Üçü de sprinkler, ama her biri farklı bir yangın felsefesi taşır. CMDA yangını ıslatarak kontrol eder, CMSA iri damlacıklarla yangın plümünü aşarak kontrol eder, ESFR ise doğrudan söndürmeyi hedefler. Yanlış mod seçimi pompa basıncını, tank hacmini ve raf tasarımını topyekûn değiştirir.
Tek cümlelik ayrım
- CMDA (Control Mode Density/Area, yoğunluk/alan ile kontrol): "Şu alana şu kadar mm/dk su ver." Klasik yoğunluk-alan yaklaşımı.
- CMSA (Control Mode Specific Application, özel uygulamalı kontrol): "Şu kadar sprinkleri şu basınçta çalıştır." İri damlacıklıdır; sprinkler sayısı ve en düşük basınç standart tablolarında emtia, depolama ve tavan yüksekliğine göre verilir.
- ESFR (Early Suppression Fast Response, erken söndürmeli hızlı tepkili): "Erken algıla, yangına erken ve güçlü su boşalt, söndür." Büyük K-faktörlü ve hızlı tepkilidir (RTI ≤ 50 (m·s)½; NFPA 13 3.3.223.4.5).
Yan yana tablo
Değerler NFPA 13-2025 tablolarından; TS EN 12845-2:2025 farklıysa ayrıca belirtilmiştir.
| Parametre | CMDA | CMSA | ESFR |
|---|---|---|---|
| Amaç | Kontrol | Kontrol | Söndürme |
| Tasarım girdisi | Yoğunluk × alan | Sprinkler sayısı × en düşük basınç | 12 sprinkler (4 × 3) × en düşük basınç (NFPA 23.2.2) |
| K-faktörü | Tipik K80–K160 (K5.6–K11.2) | K160–K360 (K11.2–K25.2) (Tablo 22.2–22.5); EN 12845-2'de kuru sistemde K480 (K33.6) de var | K200–K360 (K14–K25.2) (Tablo 23.3.1); EN 12845-2 Tablo 7'de K400 (K28) ve K480 (K33.6) de var |
| En düşük çalışma basıncı | Yoğunluk ve K-faktörüne göre hesaplanır | 0,7–5,2 bar (Tablo 22.4) | 1,0–5,2 bar (Tablo 23.3.1) |
| Tasarımdaki sprinkler sayısı | Tasarım alanından hesaplanır | Islakta çoğunlukla 15 (bazı seçeneklerde 20); kuruda 25–36 (Tablo 22.4) | 12 (4 × 3) |
| Tepki | Tipik olarak standart tepkili | Hızlı veya standart tepkili (NFPA 22.1.1–22.1.2) | Hızlı tepkili |
| En büyük tavan eğimi | Daha esnek | 4/12 (≈18,4°; NFPA 13.2.1.2); EN 12845-2: 10° (5.2.1) | 4/12 (≈18,4°; NFPA 14.2.3); EN 12845-2: 10° (5.2.1) |
| Raf içi sprinkler | 7,6 m üstü rafta gerekir (NFPA 21.4.2.1 → Bölüm 25) | Bazı tablo seçeneklerinde gerekir | Genelde gerekmez (dolu raf hariç) |
| Kuru sistemde | Kullanılabilir | Kullanılabilir (tabloda kuru seçenek varsa) | Yalnız ıslak (NFPA'da özel listeleme hariç; EN 12845-2'de kuru tesisat seçeneği yok, kuru sarkık ESFR'li tesisat ıslak sayılır, K320 ve üstünde, ağaç tesisatlı propilen glikollü tasarım kullanılabilir, 6.5) |
| Su süresi (NFPA Tablo 20.15.2.6) | Tasarım alanına göre 60–150 dk | Sprinkler sayısına göre 60–150 dk (13–15 sprinkler: 90 dk) | 12 sprinklere kadar 60 dk |
9 m depolama üzerinden sayısal karşılaştırma
NFPA 13-2025'e göre raf depolama, Sınıf III emtia, 9 m depolama yüksekliği, 12 m tavan, ıslak sistem. Debiler sprinkler başına en düşük basınçtan (Q = K·√P) hesaplanmıştır; hidrolik dengesizlik payı dahil değildir, gerçek talep daha yüksek çıkar.
| Mod ve dayanak | Sprinkler talebi | Hortum payı | Toplam debi | Süre | Su hacmi | Raf içi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| CMDA + raf içi (Şekil 25.4.3.1.1.2(a)–(g): 12,2 mm/dk × 185 m², sıradan sıcaklık; raf içi 10 × 114 L/dk) | 2.257 + 1.140 = 3.397 L/dk | 1.900 L/dk | ≈ 5.300 L/dk | 120 dk | ≈ 636 m³ | Gerekli (en üst raf içi seviyenin üstünde en çok 3,0 m depolama) |
| CMSA, yalnız tavan (Tablo 22.4: K25.2 (K360) sarkık, 15 sprinkler, 1,6 bar) | 15 × 455 = 6.830 L/dk | 1.900 L/dk | ≈ 8.730 L/dk | 90 dk | ≈ 786 m³ | Yok |
| ESFR, yalnız tavan (Tablo 23.3.1: K25.2 (K360) sarkık, 12 sprinkler, 1,7 bar) | 12 × 469 = 5.630 L/dk | 950 L/dk | ≈ 6.580 L/dk | 60 dk | ≈ 395 m³ | Yok |
Tablodan çıkan üç ders: ESFR, 60 dakikalık süre ve küçük hortum payı sayesinde en küçük su hacmini ister; CMSA en yüksek debiyi ve en büyük tankı doğurur; CMDA'nın tavan debisi düşüktür ama raf içi sprinkler bakım yükünü ömür boyu taşırsınız. Pompa basıncı boru ağına ve kot farkına bağlıdır; ayrıca hidrolik hesapla bulunur.
Karar ağacı
- Depolama ≤ 4 m, hafif/orta tehlike → CMDA. Tartışmaya gerek yok.
- Depolama 4–7 m veya lastik/kâğıt rulo gibi özel emtia → CMSA.
- Depolama ≥ 6 m, tavan eğimi uygun, çatı ışıklıkları (skylight) sınırlı, ıslak sistem → ESFR.
- Tavan eğimi NFPA'da 4/12'yi, EN 12845-2'de 10°'yi aşıyor → ESFR de CMSA da doğrudan uygulanamaz; düz asma tavan veya raf içi sprinkler çözümü (EN 12845-2 5.2.1) ya da CMDA + raf içi değerlendirilir.
- Soğuk depo veya donma riski → ESFR elenir (NFPA'da özel listelenmiş kuru/ön tepkili ESFR yoksa; EN 12845-2'de kuru sistem seçeneği yoktur, ancak ısıtılmayan alanda kuru sarkık ESFR (ıslak tesisat sayılır) veya K320 ve üstünde, ağaç tesisatlı propilen glikollü tasarım kullanılabilir, 6.5).
- Açık üstlü konteyner → ESFR kullanılamaz (NFPA 23.1.3.2). Dolu raflı sistem → ESFR ancak Bölüm 25'e göre raf içi sprinklerle (23.1.3.1).
Tasarım yüksekliği tuzağı: ESFR tasarımı belirli bir en büyük depolama ve tavan yüksekliği için geçerlidir (NFPA Tablo 23.3.1). Beş yıl sonra raf yükselirse tasarım geçersiz olur ve sigortacı bunu hasar anında öne sürer. Tasarımda 5 yıllık büyüme öngörüsü şarttır.
Bakım ve ömür maliyeti
ESFR'nin en güçlü tarafı yalnızca tavanda sprinkler olmasıdır: raf arasına girmek, ürün boşaltmak, hasarlı sprinkler aramak yok. CMSA ve CMDA raf içi hatlarıyla birlikte her yıl erişim sorunu üretir. On yıllık toplam sahip olma maliyetinde ESFR çoğu depoda öne geçer; ilk yatırımda ise pompa ve boru çapı yüzünden geride kalır.
Sık Sorulan Sorular
ESFR ile CMSA arasındaki temel fark nedir?
ESFR yangını söndürmeyi (suppression) hedefler; NFPA 13'te tasarım genelde en elverişsiz 12 sprinklerle (23.2.2) ve Tablo 23.3.1'e göre 1,0–5,2 bar en düşük basınçla yapılır. CMSA yangını kontrol eder; ıslak sistemde çoğunlukla 15 sprinkler, kuru sistemde 25–36 sprinkler ve Tablo 22.4'e göre 0,7–5,2 bar ile. İki modda da ölçütler emtia sınıfı, depolama yüksekliği ve tavan yüksekliğine göre standart tablolarından seçilir.
ESFR ne zaman elenir?
Tavan eğimi NFPA 13'te 4/12'yi (yaklaşık 18,4°; 14.2.3), EN 12845-2'de 10°'yi (5.2.1) aştığında; açık üstlü konteynerlerde (NFPA 23.1.3.2); donma riski olan mahalde (özel listelenmiş kuru/ön tepkili ESFR yoksa); dolu raflı sistemde raf içi sprinkler eklenmedikçe (23.1.3.1); sprinkler ile depolama üstü arasındaki boşluk NFPA'da 900 mm'nin (14.2.11), EN 12845-2'de 1 m'nin (5.1.3.7) altına düştüğünde.
Hangi mod en ucuzdur?
İlk yatırımda çoğu zaman CMDA, çünkü pompa ve boru çapları küçüktür. Ancak on yıllık toplam maliyette ESFR çoğu depoda öne geçer; raf içi sprinkler bakımı olmadığı için.
ESFR kuru sistemde kullanılabilir mi?
NFPA 13 14.2.2'ye göre ESFR ıslak sistemde kullanılır; kuru veya ön tepkili sistem için özel olarak listelenmiş ESFR bu kuralın dışındadır. EN 12845-2'de ESFR yalnız ıslak sistemde kullanılır. Özel listelenmiş kuru tip ESFR ürünleri sınırlıdır ve su talebi artar.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 13 (2025) Bölüm 14 ve depolama bölümleri (20–25). TS EN 12845+A2:2026 ve TS EN 12845-2:2025. EN 12259-13 (ESFR sprinklerler). FM Global DS 8-9. Değerler bilgilendirme amaçlıdır.