Bir sprinkler projesinin ilk ve en kritik karari: tesis hangi tehlike sinifina girer? Madde 6, Annex A ve saha pratigi.
Bir AVM projesinde mimari grup magaza katlarini OH-1 olarak baslatmis, hidrolik hesap geldiginde gordum ki market alani, parfumeri ve elektronik magaza karistirilarak ayni sinifa basilmis. Yogunluk dogru cikmiyor, pompa yetmiyor, sonradan deluge eklemek zorunda kaliyorsunuz. EN 12845'te tehlike sinifi karari projenin geri kalan her seyini belirleyen kuvvet katsayisidir; yanlis baslarsa hidroliği duzeltmek icin tum dagitim borularini buyutmek gerekir.
EN 12845 Madde 6 tesisleri uc ana sinifa boler: Light Hazard (LH), Ordinary Hazard (OH) ve High Hazard (HH). OH dort alt gruba (OH1-OH4), HH ise iki ayri kola ayrilir — HHP (process, uretim) ve HHS (storage, depolama) — ve bu kollarin her biri kendi icinde dort alt kategoriye sahip. Toplam 13 kombinasyon var ve dogru olani secmek hesabin ilk satirinda yapilmasi gereken karar.
LH — Light Hazard (Madde 6.2.2)
LH; dusuk yangin yuku, dusuk yanicilik ve en az 30 dk yangin dayanimina sahip kompartmanlardaki, hicbir bolmesi 126 m2'yi gecmeyen alanlar icin kullanilir. Standart bu sartlari sartmis: 126 m2 esigi asilirsa veya yangin dayanimli kompartman yoksa, otomatik olarak OH1'e cikmak zorundasiniz. Annex A Tablo A.1 yalnizca uc tesis tipini sayar:
- Bazi okullar ve egitim kurumlari (sinif hacmi sinirli alanlar)
- Bazi ofisler (acik plan dev kat ofisleri degil)
- Hapishaneler
Tasarim parametresi: 2,25 mm/dk yogunluk × 84 m2 operasyon alani, K57 sprinkler, sadece yas veya pre-action sistem (kuru/alternatif izin yok). Pratikte LH bir Avrupa standardinda istisnadir; cogu ofis projesi, yangin yuku hesaplandiginda OH1'e dusuyor.
OH — Ordinary Hazard (Madde 6.2.3)
OH, "orta yangin yuku ve orta yanicilikta yanici malzemenin islendigi veya uretildigi" alanlar. Dort alt grup ayni 5,0 mm/dk yogunluga sahip ama operasyon alanlari ve dolayisiyla toplam debi farkli:
| Sinif | Yogunluk (mm/dk) | Op. alani — Yas (m2) | Op. alani — Kuru (m2) |
|---|---|---|---|
| LH | 2,25 | 84 | izin yok |
| OH1 | 5,0 | 72 | 90 |
| OH2 | 5,0 | 144 | 180 |
| OH3 | 5,0 | 216 | 270 |
| OH4 | 5,0 | 360 | izin yok → HHP1 |
Dikkat: OH4 kuru veya alternatif sistem icin OH4'te yer yok. Madde 7.1 Tablo 3 net soyluyor: kuru sistem yapacaksaniz HHP1'e cikmak zorundasiniz. Ayrica OH4 wet sistemde dahi 360 m2'lik koca operasyon alani 1800 L/dk pre-calculated debi getirir — bu noktada cogu proje ya tam hidrolik hesap'a ya da daha kucuk OH3 zonlarina bolunmeye gider.
OH icinde depo yapilabilir mi? Evet ama sart var: koruma en az OH3, yukseklik Tablo 1'i asmayacak (Kategori I icin serbest stack 4,0 m, raflarda 3,5 m), tek blok 50 m2'yi gecmeyecek ve blok etrafinda 2,4 m kosu yolu olacak. Bu uc sarttan biri yoksa otomatik HHS'ye geciyorsunuz.
HHP — High Hazard Process (Madde 6.2.4.1)
HHP "yuksek yangin yuku ve yuksek yanicilikta, hizli yayilan veya yogun yangin gelistirebilen" uretim sureclerini kapsar. Dort alt grupta yogunluk artiyor, alan sabit kaliyor:
- HHP1: 7,5 mm/dk × 260 m2
- HHP2: 10,0 mm/dk × 260 m2
- HHP3: 12,5 mm/dk × 260 m2
- HHP4: Genellikle deluge sistemle korunur, EN 12845 kapsami disinda — firework ve nitroselUloz uretimi gibi.
