RTI (Response Time Index), bir sprinklerin ısıyı ne kadar hızlı algıladığını ölçer. Düşük RTI hızlı tepki, yüksek RTI yavaş tepki demektir. Birimi (m·s)0,5'tır.

Fizik

Cam ampul veya eriyebilir bağlantı, çevresindeki sıcak gazdan ısı alarak açılma sıcaklığına ulaşır. Bu ısı transferi elemanın kütlesine ve yüzey alanına bağlıdır. İnce ampul çabuk ısınır, kalın ampul geç. RTI bu davranışı tek sayıya indirger; standart bir sıcaklık-hız koşulunda ölçülür.

Pratik karşılığı: ESFR ampulü tipik olarak 3 mm çapındadır, klasik sprinkler ampulü 5 mm. Aradaki iki milimetre saniyelere karşılık gelir.

Üç sınıf

SınıfRTIEN 12845 Tablo 38'e göre kullanım
Hızlı tepkili (quick response, QR)≤ 50Raf içi sprinklerde tek seçenek; tavanda kullanılabilir; kuru ve A tipi ön tepkili sistemlerde kullanılamaz. ESFR sprinklerler bu sınıftadır.
Özel tepkili (special response)50 < RTI ≤ 80Tavanda ve kuru/ön tepkili sistemlerde kullanılabilir; raf içinde kullanılamaz.
Standart tepkili A (standard response 'A')> 80Tavanda ve kuru/ön tepkili sistemlerde kullanılabilir; raf içinde kullanılamaz.

Depoda duyarlılık seçimi

Sezgi yanıltıcıdır: "hızlı tepki her zaman iyidir" doğru değil. EN 12845 Madde 14.5.1, raflarda sprinkler varsa tavan sprinklerlerinin raf içindekilerle aynı ya da daha yavaş duyarlılıkta olmasını ister; Tablo 38 raf içinde yalnız hızlı tepkiliye izin verir. Nedeni şu: tavan sprinklerleri raf içindekilerden önce açılırsa sıcak gaz tabakası altında gereğinden fazla tavan sprinkleri ard arda açılabilir. Hidrolik tasarım belirli sayıda sprinkler için yapılmıştır; fazlası açılınca sistem basıncı düşer ve sprinklerler yeterli debiyi veremez.

Sonuç, soğuk lehimlenmenin (cold soldering) tersi bir başarısızlıktır: çok sayıda sprinkler açılır ama her biri düşük basınçla çalışır. EN 12845 Tablo 38'in notu da mevcut tesisata yeni sprinkler eklenirken farklı duyarlılıkların aşırı sayıda açılmaya yol açmaması için dikkate alınmasını ister. Kuru ve A tipi ön tepkili sistemlerde ise hızlı tepkili sprinkler kullanılamaz (Tablo 38).

ESFR'de hızlı tepki zorunludur. Adının açılımı zaten Early Suppression Fast Response. ESFR'nin çalışma mantığı erken algılama ve bastırmadır; NFPA 13-2025 tanımına göre ESFR sprinklerin ısıl elemanının RTI değeri 50 (m·s)1/2 veya altındadır, EN 12259-13'e göre üretilen ESFR sprinklerler de hızlı tepkili sınıftadır. Depolamada CMSA'da da genellikle QR tercih edilir.

Gizli hacimlerde

Asma tavan üstü gibi gizli hacimlerde sıcak duman yatay yayılır ve yangından uzaktaki sprinklerleri açabilir. EN 12845 Madde 5.4'e göre gizli hacim, ana tehlike sınıfı LH ise LH, diğer durumlarda OH1 olarak korunur; sprinkler aralıkları da buna göre Tablo 19'dan alınır (LH'de en çok 4,6 m, OH'de standart yerleşimde 4,0 m). EN 12845 gizli hacim için ayrıca hızlı tepkili sprinkler zorunluluğu getirmez.

Sıcaklık derecelendirmesiyle karıştırmayın

RTI ile sıcaklık derecelendirmesi iki ayrı özelliktir. Sıcaklık derecelendirmesi hangi sıcaklıkta açılacağını, RTI ise o sıcaklığa ne kadar çabuk ulaşacağını söyler. 68 °C bir sprinkler hem QR hem Standard A sınıfında üretilebilir. Renk kodu yalnız sıcaklığı gösterir; RTI ürün sertifikasından okunur.

Türkiye bağlamı

BYKHY Madde 96/5, yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılmasını şart koşar; Madde 96/1 de elemanların TS EN 12259'a uygun olmasını ister; bu yüzden yerel onayda EN 12845 ve EN 12259-1'in termal duyarlılık sınıflandırması esas alınır. Sigortacı talebiyle NFPA 13 ek katman olarak isteniyorsa onun sınıflandırması ayrıca kontrol edilir; iki standardın sınıflandırma dilini karıştırmak denetimde sorun yaratır.

Sık Sorulan Sorular

RTI birimi nedir?

(m·s)^0,5 — metre-saniye karekökü. Düşük RTI hızlı tepki, yüksek RTI yavaş tepki demektir.

Depoda hızlı tepkili sprinkler kullanılabilir mi?

EN 12845 Tablo 38'e göre evet: raf içinde yalnız hızlı tepkili kullanılır, tavanda da kullanılabilir. Ancak tavan sprinklerleri raf içindekilerle aynı ya da daha yavaş duyarlılıkta olmalıdır (14.5.1) ve kuru ile A tipi ön tepkili sistemlerde hızlı tepkili kullanılamaz. Aksi hâlde çok sayıda sprinkler açılıp basınç düşebilir.

ESFR sprinkler hızlı tepkili olmak zorunda mı?

Evet. ESFR'nin açılımı zaten Early Suppression Fast Response'dur; NFPA 13-2025 tanımında ESFR'nin RTI değeri 50 (m·s)^1/2 veya altıdır; EN 12259-13'e göre üretilen ESFR sprinklerler de hızlı tepkilidir.

RTI ile sıcaklık derecelendirmesi aynı şey mi?

Hayır. Sıcaklık derecelendirmesi hangi sıcaklıkta açılacağını, RTI o sıcaklığa ne kadar çabuk ulaşacağını söyler. Renk kodu yalnız sıcaklığı gösterir.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

TS EN 12845+A2:2026 · EN 12259-1 · EN 12259-13 · NFPA 13 (2025) · FM Global DS 8-9. Tanımlar bilgilendirme amaçlıdır.