Okul ve Yurtlarda Yangın Koruması

Okul ile yurt aynı binada olsa bile iki farklı yangın problemidir. Okulda kullanıcı uyanıktır ve tatbikat görmüştür; yurtta ise uyur. Uyuyan kullanıcı, algılama tasarımını tamamen değiştirir.

BYKHY'de okul ve yurt: sınıf ve eşikler

Okul ve yurt yönetmelikte farklı sınıflardadır ve eşikleri de farklıdır. Okullar eğitim tesisi olarak kurumsal binalardandır (Madde 11/1-a); öğrenci yurtları ise konaklama amaçlı binalardandır (Madde 10/1). Dikkat: yetiştirme yurtları ve yatılı bölge okulları 11/1-a'da eğitim tesisleri arasında sayılır.

Konu	Okul (eğitim tesisi)	Öğrenci yurdu (konaklama)
Otomatik yağmurlama (96/2)	Yapı yüksekliği 30,50 m'den fazlaysa (96/2-a); diğer bentler (ör. kapalı otopark, 96/2-c) ayrıca kontrol edilir.	Birden fazla katlı binada yatılan oda sayısı 100'ü veya yatak sayısı 200'ü geçerse ya da yapı yüksekliği 21,50 m'den fazlaysa (96/2-ç). Bu eşiklerin altında tavsiyedir.
Otomatik algılama (75/3, Ek-7)	Ek-7'deki "3. Kurum binaları" satırı iptal edildi; şu anda Ek-7'ye dayanan bir eşik yok.	Yapı yüksekliği 6,50 m'den veya bina toplam kapalı alanı 1000 m²'den fazlaysa zorunlu; bu binalarda bütün mahallere TS EN 54-14'e göre algılayıcı konur (75/5).
Yangın uyarı butonu (75/2)	Konutlar hariç kat alanı 400 m²'den fazla olan iki ile dört katlı bütün binalarda (75/2-a), kat sayısı dörtten fazla olan bütün binalarda (75/2-b) ve bütün yüksek binalarda (75/2-c) mecburi.
Yangın dolabı (94/1-b-1)	Toplam kapalı kullanım alanı 1000 m²'den büyük eğitim ve konaklama binalarında ve yüksek binalarda mecburi.

Okul: tahliye hızlı ama kalabalık

Okulda avantaj, kullanıcıların hareket edebilmesi ve düzenli tatbikat yapılmasıdır. Zorluk, kısa sürede çok sayıda kişinin aynı çıkışlara yönelmesidir. Tasarımda öne çıkan başlıklar:

• Çıkış kapasitesi ve kaçış uzaklığı. Sınıf kapılarının koridora açılma yönü ve koridor genişliği kritik.
• İki yönlü kaçış. Her noktadan iki bağımsız çıkışa ulaşılabilmesi.
• Merdiven korunumu. Merdiven yuvasının duman almaması.
• Toplanma alanı. Sayım yapılabilecek, trafikten uzak bir alan.
• Erişilebilirlik. Engelli öğrenciler için bekleme alanı ve iletişim düzeni.

Okuldaki yüksek riskli hacimler

Genel derslikler düşük yangın yüklüdür; risk özel hacimlerde toplanır: kimya laboratuvarı (yanıcı sıvı, gaz), atölye (kaynak, talaş), mutfak, kazan dairesi, arşiv, jeneratör odası ve son yıllarda elektrikli araç/scooter şarj noktaları. Her biri ayrı bölme ve kendi tehlike sınıfıyla değerlendirilir.

Yurt: uyuyan kullanıcı

Yurtta kullanıcı uykudadır; yangını fark etmesi dakikalar alabilir. Bu, iki tasarım sonucunu öne çıkarır:

1. Odada algılama. Yalnız koridorda dedektör yeterli değildir; yangının başladığı odada erken uyarı gerekir. Yapı yüksekliği 6,50 m'den veya bina toplam kapalı alanı 1000 m²'den fazla olan yurtlarda otomatik algılama BYKHY gereği zorunludur ve bütün mahallere algılayıcı konur (Madde 75/3, 75/5, Ek-7).
2. Otomatik söndürme. Uyuyan kullanıcının bulunduğu hacimde sprinkler, tahliye için gereken süreyi kazandıran tek aktif önlemdir. Hızlı tepkili başlık tercih edilir. BYKHY'de yurtta sprinkler, birden fazla katlı binada yatılan oda sayısı 100'ü veya yatak sayısı 200'ü geçtiğinde ya da yapı yüksekliği 21,50 m'den fazla olduğunda zorunludur (Madde 96/2-ç); bu eşiklerin altında yönetmelik zorunluluğu değil, tavsiyedir.

