Hangi Binalarda Sprinkler Zorunlu? Karar Ağacı

Sprinkler zorunluluğunun cevabı BYKHY Madde 96/2'de net sayılarla verilir. Madde altı bentten (a, b, c, ç, d, e) oluşur; yapı bentlerden herhangi birine giriyorsa otomatik yağmurlama sistemi kurulması mecburidir. Karar kullanım, yapı yüksekliği ve toplam alan veya kapasite üzerinden ilerler; sigortacı, yatırımcı ve proje özel şartları bunun üzerine ek katman olarak gelir.

Karar ağacı: Madde 96/2 bentleri

1. Kapalı otopark var mı? Alanlarının toplamı 600 m²'den büyükse veya 10'dan fazla araç asansörle alınıyorsa otoparkta sprinkler mecburidir (96/2-c). Madde 60/1, alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda yağmurlama sistemiyle birlikte yangın dolabı sistemini ve itfaiye su alma ağızlarını da mecbur kılar.
2. Yapı konut mu? Konutsa yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçtiğinde sprinkler mecburidir (96/2-b). Konut değilse yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla olan bütün binalarda mecburidir (96/2-a). Büro gibi kullanımlar için 96/2'de ayrı bir alan eşiği yoktur.
3. Konaklama veya yataklı tesis mi? Birden fazla katlı bir bina içerisinde yatılan oda sayısı 100'ü veya yatak sayısı 200'ü geçen otel, yurt, pansiyon ve misafirhanelerde ve yapı yüksekliği 21,50 m'den fazla olan bütün yataklı tesislerde sprinkler mecburidir (96/2-ç).
4. Katlı mağaza, alışveriş, ticaret veya eğlence yeri mi? Toplam alanı 2000 m²'nin üzerindeyse sprinkler mecburidir (96/2-d).
5. Kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretiliyor veya bulunduruluyor mu? Toplam alanı 1000 m²'den fazlaysa sprinkler mecburidir (96/2-e).
6. Hiçbirine girmiyor mu? Madde 96/2 kapsamında zorunluluk yoktur; sprinkler kararı risk, sigorta ve yatırımcı şartlarına göre verilir (aşağıdaki bölüm). Yanıcı sıvı, plastik depolama, yüksek raflı depo veya özel proses varsa bu karar çoğu zaman sprinkler yönündedir.

Bent	Kapsam	Eşik
96/2-a	Konut haricindeki bütün binalar	Yapı yüksekliği > 30,50 m
96/2-b	Konutlar	Yapı yüksekliği > 51,50 m
96/2-c	Kapalı otoparklar	Alanlarının toplamı > 600 m² veya asansörle > 10 araç
96/2-ç	Otel, yurt, pansiyon, misafirhane (birden fazla katlı bina); bütün yataklı tesisler	> 100 oda veya > 200 yatak; yataklı tesislerde yapı yüksekliği > 21,50 m
96/2-d	Katlı mağazalar, alışveriş, ticaret ve eğlence yerleri	Toplam alan > 2000 m²
96/2-e	Kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan yapılar	Toplam alan > 1000 m²

Tasarım standardı ve muafiyetler

Sprinkler zorunluysa tasarım standardı da yönetmelikte bellidir: "Yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılması gerekir" (Madde 96/5). Aynı fıkraya göre Düşük Tehlike ve Orta Tehlike-1 kullanım alanlarında bir standart yağmurlama başlığı en çok 21 m² alanı koruyacak şekilde yerleştirilebilir; sistem elemanları TS EN 12259'a uygun olmalıdır (Madde 96/1). Sigortacı veya yatırımcı NFPA 13 ya da kendi kurumsal standardını istiyorsa, bu yönetmeliğin asgari şartlarını karşılamak kaydıyla ek katman olarak uygulanır.

Yanıcı malzeme içermeyen ve yanıcı malzeme depolanmayan ıslak hacimlere, yanıcı malzeme ihtiva etmeyen ve yangına dirençli yapı elemanları ile ayrılan yangın merdiveni yuvalarına, asansör kuyusuna ve gazlı, kuru toz, su sprey ve benzeri diğer otomatik söndürme sistemleri ile korunan mahallere yağmurlama sistemi yapılmayabilir (Madde 96/3). Su ile genişleyen veya reaksiyona girerek yangının büyümesine sebep olabilecek maddelerin bulunduğu mahallere yağmurlama sistemi yapılmaz (Madde 96/4).

Zorunluluğun ötesi: neden yine de sprinkler?

Sahada projelerin önemli bir kısmı zorunlu olmadığı hâlde sprinklerli tasarlanır. Nedenleri şunlardır:

• Sigorta primi ve teminat. Sprinklersiz bir depo için sunulan teminat, sprinklerli aynı depodan çok farklıdır; bazı riskler sprinklersiz sigortalanmaz.
• İş sürekliliği. Yangının kontrol altına alınması ile tesisin tamamen kaybı arasındaki fark, üretim duruşu günleri olarak ölçülür.
• Mimari esneklik. Sprinklerli tasarım, bazı durumlarda bölme ve kaçış mesafesi kısıtlarında performansa dayalı çözümler için zemin hazırlar; bu, yetkili merci onayına tabidir.
• Kurumsal standart. Çok uluslu yatırımcılar tesis tipine bakmaksızın sprinkler ister.

