolu ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir