Dört tesisat tipi var ve seçim tek soruyla başlar: bu hacim donar mı? Cevap hayırsa ıslak. Evetse kuru, alternatif veya ön tepkili arasında bir karar vermek gerekir ve her biri tasarım alanını, su gecikmesini ve maliyeti farklı etkiler.
Dört tip tek tabloda
| Özellik | Islak (wet) | Kuru (dry) | Alternatif | Ön tepkili (pre-action) |
|---|---|---|---|---|
| Borudaki akışkan | Su | Basınçlı hava / azot | Yazın su, kışın hava | Hava + bağımsız dedeksiyon |
| Kullanım yeri | Donma riski yok | Soğuk depo, otopark, çatı arası | Mevsimsel donma | Veri merkezi, arşiv, müze |
| Su gecikmesi | Yok (5–10 sn) | 60 sn'ye kadar | Kuru modda 60 sn'ye kadar | Dedeksiyon + dolum süresi |
| Tasarım alanı | Baz | +%25 | Kuru modda +%25 | +%25 (kuru gibi) |
| Gridded/looped düzen | İzinli | İzinli değil | İzinli değil | Sınırlı |
| Yanlış su boşalma riski | Var | Var | Var | Neredeyse sıfır (double interlock) |
| Korozyon riski | Orta (MIC) | Yüksek (nemli hava) | En yüksek | Yüksek |
| Bakım yükü | Düşük | Orta (kompresör, hızlandırıcı) | Yüksek (mevsim geçişi) | Yüksek (dedeksiyon halkası) |
| Yüksek tehlike depolama | Uygun | Önerilmez | Önerilmez | Önerilmez |
Su iletim süresi: kuru sistemin kalbi
EN 12845 tek bir sprinklerin açılmasından ilk sürekli su çıkışına kadar geçen süreyi sınırlar: LH için 90 saniye, OH ve HH için 60 saniye. Ölçüm hidrolik olarak en uzak test vanasından kronometreyle yapılır. Sınır aşılırsa üç yol vardır: hızlandırıcı (accelerator) takmak, boru hacmini alt tesisatlara bölmek veya boru çapını yeniden değerlendirmek.
Kompresör kapasitesi sprinkler sayısına değil boru iç hacmine göre seçilir: tüm sistemi 30 dakikada çalışma basıncına doldurabilmelidir.
Alternatif sistem: yılda iki kez karar
Alternatif tesisat yazın ıslak, kışın kuru çalışır. Geçiş takvimle değil sıcaklıkla yapılır; pratik referans en soğuk gece sıcaklığının 4 °C'nin üstüne çıkması veya altına inmesidir. Anadolu ikliminde tipik olarak Ekim sonu kuruya, Mart sonu ıslağa geçilir. Islağa erken dönmek %25 alan cezasını geri verir ve kompresör saatlerini azaltır.
En yaygın alternatif sistem hatası: alarm vanasının üstünde kalan su. Vana odası 4 °C üstünde tutulmazsa kuru modda bile o küçük hacim donar. Boru tarafı basınçlı hava ile dolu olduğu için donmaz; risk daima vana odasındadır.
Ön tepkili: Type A ve Type B
- Type A (single interlock): Yalnız dedektör sinyali vanayı açar. Sprinkler patlaması tek başına su getirmez, ama dedektör arızalıysa sistem normal kuru boru gibi davranır — sprinkler yine su getirir.
- Type B (double interlock): Hem dedektör sinyali hem boru basınç düşüşü gerekir. Yanlış su boşalma riski en düşük; ama dedektör arızası fark edilmezse sprinkler patlasa bile su gelmez.
Veri merkezinde standart tercih Type B'dir. Bu seçimin bedeli, dedeksiyon halkasının haftalık denetimi ve arıza alarmının izlenen bir noktaya iletilmesidir.
Karar akışı
- Ortam sürekli 4–70 °C arasında mı? → Islak. Tartışma bitti.
- Sadece küçük bir bölüm mü donuyor? → Ana tesisat ıslak, o bölüm alt kuru uzantı (en fazla 100 sprinkler).
- Bina mevsimsel mi donuyor? → Alternatif.
- Sürekli soğuk mu (soğuk depo)? → Kuru veya ön tepkili; vana ısıtılmış mahalde kalmalı.
- İçerik suya duyarlı mı (sunucu, arşiv, müze)? → Ön tepkili, Type B.
- Yüksek tehlike depolama mı? → Kuru ve alternatiften kaçının; ısıtma veya alternatif çözüm arayın.
Sık Sorulan Sorular
Kuru sistemde tasarım alanı neden büyütülür?
Hava boşalma gecikmesi sırasında başka sprinkler kafaları da açılabileceği için EN 12845 kuru ve alternatif sistemlerde operasyon alanını en az %25 büyütür.
Su iletim süresi kaç saniye olmalı?
LH için en fazla 90 saniye, OH ve HH için en fazla 60 saniye. Ölçüm hidrolik olarak en uzak test vanasından yapılır.
Type A ile Type B ön tepkili farkı nedir?
Type A yalnız dedektör sinyaliyle açılır. Type B hem dedektör sinyali hem boru basınç düşüşü ister; yanlış su boşalma riski en düşük olan budur.
Yüksek tehlike depolamada kuru sistem kullanılır mı?
Standart bunu güçlü şekilde önermez. Su gecikmesi ilk açılan kafaların söndürme etkinliğini ciddi ölçüde düşürür.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 86+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 86+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirBS EN 12845:2015+A1:2019 tesisat tipleri ve su iletim süresi tabloları. NFPA 13 (2025) Bölüm 8. EN 12259-2 ve EN 12259-3 (alarm vana grupları). Değerler bilgilendirme amaçlıdır.