Donma hasarı yangın anında değil, kış gecesinde oluşur. Ve sonucu iki yönlüdür: boru patlar (su hasarı) veya buz tıkacı oluşur (sistem sessizce devre dışı kalır). İkincisi daha tehlikelidir, çünkü hiçbir belirti vermez.
Nerede başlar?
Donma, sistemin en soğuk ve en durgun noktasında başlar. En riskli on iki nokta:
- Yükleme rampası ve kapı önü hatları.
- Dış duvara yakın branşmanlar.
- Isıtılmayan çatı arası ve teknik galeriler.
- Açık kenarlı otopark.
- Soğuk hava deposu girişleri ve ön odalar.
- Vana odası dışa açık ise kontrol vanası çevresi.
- Kuru sistemde tam boşalmayan alçak noktalar (auxiliary drain).
- Islak sistem kolonlarının dış duvarda yükselen bölümleri.
- Kullanılmayan (ölü) boru uçları — su hareket etmez.
- Su deposu emiş hattının dış kısmı.
- Yangın dolabı besleme hatları.
- Dış hidrant hatlarının yüzeye yakın kalan bölümleri.
Kuru sistem donmaz sanılır — yanlış. Kuru sistemde boru boş değildir: yoğuşan nem alçak noktalarda birikir. Bu noktalar düzenli boşaltılmazsa oluşan buz tıkacı, sistemi tam olarak korumaya geçmesi gereken anda kilitler.
Çözüm seçenekleri
| Çözüm | Uygun olduğu yer | Dikkat |
|---|---|---|
| Hacmi ısıtmak | Küçük, kapatılabilir hacimler | Isıtmanın sürekliliği izlenmeli; arıza alarmı gerekir |
| Kuru sistem | Soğuk depo, açık otopark, yükleme alanı | Alçak nokta drenajı ve hava kalitesi kritik |
| Pre-action (çift kilitli) | Donma + kazara boşalma riski birlikte | Algılama ve boru hacmi tasarımı önem kazanır |
| Antifriz çözelti | Sınırlı, küçük kollar | Kullanılabilecek çözelti tipleri ve oranları standartla sınırlıdır |
| Isı izleme kablosu | Lokal hatlar, vana çevresi | Yalıtımla birlikte; besleme ve arıza izleme gerekir |
| Yalıtım | Tek başına yeterli değil | Isı kaynağı yoksa yalnız donmayı geciktirir |
Antifriz konusunda dikkat: kullanılabilecek çözelti tipleri ve karışım oranları standartlarda sınırlandırılmıştır ve zaman içinde daraltılmıştır. Mevcut bir antifriz kolunun çözelti tipi ve konsantrasyonu, ilgili standardın güncel baskısına göre doğrulanmalıdır.
Yalıtımın sınırı
Yalıtım ısı üretmez; yalnız kaybı yavaşlatır. İçinde durgun su bulunan bir boru, yeterince uzun ve soğuk bir gecede yalıtımın altında da donar. Yalıtım, ancak bir ısı kaynağı (hacim ısıtması, izleme kablosu, sürekli akış) ile birlikte çözümdür.
Kış öncesi kontrol listesi
- Kuru sistem alçak nokta drenajlarının tamamı boşaltıldı mı?
- Kuru sistem hava kurutucusu çalışıyor mu, kompresör çevrim sıklığı normal mi?
- Isıtılan hacimlerde ısıtma sistemi çalışıyor ve arızası izleniyor mu?
- Isı izleme kabloları enerjili mi, arıza sinyali panele gidiyor mu?
- Vana odaları ve pompa odası sıcaklığı sınır değerin üzerinde mi?
- Dış duvar boyunca giden hatlar yalıtımlı ve hasarsız mı?
- Yükleme kapıları kapalı tutuluyor mu, hava perdesi çalışıyor mu?
- Su deposu ısıtması ve seviye izleme çalışıyor mu?
- Ölü boru uçları tespit edilip kaldırıldı mı?
- Geçen kış donan noktalar kayıtlı mı, tedbir alındı mı?
Donma şüphesinde ne yapılmalı?
Buz tıkacı şüphesi varsa boru açık alevle ısıtılmaz. Doğru yaklaşım, hattın izole edilmesi, kontrollü ısıtma (sıcak hava, elektrikli ısıtıcı) ve çözülme sonrası kaçak kontrolüdür. Donmuş bir hat çözüldüğünde, donma sırasında oluşan çatlak ortaya çıkar; bu yüzden çözülme sonrası basınç testi gerekir. Ayrıca sistem devre dışı kaldığı sürece telafi tedbirleri uygulanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kuru sistem donar mı?
Evet. Boru boş değildir; yoğuşan nem alçak noktalarda birikir. Bu noktalar düzenli boşaltılmazsa buz tıkacı oluşur ve sistem sessizce devre dışı kalır.
Yalıtım donmayı önler mi?
Tek başına önlemez. Yalıtım ısı üretmez, yalnız kaybı yavaşlatır. Ancak hacim ısıtması, ısı izleme kablosu veya sürekli akış gibi bir ısı kaynağıyla birlikte çözümdür.
Donmuş boru nasıl çözülür?
Açık alevle asla. Hat izole edilir, kontrollü ısıtma uygulanır ve çözülme sonrası basınç testiyle çatlak kontrolü yapılır; sistem devre dışıyken telafi tedbirleri uygulanır.
Antifriz çözelti serbest mi?
Kullanılabilecek çözelti tipleri ve karışım oranları standartlarda sınırlandırılmıştır ve zamanla daraltılmıştır. Mevcut kollar güncel standart baskısına göre doğrulanmalıdır.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 86+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 86+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 25 · NFPA 13 (2025) · BS EN 12845:2015+A1:2019 · FM Global DS 2-0, DS 2-8, DS 3-2. Bu yazıdaki bulgular, standartlarda ve saha denetim rehberlerinde tanımlı tipik kusur kalıplarıdır; belirli bir tesise ait olay anlatımı değildir.