Kuru sistemde alan 325 m2'ye cikar. HHP4 grubunun standart kapsaminda olmamasi onemli bir tuzaktir: havai fisek, fitil veya selUloz nitrat fabrikasi geldiginde EN 12845'in tek basina yetmedigini soylemek ve deluge/foam tasarimcisi devreye almak gerekir.
HHS — High Hazard Storage (Madde 6.2.4.2)
HHS, OH3'un izin verdigi yukseklik sinirlarini asan veya OH4 olarak siniflanan tum depolama alanlarini kapsar. Dort kategori (HHS1-HHS4) Annex B'deki malzeme faktoru (M1-M4) ve depolama konfigurasyonu (ST1-ST6) kombinasyonu ile belirlenir. Tasarim degerleri tek bir tabloda degil; Madde 7.2 Tablo 4 yukseklik-konfigurasyon-kategori kombinasyonu icin yogunluk verir — tipik olarak 7,5 ile 30 mm/dk arasinda gezer, 260 m2 alan uzerinden hesaplanir.
Saha ornekleri — hangi tesis hangi sinifa
Annex A Tablo A.1, A.2 ve A.3'ten ozet, en sik karsilasilan tesis tipleri:
| Tesis | Sinif | Annex referansi |
|---|---|---|
| Ofis (sartli alanlar) | LH | A.1 / 6.2.2 |
| Hastane, otel, restoran, kutuphane (kitap deposu haric) | OH1 | A.2 Misc. |
| Otopark, muze, laboratuvar, camasirhane | OH2 | A.2 Misc. |
| AVM, magaza, sinema, tiyatro, konser salonu | OH3 | A.2 Shops |
| Mobilya uretimi (kopuk plastik haric) | OH3 | A.2 Timber |
| Pamuk dokuma, hasir hazirlama, kibrit fabrikasi | OH4 | A.2 Textiles |
| Bicki/kereste fabrikasi (saw mill) | OH4 | A.2 Timber |
| Matbaa, baski isleri | HHP1 | A.3 |
| Solventli boya uygulama atolyesi | HHP1 | A.3 |
| Lastik (oto-kamyon) imalati, otobus garaji | HHP2 | A.3 |
| Boya/vernik uretimi, kagit makinesi salonu | HHP2 | A.3 |
| SelUloz nitrat uretimi, kopuk plastik imalati | HHP3 | A.3 |
| Havai fisek, fitil uretimi | HHP4 (kapsam disi) | A.3 |
| Plastik palet, kopuk plastik raf depolama | HHS3-HHS4 | B/C |
Tablodan alinacak iki ders: birincisi, "ofis" tek basina LH degil — standart "certain areas" diyor, bir veri merkezi katindaki ofis OH1 olur. Ikincisi, OH1 ile HHP3 arasi yedi basamak var; siniflama hatasi sadece debiyi degil, sistem tipini, K-faktoru, boru capini, pompa secimini topyekun degistirir.
Annex A'nin yumusak yerleri
Annex A normatif ama "asagari" siniflar verir: tesisiniz listede yoksa veya listedekinden daha agir bir kullanim oluyorsa daha yuksek sinifa cikma yetkisi sizdedir. Madde 6.2.1 net: "Asagidaki listeler asgari siniflandirmadir." Yani bir lokanta normalde OH1 ama acik mutfakta 50 kg LPG tupu cevresine sprinkler tasarliyorsaniz mutfak alani icin OH3 cizmek dogru karardir. Ayrica Tablo A.2'nin altindaki not onemli: "OH1 veya OH2 tesisinin icinde boyahane ya da benzeri yuksek yangin yuklu alan varsa, o alan OH3 olarak ele alinir."
NFPA Light/Ordinary/Extra Hazard ile karsilastirma
NFPA 13 ile EN 12845 arasinda kavram esleme kabaca yapilir, ama sayilar farkli. Karsilastirmali bakis:
| EN 12845 | NFPA 13 karsiligi | Tipik tesis |
|---|---|---|
| LH (2,25 mm/dk × 84 m2) | Light Hazard (4,1 mm/dk × 139 m2) | Ofis, hapishane |
| OH1 (5,0 × 72) | Ordinary Hazard Group 1 (6,1 × 139) | Otel, hastane |
| OH2-OH3 (5,0 × 144-216) | Ordinary Hazard Group 2 (8,2 × 139) | AVM, otopark |
| OH4 (5,0 × 360) | Extra Hazard 1 sinirinda | Pamuk dokuma, kereste |
| HHP1-HHP3 (7,5-12,5 × 260) | Extra Hazard Group 1-2 (12,2-16,3 × 232) | Matbaa, lastik fabrikasi |
| HHS1-HHS4 | NFPA 13 Storage Chapters 20-25 | Yuksek raf, plastik, lastik |
Iki standardin felsefesi farklidir: NFPA daha yuksek yogunluk × daha kucuk alan tercih ederken EN 12845 daha dusuk yogunluk × daha buyuk alan secer. Sonuc olarak EN OH3 ile NFPA OH-2'nin toplam debisi yaklasik bir noktaya gelir (1100 L/dk vs ≈ 1140 L/dk) ama hidrolik dengesi farkli; nokta basina daha az su, daha buyuk yayilim varsayimi.
Yaygin hatalar
- Veri merkezini OH1 sanmak: Tablo A.2 "data processing computer room (excluding tape storage)" icin OH1 verir; ama tape veya kart deposu varsa OH2'ye cikar, ayrica Annex F (data center) gerekleri devreye girer.
- Otoparki LH yapmak: Otopark (car parks) Annex A'da OH2 listelenir, plastik tampon ve yakit yuku yuzunden hicbir zaman LH degildir.
- HHP4'u standart kapsami sanmak: Standart acikca soyluyor — HHP4 deluge ile korunur, EN 12845 kapsami disindadir. Proje sartnamesinde "EN 12845'e gore HHP4" yazmak teknik olarak tutarsiz.
- OH4 kuru sistem cizmek: Madde 7.1 Tablo 3'te kuru OH4 satirinda "Use HHP1" yazar; otomatik yukseltmeyi gormeden K115 boruyla devam edilirse hidrolik patlar.
- Karisik tesiste tek sinif kullanmak: Bir uretim binasinda ofis, atolye ve depo bolumlerinin hepsi farkli sinifa girer. Madde 6.2.1 acik komsu alanin daha yuksek sinifina iki sira sprinklerin tasmasi sartini koyar.
Turkiye baglami
BYKHY (Binalarin Yangindan Korunmasi Hakkinda Yonetmelik) sprinkler tasariminda dogrudan EN 12845'i veya NFPA 13'u referans gosterir. Saha pratiginde Turkiye'deki cogu ofis-AVM-otel projesi EN 12845, ama lojistik depolari ve buyuk uretim tesisleri FM Global veya NFPA 13'e dogru kayar — cunku sigorta sirketi bunu ister. Tehlike sinifi karari tek basina muhendisin degil; sigortacinin, idarenin ve genelde isveren risk yoneticisinin masaya birlikte oturmasi gereken karardir. Madde 6 baslamadan once "kim hangi standardi imzalayacak" sorusunun cevabi netlesmeli.
SSS
OH3 ile OH4 arasindaki pratik fark nedir?
Tasarim yogunlugu ikisinde de 5,0 mm/dk; ama operasyon alani OH3 icin 216 m2, OH4 icin 360 m2. OH4'te ayrica yas sistem zorunlu, kuru/alternatif izin yok; OH4 yerine HHP1'e cikilmasi gerekiyor.
Bir hastane LH mi OH1 mi?
Annex A Tablo A.2'ye gore hastaneler OH1. LH yalnizca bazi okullar, bazi ofisler ve hapishaneler icin gecerli; hastalarin yataga bagli oldugu, kacis suresinin uzun oldugu yerlerde OH1 minimum kabul ediliyor.
Plastik palet ureten bir fabrika hangi sinifa girer?
PP/PE/PS uretimi yapan plastik fabrikalari Annex A Tablo A.3'te HHP2 olarak listeleniyor. Plastik depolanan alan ise Annex B malzeme faktoru ile HHS3 veya HHS4 cikabiliyor; uretim ile depo ayri sinif.
OH siniflandirmasi icinde depo yapabilir miyim?
Evet, ancak Madde 6.2.3 sartlari var: koruma en az OH3, depolama yuksekligi Tablo 1'i asmamali (Kat I icin 4,0 m serbest stack), tek blok 50 m2'yi gecmemeli, blok cevresinde 2,4 m bos alan olmali. Bu sartlar saglanmazsa HHS'ye gecilmesi gerekiyor.
NFPA Ordinary Hazard ile EN 12845 OH ayni sey mi?
Yaklasik karsilik var ama birebir degil. NFPA 13 OH-1 ve OH-2 olarak ikiye ayriliyor; EN 12845 dort gruba (OH1-4) boluyor. Yogunluk-alan kombinasyonlari da farkli: NFPA OH-2 yaklasik 6,1 mm/dk × 139 m2 iken EN OH3 5,0 mm/dk × 216 m2. Karsilastirmadan once iki tablonun da net okunmasi sart.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz.
SprinkCalc'i App Store'dan indir