Buna ek olarak yurt işletmesinde yangın yükü kontrolü gerekir: odada ısıtıcı, çoklu priz, ocak ve şarj edilen elektrikli scooter yaygın tutuşma kaynaklarıdır.

Ortak alanlar ve mutfak

Yurt mutfağı ve çamaşırhanesi, konut ölçeğinden büyüktür ve endüstriyel mutfak gibi değerlendirilmelidir: davlumbazda otomatik söndürme sistemi (bir anda 100'den fazla kişiye hizmet veren mutfaklarda BYKHY Madde 57/1 gereği şart), kanal temizliği ve kurutma makinesi filtresi temizliği. Çamaşır kurutma makinesi filtresinde biriken hav, yurt yangınlarının bilinen bir tutuşma kaynağıdır.

Yangın güvenliği yönetimi

Konu	Uygulama
Tatbikat	Okulda dönem başında; yurtta gece senaryosu dâhil
Kaçış yolu	Dolap, pano ve depolamadan arınmış tutulur
Kapılar	Yangın kapıları takozlanmaz; kapanma test edilir
Elektrik	Çoklu priz ve seyyar ısıtıcı denetimi
Şarj	Elektrikli scooter/bisiklet için ayrılmış, izlenen alan
Kayıt	Algılama, sprinkler ve söndürücü bakım kayıtları

Sık Sorulan Sorular

Yurtta oda içi dedektör gerekli mi?

Evet. Uyuyan kullanıcı yangını geç fark eder; yalnız koridorda dedektör yeterli değildir. Yangının başladığı odada erken uyarı gerekir. Yapı yüksekliği 6,50 m'yi veya bina toplam kapalı alanı 1000 m²'yi aşan yurtlarda otomatik algılama BYKHY gereği zorunludur ve bütün mahallere algılayıcı konur (Madde 75/3, 75/5, Ek-7).

Okulda risk nerede toplanır?

Genel dersliklerde değil; kimya laboratuvarı, atölye, mutfak, kazan dairesi, arşiv, jeneratör odası ve şarj noktalarında. Her biri ayrı bölme ve kendi tehlike sınıfıyla değerlendirilir.

Yurt mutfağı konut gibi mi değerlendirilir?

Hayır. Yurt mutfağı ve çamaşırhanesi endüstriyel ölçektedir; davlumbaz söndürme sistemi (100 kişiden fazlasına bir anda hizmet veren mutfaklarda Madde 57/1 gereği şart), kanal temizliği ve kurutma makinesi filtresi temizliği gerekir.

Laboratuvarda hangi üç kural denetimde öne çıkar?

Yanıcı sıvıların onaylı dolapta saklanması, gaz tüplerinin sabitlenmesi ve ana kesme vanasının dışarıdan erişilebilir olması.

Yurtta sprinkler zorunlu mu?

Her yurtta değil. Madde 96/2-ç'ye göre birden fazla katlı binada yatılan oda sayısı 100'ü veya yatak sayısı 200'ü geçen yurtlarda ve yapı yüksekliği 21,50 m'den fazla olan bütün yataklı tesislerde zorunludur. Bu eşiklerin altında sprinkler tavsiyedir.

Okulda otomatik yangın algılama zorunlu mu?

Ek-7'deki eğitim tesislerini de kapsayan “3. Kurum binaları” satırı Danıştay 10. Dairesinin 28/12/2021 tarihli, E.2019/261, K.2021/5537 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve İDDK'nın 22/2/2023 tarihli onama kararıyla kesinleşmiştir. Bu nedenle okul için şu anda Ek-7'ye dayanan bir algılama eşiği yoktur; Madde 75/2'deki yangın uyarı butonu hükümleri geçerlidir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir