Kapalı otopark, yangın açısından üç zorluğu bir arada taşır: yüksek yangın yükü, sınırlı duman tahliyesi ve donma riski. Elektrikli araç şarj istasyonlarının yaygınlaşması bunlara dördüncüsünü ekledi.
BYKHY'de otopark hükümleri
Yönetmelik otoparklar için net eşikler verir. İlk karar otoparkın açık mı kapalı mı olduğudur; eşiklerin çoğu kapalı otoparka bağlıdır.
| Madde | Hüküm |
|---|---|
| 60/1 | Dışarıya olan toplam açık alan döşeme alanının %5'inden fazlaysa otopark açık otopark kabul edilir; aksi hâlde kapalı otoparktır. Açıklıklar iki cephedeyse karşılıklı iki cephede bulunur ve her biri gerekli toplam açıklığın yarısından büyük olur. |
| 60/1 | Alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda otomatik yağmurlama sistemi, yangın dolabı sistemi ve itfaiye su alma ağızları mecburi. |
| 96/2-c | Otomatik yağmurlama: alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda ve 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda mecburi. |
| 94/1-b-1 | Alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda yangın dolabı mecburi. |
| 94/1-a-1 | Kat alanı 1000 m²'den fazla otoparklarda itfaiye su alma bağlantı ağızları; kaçış merdiveni veya yangın güvenlik holü gibi korunmuş mekânlarda. |
| 60/2 | Toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparklarda mekanik duman tahliye sistemi şart; sistem binanın diğer bölümlerine hizmet veren sistemlerden bağımsız olur ve saatte en az 10 hava değişimi sağlar. |
| 60/3 | Araçların asansörle alındığı kapalı otoparklarda doğal veya mekanik havalandırma sistemi şart. |
| 60/4 | LPG veya CNG yakıt sistemli araçlar kapalı otoparklara giremez; AVM kapalı otoparkları için şartlı LPG istisnası aşağıdadır. |
| 24/2 | Otopark duvarları ve döşemeleri kompartıman duvarı özelliğinde olur. |
| Ek-4 | Kapalı otoparklar için en fazla kompartıman alanında sınırlama yoktur. |
| 72/2 | Kapalı otoparklarda acil durum aydınlatması şart. |
Sprinkler tasarımı Madde 96/5 gereği TS EN 12845'e göre yapılır.
LPG'li araçlar: 2020 AVM istisnası
RG 04/11/2020-31294 ile Madde 60/4'e eklenen cümleye göre, 26/2/2016 tarihli ve 29636 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik kapsamındaki alışveriş merkezlerinin kapalı otoparklarına, mevzuata uygun LPG'li araçlar şu şartlarla girebilir: TS 9881 standardındaki "Tip 1-Ticari faaliyet amaçlı park yerleri" kural ve şartlarının sağlanması, bunun için TSE'den hizmet yeterlik belgesi ve mahallin itfaiye teşkilatının uygun görüşünün alınması ve ayrıca:
- İşyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idareler bu otoparkların kayıtlarını tutar ve yıllık denetimlerini yapar veya yaptırır (60/4-a).
- Araç girişine, TS 9881'e uygunluk işareti içeren en az 90x60 cm tabela asılır (60/4-b).
- LPG'li araçların alınabileceği alanlar 1 inci bodrum kattan daha aşağıda olamaz; bu otoparklar ve giriş-çıkışları diğer otoparklardan ayrı düzenlenir (60/4-c).
- Havalandırma ve elektrik tesisatı kıvılcım güvenlikli (ex-proof) olur; havalandırma, yer seviyesinde biriken LPG'yi algılayan cihaza bağlı otomatik çalışır ve gazı süpürecek kapasitede olur (60/4-ç).
- Zeminde uygun eğimli dere ile drenaj sağlanır, ızgara kullanılmaz, tahliye noktalarında sifonlu rögar kullanılır (60/4-d).
- Bu otoparkları yalnız tescil belgesinde LPG'li olduğu belirtilen ve geçerli muayenesi bulunan araçlar kullanabilir; şartları sağlamayan araçlar alınmaz (60/4-e).
İstisna yalnız LPG içindir; CNG'li araçlar için yönetmelikte bir istisna yoktur.
Temel gereksinimler
- Otomatik söndürme. Alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda ve 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda sprinkler BYKHY gereği mecburidir (Madde 96/2-c, 60/1). Tehlike sınıfı en az Orta Tehlike-2'dir: BYKHY Ek-1/B ve TS EN 12845 Ek A otoparkları Orta Tehlike-2 (OH2) sayar; NFPA 13 de otoparkı OH2 örneği olarak verir (A.4.3.3.2). Araçların istiflendiği mekanik otoparklarda daha yüksek koruma ayrıca değerlendirilir.
- Duman tahliyesi. Toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparklarda mekanik duman tahliyesi zorunludur (Madde 60/2). Jet fanlı veya kanallı sistemle, hem tahliye hem itfaiye müdahalesi için görüş mesafesi ve sıcaklık kontrolü hedeflenir. Sistem yangın algılamayla senaryoya göre entegre çalışır.
- Drenaj ve ayırıcı. Sprinkler suyu ve araç sıvıları için zemin eğimi, kanal ve yağ ayırıcı gerekir; drenaj çözülmeden söndürme tasarımı tamamlanmış sayılmaz.
- Donma koruması. Açık kenarlı veya soğuk otoparkta ıslak sistem donabilir; kuru sistem veya antifrizli çözüm gerekir.
- Kaçış yolları ve işaretleme. Araç manevra alanı ile yaya kaçış yolunun çakışmaması, otoparkta en sık gözden kaçan konudur.
Elektrikli araç riski neyi değiştirir?
Lityum iyon batarya yangını, benzinli araç yangınından üç noktada ayrılır:
- Söndürülemez, soğutulur. Termal kaçak kendi oksijenini üretir; klasik söndürme reaksiyonu durdurmaz. Su, yayılımı kesmek için soğutucu olarak kullanılır.
- Uzun süre. Soğutma saatlerce sürebilir ve araç günler sonra yeniden alevlenebilir.
- Gaz salınımı. Kaçak sırasında salınan yanıcı ve toksik gaz karışımı, kapalı otoparkta birikerek patlama riski yaratır.
Bu üç fark, tasarımda üç sonuç doğurur: su kaynağı süresinin uzatılması, duman/gaz tahliye kapasitesinin gözden geçirilmesi ve şarj alanının konumlandırılması.
Şarj istasyonu yerleşimi bir yangın kararıdır. Şarj noktalarının kaçış yolu üzerinde, merdiven çıkışının önünde veya taşıyıcı kolonun dibinde olmaması; mümkünse çıkışa yakın ve yanan aracın dışarı çekilebileceği bir bölgede toplanması tercih edilir. Bu, mimariyle birlikte alınması gereken erken bir karardır.
Tasarım kontrol listesi
| Başlık | Kontrol |
|---|---|
| BYKHY eşikleri | Açık/kapalı ayrımı (%5), 600 m² (sprinkler, yangın dolabı, itfaiye su alma ağzı), asansörle 10'dan fazla araç, 2000 m² (mekanik duman tahliyesi) kontrol edildi mi? |
| Tehlike sınıfı | En az Orta Tehlike-2 (Ek-1/B) alındı mı; istifli/mekanik otoparkta daha yüksek koruma gerekip gerekmediği gerekçesiyle yazıldı mı? |
| Su kaynağı süresi | EV riski dikkate alınarak süre gözden geçirildi mi? |
| Duman tahliyesi | Senaryolara göre test edildi mi, algılamayla entegre mi? |
| Drenaj | Kirlenmiş su tutulabiliyor mu, ayırıcı boyutlandırıldı mı? |
| Donma | Sistem tipi iklim ve otopark tipine uygun mu? |
| Şarj alanı | Konum, ayırma ve tahliye erişimi değerlendirildi mi? |
| Müdahale planı | Uzun süreli soğutma ve yeniden alevlenme planlandı mı? |
Mekanik otopark ve asansörlü sistemler
Araçların üst üste istiflendiği mekanik otoparklar, depolama rafı gibi davranır: yangın düşeyde yayılır ve tavan sprinkleri alt seviyelere ulaşamaz. NFPA 13-2025 bu tesislerde her araç seviyesinin altına yan duvar (sidewall) sprinkleri yerleştirilmesine izin verir (10.3.2); araç altı koruma yapılamıyorsa iki aracın üst üste istiflendiği sistemlerde tavan koruması Ekstra Tehlike Grup 2'ye göre tasarlanır (A.10.3.2, A.4.3.4.2). Olağan otopark sınıfıyla (OH2) yapılan tavan koruması tek başına yetersizdir.
BYKHY açısından: 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda sprinkler, alan şartından bağımsız olarak mecburidir (Madde 96/2-c); araçların asansörle alındığı kapalı otoparklarda doğal veya mekanik havalandırma sistemi şarttır (Madde 60/3).
Sık Sorulan Sorular
Kapalı otoparkta sprinkler zorunlu mu?
Alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda ve 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda evet (BYKHY Madde 96/2-c). Madde 60/1, 600 m²'yi aşan kapalı otoparkta ayrıca yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzını da mecburi kılar. Dışarıya açıklığı döşeme alanının %5'inden fazla olan otopark açık otopark sayılır.
Elektrikli araç yangını tasarımı nasıl değiştirir?
Su kaynağı süresinin uzatılması, gaz ve duman tahliye kapasitesinin gözden geçirilmesi ve şarj alanının kaçış yollarından uzağa, yanan aracın dışarı çekilebileceği bir bölgeye konumlandırılması gerekir.
Otoparkta drenaj neden kritik?
Sprinkler suyu ve araç sıvılarının kontrolsüz yayılması hem müdahaleyi zorlaştırır hem çevresel risk yaratır. Zemin eğimi, kanal ve yağ ayırıcı tasarımın parçasıdır.
Mekanik otoparkta tavan sprinkleri yeterli mi?
Olağan otopark sınıfı (OH2) tasarımıyla hayır. Üst üste istiflenen araçlar depolama rafı gibi davranır; yangın düşeyde yayılır ve tavan suyu alt seviyelere ulaşamaz. Ya araçların altına her seviyede sprinkler konur (NFPA 13-2025, 10.3.2) ya da bu yapılamıyorsa iki aracın üst üste istiflendiği sistemlerde tavan koruması Ekstra Tehlike Grup 2'ye göre tasarlanır (A.10.3.2, A.4.3.4.2).
Kapalı otoparka LPG'li araç girebilir mi?
Genel kural hayır: LPG veya CNG yakıt sistemli araçlar kapalı otoparklara giremez (Madde 60/4). 2020 değişikliğiyle yalnız Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelik kapsamındaki AVM'lerin kapalı otoparklarına, TS 9881 Tip 1 şartları, TSE hizmet yeterlik belgesi, itfaiye uygun görüşü, 1 inci bodrum kattan aşağı olmama, ayrı giriş-çıkış ve ex-proof tesisat gibi şartlarla LPG'li araç girebilir.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirBinaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) · NFPA 13 (2025) · NFPA 20 (2025) · EN 12845:2015+A2:2026 · FM Global Data Sheets. Madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik metni esas alınmalıdır. Kullanılan maddeler ve ekler: 24/2, 60/1–60/4, 72/2, 94/1-a-1, 94/1-b-1, 96/2-c, 96/5, Ek-1/B, Ek-4. Güncel konsolide metin: mevzuat.gov.tr.