Sprinkler zorunlu değilse ne gerekir?

Sprinkler yoksa koruma yükü diğer katmanlara biner: yangın bölmeleri, algılama ve alarm, duman kontrolü, kaçış yolu tasarımı, yangın dolabı ve hidrant, taşınabilir söndürücüler. Bu katmanların zorunluluğu kendi hükümlerine bağlıdır; örneğin yapı yüksekliği veya toplam kapalı alanı Ek-7'deki değerleri aşan binalarda otomatik yangın algılama (Madde 75/3; Kılavuz'a göre Ek-7 tablosundaki kurum, ticaret, endüstriyel ve toplanma amaçlı bina satırları Danıştay Onuncu Dairesinin 28/12/2021 tarihli kararıyla iptal edilmiştir), yüksek binalar ile toplam kapalı kullanım alanı 1000 m²'den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma amaçlı ve eğitim binalarında yangın dolabı (Madde 94/b-1) mecburidir. Bu katmanların hiçbiri otomatik söndürmenin yerine tam geçmez; ancak birlikte kabul edilebilir bir risk seviyesi kurar.

Kısmi sprinkler olur mu?

Madde 96/2 zorunluluğu yapı veya kullanım bazında tanımlar; yağmurlama yapılmayabilecek mahaller Madde 96/3'te ayrıca sayılmıştır. Bu yüzden bir bende giren yapıda sprinklersiz bırakılan bölümler 96/3'e dayanmalıdır. Kısmi uygulama, zorunluluğun yalnız bir bölümden doğduğu durumlarda (örneğin yapı yüksekliği 51,50 m'yi aşmayan bir konutun 96/2-c kapsamındaki kapalı otoparkı) veya gönüllü uygulamada gündeme gelir. Kritik nokta, sprinklerli ve sprinklersiz bölümlerin arasındaki ayırımın gerçek bir yangın bölmesi olması; aksi hâlde sprinklerli bölümün tasarımı, komşu bölümden gelen yangını hesaba katmak zorunda kalır.

Tasarım raporunda gerekçe nasıl yazılır?

1. Kullanım sınıfı ve kullanıcı profili.
2. Yapı yüksekliği (Madde 4/bbb) ve bina yüksekliği (Madde 4/h) ile yüksek bina durumu.
3. Kat alanları ve yangın bölmesi düzeni.
4. Faaliyet tanımı, depolanan malzeme ve yükseklik.
5. Sprinkler gereksiniminin dayandığı Madde 96/2 bendi; zorunlu değilse gönüllü uygulama gerekçesi. Tasarım standardı: TS EN 12845 (Madde 96/5).
6. Sprinklersiz bölümlerin nasıl korunduğu.

Sık Sorulan Sorular

Sprinkler zorunluluğu kaç metrekareden başlar?

Metrekare eşiği kullanıma göre değişir ve Madde 96/2'de net olarak verilir: kapalı otoparklarda alanlarının toplamı 600 m² (veya 10'dan fazla aracın asansörle alınması), katlı mağazalarda, alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde toplam alan 2000 m², kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan yapılarda toplam alan 1000 m²; bu değerlerin üzerinde sprinkler mecburidir. Konaklamada eşik, birden fazla katlı binada 100 oda veya 200 yataktır. Yükseklik eşikleri yapı yüksekliği üzerinden verilir: konut dışı binalarda 30,50 m, konutlarda 51,50 m, yataklı tesislerde 21,50 m.

Sprinkler tasarımı hangi standarda göre yapılır?

Madde 96/5'e göre yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılması gerekir; sistem elemanları da TS EN 12259'a uygun olmalıdır (96/1). Sigortacı veya yatırımcı NFPA 13 gibi başka bir standart istiyorsa, bu yönetmeliğin asgari şartlarını karşılamak kaydıyla ek katman olarak uygulanır.

Zorunlu olmadığı hâlde neden sprinkler yapılır?

Sigorta teminatı ve primi, iş sürekliliği, performansa dayalı mimari çözümlere zemin hazırlaması ve kurumsal yatırımcı standartları nedeniyle.

Kısmi sprinkler uygulanabilir mi?

Madde 96/2 zorunluluğu yapı veya kullanım bazında tanımlar; yağmurlama yapılmayabilecek mahaller Madde 96/3'te ayrıca sayılmıştır. Kısmi uygulama, zorunluluğun yalnız bir bölümden doğduğu durumlarda (örneğin yapı yüksekliği 51,50 m'yi aşmayan bir konutun 96/2-c kapsamındaki kapalı otoparkı) veya gönüllü uygulamada gündeme gelir. Bu durumda sprinklerli ve sprinklersiz bölümler arasındaki ayırım gerçek bir yangın bölmesi olmalıdır; aksi hâlde sprinklerli bölüm komşu bölümden gelen yangını hesaba katmak zorunda kalır.

Sprinkler yoksa hangi katmanlar öne çıkar?

Yangın bölmeleri, algılama ve alarm, duman kontrolü, kaçış yolu tasarımı, yangın dolabı ve hidrant ile taşınabilir söndürücüler.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir