Kaynak, plazma kesim, oksi-asetilen kesim, lehim, taşlama — hepsi sıcak iş (hot work) kapsamında. Endüstriyel yangınların en sık tetikleyicisi de bu işler. NFPA 51B (Standard for Fire Prevention During Welding, Cutting, and Other Hot Work) her sıcak iş için yazılı bir izin sistemi kurulmasını zorunlu kılar. Sahada görüldüğü kadarıyla büyük yangınların çoğu, bu izin sisteminin ya hiç olmadığı ya da formalite olarak doldurulduğu şantiyelerden çıkıyor. Bu yazı sıcak iş izni sisteminin uygulamada nasıl kurulduğunu ele alır.
Neden Yazılı İzin?
Endüstriyel yangınların yaklaşık %30'u sıcak işten kaynaklanıyor (NFPA ve FM Global istatistikleri). Tipik senaryo şöyle: kaynakçı işini bitirip sahadan ayrılıyor, bir kıvılcım duvar arkasında veya tavan boşluğunda fark edilmeden için için yanmaya (smoldering) başlıyor ve 2–4 saat sonra tesiste kimse kalmadığında alevleniyor. Yazılı izin sistemi bu senaryoyu önlemek için kurulmuştur:
- Yangın riski iş başlamadan önce tespit edilir
- Sorumluluklar isim isim yazıya dökülür
- Yangın gözcüsünün (fire watch) kalma süresi belirlenir
- İş bitimindeki son kontrol belgelenir
Sıcak İş İzin Formunda Olması Gerekenler
- İşin yeri: Net adres, bina/kat/oda numarası
- İşin türü: Kaynak / kesme / lehim / taşlama
- Başlama ve bitiş saati
- Kıvılcıma karşı tedbirler: Kaynak perdesi, yangın battaniyesi, sprinklerin devre dışı olup olmadığı
- Söndürme ekipmanı: En az 10 lb (4,5 kg) ABC yangın söndürücü, yakında yangın dolabı hortumu
- Yangın gözcüsü (fire watch): Adı yazılı, eğitimli ve telsizli
- Yakındaki yanıcı madde envanteri: 11 m (35 ft) yarıçap içinde ne var, nasıl korunmuş?
- Onay imzaları: izni veren yetkili, işi yapan operatör, yangın gözcüsü
Yangın Gözcüsü (Fire Watch) Gereksinimleri
- Çalışma süresi boyunca sahayı hiç terk etmemeli
- İş bitiminden sonra en az 30 dakika sahada kalıp kontrol etmeli
- Yüksek riskli alanlarda (arşiv, kimya tesisi, depo) bu süre 60 dakika
- Yangın söndürücü kullanımı konusunda eğitimli/sertifikalı olmalı
- Bu süre boyunca başka bir görev üstlenmemeli, yalnız gözcülük yapmalı
- Duman/ısı dedektörü alarmına ilk müdahale sorumluluğu onda
Sprinkleri Devre Dışı Bırakma Kuralı
Sıcak iş sırasında sprinklerlerin kapatılması veya sistemin geçici olarak devre dışı bırakılması gerekebiliyor. NFPA 51B bu konuda net sınırlar koyuyor:
- Sprinklerin devre dışı kalma süresi en fazla 4 saat; sonrasında sistem yeniden devreye alınmalı
- Devre dışı bırakmadan önce yetkili makamın yazılı onayı alınmalı
- Bu süre boyunca sahada ek yangın gözcüsü ve söndürücü bulundurulmalı
- İş biter bitmez sprinkler sistemi yeniden devreye alınmalı
- Kayda geçmeli: tarih, saat, sorumlu kişiler, etkilenen bölge
Türkiye Sahasında Durum
İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği) mevzuatı sıcak iş iznine genel olarak işaret ediyor ama NFPA 51B düzeyinde ayrıntı içermiyor. Sahadaki tablo şu:
- Büyük tesislerde (rafineri, büyük sanayi siteleri) kâğıt üzerinde yürüyen izin sistemi oturmuş durumda
- Küçük şantiyelerde genelde hiç yok; büyük yangınların önemli kısmı da buradan çıkıyor
- TS EN ISO 3834 kaynak kalite gereksinimlerine izin sistemi eklenebiliyor
- Mobil uygulama tabanlı izin sistemleri son yıllarda yaygınlaşıyor
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.
MEP Calc'i App Store'dan indirTemel referans: NFPA 51B - Hot Work. Resmi standart: NFPA 51B.