Petrokimya tesisinde reaktör, kolon, pompa ya da flanj yangını sadece kendi noktasını değil, yanındaki ekipmanı da tehdit eder. Alev alan yalıtımsız çelikte, iç yüzeyi sıvıyla temas etmeyen bölüm çok çabuk ısınır; kabın hasar görmesinin nedeni basınç artışı, ısı ya da ikisi olabilir (NFPA 15-2022, A.7.4.2). NFPA 15, sabit su püskürtme sistemi (water spray, deluge) ile kap dış yüzey soğutması ve maruziyet (exposure) korumasının kurallarını tanımlar. Sahada bu sistem, bir reaktör patlamasını değil; komşu ekipmanı ayakta tutup zincirleme tahribatın önüne geçmeyi hedefler.
Su Püskürtme Uygulaması
- Kap maruziyeti (vessel exposure): Açıktaki yüzeye, düşey kapların üst ve alt yüzeyleri dahil, net en az 10,2 L/dk/m² (0,25 gpm/ft²) (7.4.2.1). Küresel ve yatay silindirik kaplarda ekvatorun altı, yukarıdan akan suyla ıslanmış sayılmaz (7.4.2.4). FM DS 7-88, tanklar arası mesafe yetersizse maruz tanka 12 mm/dk ister.
- Kap eteği ve eyer: Yalıtımsız etek ile 305 mm'den yüksek yalıtımsız çelik eyerlere, açıktaki bir yüzden aynı net 10,2 L/dk/m² (7.4.2.6)
- Elektrik trafosu: Trafo ve eklerini saran dikdörtgen prizmanın izdüşüm alanına net 10,2 L/dk/m²; zemine ayrıca 6,1 L/dk/m² (7.4.4.3.1, 7.4.4.3.2)
- Pompa ve kompresör: Şaft, salmastra ve kritik parçaları saran püskürtme; ekipmanın izdüşüm alanına net 20,4 L/dk/m² (7.3.2)
- Kablo tavası (cable tray): Dökülme yangını maruziyetinde net 12,2 L/dk/m² (7.4.3.8.1); kablonun içinden çıkan yangını söndürmede 6,1 L/dk/m² (7.2.2.1)
Nozul Basıncı ve Seçimi
- Çalışma basıncı: Açık hava tehlikesini koruyan nozulda en az 1,4 bar (20 psi) (8.1.2); iç mekânda nozulun listesindeki asgari basınç (8.1.3)
- K-faktör: Kitap sabit bir değer vermez; nozul, hedef yoğunluk ve hidrolik hesaptan çıkan basınca göre listeli ürünler arasından seçilir
Algılama Sistemi
- Alev dedektörü: Yeri ve aralığı, listeleme ve üretici önerisine göre belirlenir (6.5.2.8)
- Pilot sprinkler: Açık havada ilk kot ve kotlar arası en çok 5,2 m, yatay aralık en çok 2,5 m (6.5.2.4.7, 6.5.2.4.8)
- Gaz algılama: Ek bilgi bölümündeki tipik ayar: ilk alarm alt yanma sınırının %10–25'i, sistemi açma %25–65'i (A.6.5.2.7)
- Manuel: Vanadaki düzenekten bağımsız en az bir uzaktan el ile açma (6.4.2.1)
Su Kaynağı ve Pompa
- Su temini: Birlikte çalışacak sistemlerin debisi ve basıncı gereken süre boyunca karşılanır (9.2.1)
- Süre: Maruziyet korumasında beklenen yangın süresi esastır (7.4.1); ek bilgi bölümü uzun süreli durumda 4 saati pratik üst sınır olarak anar (A.4.4.3(3))
- Süzgeç: Ana hatta süzgeç kullanılır (6.4.6.1)
Türkiye'de Mevzuat
- BYKHY Ek-12: Yanıcı ve parlayıcı sıvıların depolanmasında miktar ve mesafe esasları
Sık Sorulan Sorular
NFPA 15 su püskürtme (water spray) sisteminde kap yüzeyi için gereken su yoğunluğu nedir?
NFPA 15, kabın açıktaki yüzeyine, düşey kaplarda üst ve alt yüzey dahil, net en az 10,2 L/dk/m² (0,25 gpm/ft²) ister (7.4.2.1). Yalıtımsız etek ve 305 mm'den yüksek yalıtımsız çelik eyerlerde de aynı değer açıktaki bir yüze uygulanır (7.4.2.6). Yanıcı sıvı veya gaz basan pompa ve kompresörlerde şaft ve salmastra gibi parçalar için değer 20,4 L/dk/m²'dir (7.3.2).
Reaktör soğutmasında su püskürtme sistemi yangını söndürür mü?
NFPA 15 su püskürtme sistemi öncelikle söndürme değil, maruziyet (exposure) koruması ve kap dış yüzey soğutması amacını taşır. Amaç, maruz kalan ekipmana geçen ısıyı azaltmaktır (A.4.1). Söndürme ayrı bir tasarım hedefidir (7.2). Yani amaç bir reaktör patlamasını değil, çevresindeki ekipmanı ayakta tutmaktır.
Petrokimya su püskürtme sisteminde nozul nasıl seçilir?
Kitap nozul için orta ya da yüksek hız sınıfına göre basınç ve menzil değeri vermez. Açık hava tehlikesini koruyan nozulda asgari çalışma basıncı 1,4 bar (20 psi), iç mekânda nozulun listesindeki değerdir (8.1.2, 8.1.3). Nozul, gereken yoğunluğu sağlayacak şekilde hidrolik hesapla ve listeli ürünler arasından seçilir; desenler yüzeyde birleşmeli ya da bindirmelidir (7.1.7).

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler, yangın pompası ve temiz gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 15-2022, FM DS 7-88, BYKHY Ek-12. NFPA 15 Water Spray Fixed Systems.