TSE, CE, UL, FM, LPCB ve VdS: Onay Şemaları Arasındaki Fark

En sık karıştırılan konu şudur: CE işareti bir performans onayı değil, ürünün ilgili Avrupa mevzuatına uygunluk beyanıdır. UL, FM, LPCB ve VdS ise ürünü test edip belirli bir performansta listeleyen bağımsız şemalardır. Aynı kutuda ikisi birden bulunabilir ve anlamları farklıdır.

Şemaların kısa tanımı

İşaret / Şema	Kim verir	Ne anlama gelir
CE	Üretici beyanı (onaylanmış kuruluş katılımıyla)	Ürünün ilgili AB mevzuatına ve uyumlaştırılmış standarda uygunluğu
UL Listed	UL (ABD)	Ürünün ilgili UL standardına göre test edilip listelendiği
FM Approved	FM Approvals (ABD)	FM'in kendi test protokolüne göre onaylandığı; FM Data Sheet tasarımlarında aranır
LPCB	BRE / LPCB (Birleşik Krallık)	LPS test şemasına göre sertifikalandırma; EN pazarında yaygın
VdS	VdS (Almanya)	VdS kurallarına göre onay; Alman sigortacılık pratiğinde belirleyici
TSE	Türk Standardları Enstitüsü	İlgili Türk standardına uygunluk belgelendirmesi

Neden karıştırılıyor?

Çünkü hepsi kutunun üstünde yan yana durur ve hepsi "belge" gibi görünür. Ama sordukları soru farklıdır:

• CE: "Bu ürün Avrupa'da yasal olarak piyasaya sürülebilir mi?"
• UL / FM / LPCB / VdS: "Bu ürün belirli bir yangın koruma performansını, bağımsız test altında karşılıyor mu?"

Bir sprinkler CE işaretli olabilir ama tasarımınızın dayandığı ESFR listelemesine sahip olmayabilir. Tersine, FM onaylı bir ürün AB pazarına sürülecekse CE işaretlemesini de taşımak zorundadır.

Projede hangisi istenir?

1. NFPA 13'e göre tasarlanan proje: Listelenmiş (listed) ekipman aranır; uygulamada bu çoğunlukla UL listeli veya FM onaylı üründür. NFPA 13'te "listed" (3.2.3) yetkili makamın kabul ettiği bir kuruluşun listesinde yer almayı, "approved" (3.2.1) ise yetkili makamca kabul edilmeyi ifade eder; "approved", "FM Approved" ile aynı şey değildir. Türkiye'de yönetmelik gereği sprinkler tasarımı TS EN 12845'e göre yapılır (BYKHY Madde 96/5); NFPA 13 ancak sigortacı, yatırımcı veya uluslararası şartname istediğinde, yönetmeliğin asgari şartlarını karşılamak kaydıyla ek katman olarak uygulanır. Bu durumda sistem elemanlarının TS EN 12259'a uygunluğu da şarttır (Madde 96/1).
2. EN 12845'e göre tasarlanan proje: Sprinkler ve bileşenlerin EN 12259 serisine uygunluğu; genellikle LPCB veya VdS sertifikasıyla kanıtlanır.
3. Sigortacı FM Global istiyorsa: FM Approved ekipman şarttır; UL listeli muadili kabul edilmeyebilir.
4. Her durumda: BYKHY Madde 90/3'e göre sistemde kullanılacak bütün ekipmanın sertifikalı olması şarttır. AB pazarına sunulan ürünler için CE işareti ayrıca gerekir; bu, performans onayının yerine geçmez.

Belge kontrolünde bakılacak beş şey

• Kapsam. Sertifika hangi model, hangi K-faktörü, hangi sıcaklık aralığı için verilmiş?
• Geçerlilik tarihi. Süresi dolmuş sertifika projeye eklenemez.
• Uygulama sınırı. ESFR listelemesi belirli depolama yüksekliği ve emtia sınıfı için geçerlidir; sınırın dışına çıkılamaz.
• Üretici ve fabrika. Aynı marka farklı fabrikada üretiyorsa sertifika kapsamı değişebilir.
• Sistem uyumu. Vana, boru ve bağlantı elemanlarının birlikte kullanımına dair kısıtlar sertifikanın ekinde yer alır.

Sahada üç tipik sorun

1. Muadil ürün. Onaylı ürün yerine "eşdeğer" denilerek onaysız ürün konur; kabul testinde reddedilir.
2. Kapsam dışı kullanım. ESFR başlığı, listelendiği depolama yüksekliğinin üstünde kullanılır.
3. Karışık şema. Sprinkler UL listeli, vana VdS onaylı, hesap EN 12845'e göre; belgeler tutarlı bir zincir oluşturmaz.

Sık Sorulan Sorular

CE işareti ürün onayı mıdır?

Hayır. CE, ürünün ilgili AB mevzuatına uygunluk beyanıdır. Belirli bir yangın koruma performansının bağımsız testle doğrulandığını göstermez; bunu UL, FM, LPCB veya VdS gibi şemalar gösterir.

NFPA 13 projesinde hangi belge aranır?

Listelenmiş (listed) ekipman; uygulamada bu çoğunlukla UL listeli veya FM onaylı üründür. NFPA 13'te "listed" (3.2.3), yetkili makamın kabul ettiği ve üretimi periyodik olarak denetleyen bir kuruluşun yayımladığı listede yer almak; "approved" (3.2.1) ise yetkili makamca kabul edilmiş olmak demektir. "Approved" terimi "FM Approved" ile aynı şey değildir. Türkiye'de yönetmelik gereği sprinkler tasarımı TS EN 12845'e göre yapılır (BYKHY Madde 96/5); NFPA 13 ancak sigortacı, yatırımcı veya uluslararası şartname istediğinde, yönetmeliğin asgari şartlarını karşılamak kaydıyla ek katman olarak uygulanır.

Sertifikada neye bakmalı?

Kapsam (model, K-faktörü, sıcaklık aralığı), geçerlilik tarihi, uygulama sınırları, üretici fabrika bilgisi ve sistem uyum kısıtları.

Tüm bileşenler onaylıysa sistem onaylı sayılır mı?

Hayır. Ürün onayı sistem onayı değildir. Sistem uygunluğu tasarım hesabı, montaj kalitesi ve kabul testleriyle kanıtlanır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir