NFPA 11 Kabul Testleri ve NFPA 25'e Geçen Bakım

Bir köpük sistemi, kağıt üzerindeki hesabı sahada kanıtlamadan devreye alınmamalıdır. NFPA 11-2024 bu kanıtı Bölüm 12'de (kabul testleri) ister; muayene, test ve bakımı ise Bölüm 13'te tek bir maddeyle NFPA 25'e bırakır. Köpüklü su sprinkler ve sprey sistemleri bölümü de aynı yolu izler: kabul testleri 12.9'a, muayene, test ve bakım Bölüm 13'e bağlıdır (6.6, 6.7). Bu yazı kabul testlerini adım adım anlatır, oran toleransını sayılarla açar ve bakım tarafında NFPA 11'in neyi devrettiğini netleştirir.

Madde numaraları NFPA 11-2024 baskısındandır ve PDF sayfalarından okunmuştur. NFPA 25'in bu bilgisayarda bir kopyası olmadığı için bakım sıklıkları burada verilmez.

Bölüm 12'nin yapısı

Bölüm 12 iki katmanlıdır. 12.1–12.8 bütün düşük, orta ve yüksek genleşmeli köpük sistemleri için ortak kabul adımlarını sayar. 12.9 ise köpüklü su baskın ve sprey sistemlerine özgü ek şartları verir: boru yıkama, hidrostatik test, köpük boşaltma testi, oranlama testi, talimatlar ve levhalar.

Testleri yetkin personel, yetkili makamın onayını alacak biçimde yapar. Amaç, sistemin onaylı projeye ve şartnameye göre kurulduğunu ve amaçlandığı gibi çalıştığını göstermektir (12.3).

Ortak kabul adımları (12.1–12.8)

1. Gözle muayene (12.1): Projeye uygunluk, boru sürekliliği, geçici körlerin sökülmesi, vana, kontrol ve manometrelerin erişilebilirliği, varsa buhar contalarının doğru takılması; cihazlarda tanıtım ve kullanım talimatı.
2. Yıkama (12.2): Yeraltı ve yerüstü besleme hatları sistem borusuna bağlanmadan önce uygulanabilir en yüksek debiyle yıkanır; yıkama debisi sistemin su ihtiyacından az olamaz. Bütün köpük boruları, köpük yapıcı malzeme kapalıyken sistemin kendi suyuyla yıkanır. Yıkanamayan boruların içi kurulum sırasında gözle kontrol edilir. Basınçlı havalı köpük sistemlerinde borular su yerine sistemin hava beslemesiyle yıkanır.
3. Basınç testi (12.4): Yüzey altı uygulama dışında genleşmiş köpük taşıyan borular hariç bütün borular, NFPA 13'e göre 2 saat süreyle 1379 kPa (200 psi) ya da beklenen en yüksek basıncın 345 kPa (50 psi) üstünde, hangisi büyükse, hidrostatik teste tabi tutulur. Normalde kuru yatay boruların boşaltma eğimi doğrulanır.
4. Çalışma testleri (12.5): Bütün çalışma cihazları işlev testinden geçer. Daldırma sistemlerinde kapı, pencere ve konveyör açıklıklarının otomatik kapatıcıları, ekipman kilitlemeleri ve duman tahliye açıklıklarının otomatik açılması sınanır. Elektrik kontrol devreleri ve izleme (supervizyon) tam kontrol edilir. Ana drenaj vanası açılır, statik ve artık basınçlar kaydedilir. Bütün kontrol vanaları su basıncı altında tam kapatılıp açılır.
5. Boşaltma testleri (12.6): Koşullar elverdiğinde akış testi yapılır. Çözelti örneğinin oranı dijital refraktometre, dijital elektrik iletkenliği, listelenmiş dijital debimetre ya da yetkili makamın kabul ettiği başka bir yöntemle doğrulanır. Kayda geçecek veriler: statik basınç, kontrol vanasında ve uzak bir referans noktasında artık basınç, gerçek boşaltma debisi, köpük yapıcı malzeme tüketimi ve çözelti oranı. Oranlama sistemi, konsantre boşaltmayı gerektirmeyen listelenmiş ya da onaylı bir yöntemle de test edilebilir (12.6.4).
6. Belgeler ve devreye alma (12.7, 12.8): Kurulum yüklenicisi test tarihini yetkili makama ve mal sahibine bildirir, testleri yapar, malzeme ve test sertifikasını doldurup imzalar. Testten sonra sistem yıkanır ve çalışır duruma getirilir.

Oran toleransı: −%0 / +%30 ya da +1 puan

Oranlayıcının konsantre emiş oranı, köpük çözeltisi (su + konsantre) debisinin yüzdesi olarak, üreticinin listelediği oranın −%0 ile +%30'u arasında ya da +1 yüzde puan içinde olmalıdır; hangisi küçükse o sınırdır (12.6.5, 12.9.4.1.4). Alt sınırda hiç pay yoktur: listelenen oranın altına düşen her sonuç başarısızdır.

Düşük oranlı konsantrelerde %30 kuralı, %6'lık konsantrede ise 1 puan kuralı belirleyicidir. Pompalı ya da basınç kontrollü membranlı tanklı pozitif basınçlı oranlamada, listelenen en küçük debideki oran üreticinin istediği en yüksek oranın +%30'unu ya da 1 puanı (hangisi küçükse) aşmamalıdır (12.9.4.1.4.3). Değişken orifisli oranlayıcılarda da aynı −%0 / +%30 ya da 1 puan sınırı geçerlidir (12.9.4.1.4.4).

Köpüklü su baskın ve sprey sistemleri (12.9)

Yıkama ve hidrostatik test

Yeraltı ana hatlar ve bağlantılar sistem borusuna bağlanmadan önce NFPA 24'e göre yıkanır (12.9.1). Konsantre hatları dahil bütün borular 13,8 bar (200 psi) ile ya da en yüksek statik basınç 10,3 bar'ı (150 psi) aşıyorsa en yüksek statik basıncın 3,5 bar (50 psi) üstünde hidrostatik teste girer; basınç 2 saat kayıpsız korunmalıdır (12.9.2.1). Membranlı tanklar basınç testine dahil edilmez (12.9.2.1.2). Ek açıklama, test süresince olası bir kırılmada su hasarını önlemek için basıncın küçük kapasiteli bir pompayla tutulmasını, ana vananın sıkıca kapalı kalmasını önerir; konsantre hatlarının test ortamı olarak konsantreyle denenmesini de tavsiye eder.

Köpük boşaltma testi

Test, tehlikenin Bölüm 4'e göre tam korunduğunu göstermeli; akış basınçları, gerçek boşaltma kapasitesi, köpük malzemesi tüketimi, gereken personel ve diğer çalışma özellikleri belirlenmelidir (12.9.3.1.2). Hem tek bir sistemin boşaltımı hem de tek bir tehlikede aynı anda çalışması beklenen en çok sayıdaki sistemin birlikte boşaltımı denenir (12.9.3.1.3). Boşaltma, kararlı akış elde edilene kadar sürdürülür.

Oranlama testi: hangi debide?

• Kapalı sistemler (ıslak, kuru, ön tepkili): oran, hidrolik olarak en az zorlayıcı koşulun hesaplanmış debisinde ve sistemin en küçük tasarım debisinde doğrulanır (12.9.4.1.1). Ayrıca en uzaktaki 4 sprinklerin debisine eşit bir en az debi testi yapılır (12.9.4.1.1.2) ve test oranlama ekipmanının listelenmiş debi aralığının alt ucunda yapılır (12.9.4.1.4.6).
• Açık baskın sistemleri: 12.9.4.1.1 orta aralık tasarım debisini, hemen ardından gelen 12.9.4.1.1.1 ise gerçek hesaplanmış boşaltma ihtiyacını sayar. İki madde aynı baskıda yan yanadır; hangisinin esas alınacağını test planında yetkili makamla netleştirin.
• Test sırasında oranlayıcıdaki basınç, sistemin tasarım çalışma basıncında olmalıdır (12.9.4.1.2).
• Oranlayıcının doğru değerlendirilmesi için oranlama sistemi ve boşaltma cihazının tam debi testi gerekir (12.9.4.1.4.1). Dengeli basınçlı ve pozitif basınçlı sistemlerde test, 6.4.10'un istediği test bağlantıları üzerinden yapılabilir; diğer türlerde tam debi testi şarttır (12.9.4.1.4.5).
• Test çözeltisi toplanır ve yetkili makamın şartlarına göre bertaraf edilir. Temiz bir kapta toplanan çözelti, tasarım kriterlerine uyuyorsa sistemi ön doldurmak için bir kez kullanılabilir. Yetkili makam onaylarsa gerçek konsantre yerine benzetim konsantresi ya da başka test yöntemleri kullanılabilir; ama basınç ve debiler aynı kalır (12.9.4.1.5–12.9.4.1.7).
• Çözelti debisi kayıtlı giriş ya da sistem sonu basıncından hidrolik hesapla bulunur; oran refraktometre, iletkenlik ya da başka onaylı yöntemle hesaplanır (12.9.4.2). Köpükle çalıştırılan baskın ve sprey sistemleri sonra suyla yıkanır; normalde konsantre dolu kalan kısımların yıkanması gerekmez (12.9.4.3).

Köpük kalitesi için bilgi değeri

Ek A, köpüklü su boşaltma çıkışlarından üretilen köpük için bilgi amaçlı bir tablo verir (Tablo A.12.9.3.1): protein ve florprotein köpüklerde 3:1–8:1 genleşmede en az 15 saniyelik %25 drenaj süresi, AFFF'te aynı genleşmede en az 60 saniye. Değerler NFPA 11 Ek D'deki yönteme göre ölçülür; farklı yöntemlerin sonuçları doğrudan karşılaştırılamaz.

Teslimde verilecekler: talimat ve levhalar

• Talimatlar (12.9.5): üreticinin işletme ve bakım belgeleri, boru yerleşim çizimleri, elektrik şemaları ve hidrolik hesaplar ile bir NFPA 25 kopyası.
• Hidrolik tasarım levhası (12.9.6): her kolon, kat kontrol grubu, alarm, kuru borulu, ön tepkili ya da baskın vanasında; tasarım alanının yeri, yoğunluk, en zorlayıcı ve en az zorlayıcı hesabın debi ve basıncı, köpük çözeltisi boşaltma süresi, hortum payı ve yüklenicinin adı.
• Genel bilgi levhası (12.9.7): NFPA 25'in istediği muayene, test ve bakım için gereken bilgiler; listenin son maddesi köpük konsantresinin türü ve yüzde oranıdır.

Malzeme ve test sertifikası örneği (Şekil 12.9.3.1.1) yüksek ve düşük debide oran sonuçlarını, test çözeltisinin bertarafını ve benzetim konsantresi kullanılıp kullanılmadığını ayrı satırlarda sorar.

Bölüm 13: bakım NFPA 25'e devredilir

NFPA 11-2024'ün Bölüm 13'ü tek maddedir: köpük sistemi, mal sahibi ya da yetkili temsilcisi tarafından, sistemin can ve mal için makul düzeyde koruma sağlamaya devam etmesi amacıyla NFPA 25'e göre muayene edilir, test edilir ve bakılır (13.1). Yani muayene sıklıkları, yıllık konsantre testi ve oranlayıcı testinin ayrıntısı NFPA 11'de değil, NFPA 25'tedir.

NFPA 11'de bakımla bağlantılı kalan hükümler şunlardır: konsantrenin listesinde yoğunluk ya da özgül ağırlık, pH, kırılma indisi ve viskozite için kabul aralıklarının yayımlanması; bunlar NFPA 25'teki konsantre testinin değerlendirilmesinde kullanılır (4.3.1.4). Teslimde mal sahibine bir NFPA 25 kopyası verilir (12.9.5) ve genel bilgi levhası NFPA 25 işleri için gereken bilgileri taşır (12.9.7). NFPA 25'in köpük bölümüne ait sıklıklar bu yazının kaynakları arasında olmadığı için burada verilmez; yürürlükteki NFPA 25 baskısından teyit edin.

Tasarım tarafı için Köpüklü Su Sprinkler Sistemi, oranlayıcı türleri için NFPA 11 Konsantre Stoku ve Oranlama, konsantre değişimi sonrası test ihtiyacı için AFFF'ten F3 Köpüğe Geçiş yazılarına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

NFPA 11'de köpük oranı kabul toleransı nedir?

Konsantre emiş oranı listelenen oranın −%0 ile +%30'u arasında ya da +1 yüzde puan içinde olmalıdır; hangisi küçükse (12.6.5, 12.9.4.1.4). %3'lük konsantrede kabul aralığı %3,0–%3,9'dur.

Köpük sistemi hidrostatik testi hangi basınçta yapılır?

Genel kural 2 saat süreyle 1379 kPa (200 psi) ya da beklenen en yüksek basıncın 345 kPa (50 psi) üstü, hangisi büyükse (12.4.1). Köpüklü su baskın ve sprey sistemlerinde 13,8 bar ya da statik basınç 10,3 bar'ı aşıyorsa statik +3,5 bar; 2 saat kayıpsız (12.9.2.1).

Membranlı tank basınç testine dahil edilir mi?

Hayır. Köpüklü su baskın ve sprey sistemlerinin hidrostatik testinde membranlı tanklar teste dahil edilmez (12.9.2.1.2).

NFPA 11 köpük sisteminin periyodik bakımını düzenliyor mu?

Hayır. Bölüm 13 tek maddeyle muayene, test ve bakımı NFPA 25'e bırakır; sorumluluk mal sahibi ya da yetkili temsilcisindedir (13.1). Köpüklü su sistemleri için de 6.7 aynı bölüme yönlendirir.

Kabul testinde gerçek konsantre yerine benzetim konsantresi kullanılabilir mi?

Yetkili makam onaylarsa evet; ancak sistem basınçları ve debiler gerçek testteki gibi kalmalı ve üreticinin şartlarını karşılamalıdır (12.9.4.1.7). Oranlama sistemi, konsantre boşaltmayan listelenmiş ya da onaylı bir yöntemle de test edilebilir (12.6.4).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir