Büyük ve çok katlı binalarda tek bir kontrol vana setinin arkasındaki alanı kontrol edilebilir parçalara bölmek için TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026) Annex D (normatif, EN s.136-138) kullanılır. Bu ek kısa ve keskin sınırlar içerir; aşağıda maddeler sırasıyla ve sayısal değerleriyle verilmiştir.
1. Kapsam: yalnız ıslak OH tesisatlar
Madde D.1 Genel (EN s.136): Bu ek, bölgelere ayırma (zoning) benimsendiğinde binaların sprinkler korumasına özgü gereksinimleri belirler. Yalnızca ıslak boru tipindeki OH sprinkler tesisatlarına uygulanır.
NOT: bölgelere ayırma, bu standartta başka bir yerde gerekli kılınmadıkça isteğe bağlıdır (bkz. Annex E ve Annex F).
Bu iki cümle Annex D'nin sınırını çizer: kuru, alternate ve ön tepkili tesisatlarda Annex D uygulanmaz; HHP ve HHS tesisatlarında da uygulanmaz. LH için tek istisna Annex F.2'dir: ulusal mevzuat gerektirdiğinde LH ve OH tesisatları Annex D'ye göre bölgelere ayrılır (aşağıda Bölüm 4).
2. Bölgelere ayırmanın izin verdiği alan sınırları (Madde D.2, EN s.136)
Islak boru Ordinary Hazard sprinkler tesisatları bölgelere ayrılmış olabilir ya da olmayabilir. Herhangi bir ıslak kontrol vana seti ile kontrol edilen korunan kat alanı, Tablo 17'de gösterilenden fazla olabilir; ancak şu kısıtlarla:
| Madde | Kısıt |
|---|---|
| D.2 a) | Herhangi bir kattaki tek bir ıslak kontrol vana seti tarafından kontrol edilen korunan kat alanı 12 000 m²'yi aşmayacaktır |
| D.2 b) | Tesisat D.3'e göre bölgelere ayrılacaktır |
| D.2 c) | Bölgelere ayrılmış tesisatlar OH3'ten daha büyük hiçbir tehlikeyi içermeyecektir |
| D.2 d) | Otoparklar ve malların boşaltıldığı ve depolandığı alanlar, bölgelere ayrılmamış ayrı bir tesisatta olacaktır |
| D.2 e) | Bina tüm katlarda baştan sona sprinkler ile korunacaktır |
| D.2 f) | Tek bir kontrol vana seti tarafından kontrol edilen korunan kat alanı 120 000 m²'yi aşmayacaktır |
Karşılaştırma için Tablo 17 (Madde 11.1.3, EN s.67), ıslak boru ve ön tepkili tesisatlarda kontrol vana seti başına maksimum korunan alanı verir: LH 10 000 m²; OH (içindeki LH sprinklerler dâhil) 12 000 m², Annex D ve Annex F'de izin verilenler hariç; HH (içindeki OH ve LH sprinklerler dâhil) 9 000 m². Yani Annex D, OH tesisatlarında bu 12 000 m² sınırının kat başına korunması şartıyla toplamda 120 000 m²'ye kadar çıkılmasını mümkün kılar.
3. Bölgelere ayrılmış tesisat için gereksinimler (Madde D.3)
D.3.1 Bölgelerin kapsamı
Bölge başına korunan kat alanı 6 000 m²'den büyük olmayacaktır.
D.3.2 Bölge yardımcı stop vanaları
Her bölge, tek bir bölge yardımcı stop vanası ile bağımsız olarak kontrol edilecektir. Vana, kontrol ettiği bölgenin kat seviyesinde, kolay erişilebilir bir konumda kurulacaktır. Her vana açık konumda emniyete alınacak ve kontrol ettiği koruma alanını tanımlayacak şekilde etiketlenecektir.
D.3.3 Yıkama vanaları
Her bölgeye, anma çapı 20 mm'den az olmayan bir vana takılacaktır; bu vana ya su kaynağından hidrolik olarak en uzak dağıtım borusunun ucuna ya da uygun olduğu şekilde her bir dağıtım borusu çıkıntısının (spur) ucuna konur. Vana çıkışına pirinç tapa başlık takılacaktır.
D.3.4 İzleme
Bölgelere ayrılmış sprinkler tesisatları, aşağıdakilerin durumunu izlemek üzere kurcalamaya karşı korumalı cihazlarla donatılacaktır:
- a) Sprinklerlere su akışını kesebilecek her stop vanası (yardımcı stop vanaları dâhil), tam açık mı değil mi olarak;
- b) Her bölge yardımcı stop vanasının hemen mansabında her bölgeye su akışı; her bölgenin çalışmasını göstermek üzere, herhangi bir tek sprinklerden gelen akışa eşit veya daha büyük bir akışı algılayabilen bir su akış alarm şalteri ile;
- c) Her ana tesisat kontrol vana setinden su akışı.
D.3.5 Bölge test ve drenaj tesisleri
Her bölgede, su akış alarm şalterinin hemen mansabında kalıcı test ve drenaj tesisleri sağlanacaktır. Test tesisi, herhangi bir tek sprinkler başlığının çalışmasını simüle edecektir. Atık suyun uzaklaştırılması için yeterli düzenleme yapılacaktır.
D.3.6 Tesisat kontrol vana seti
Bölgelere ayrılmış bir sprinkler tesisatının kontrol vana seti, tek bir alarm vanasının her iki tarafında birer tane olmak üzere iki stop vanasına ve üç vananın tümünü çevreleyen, aynı anma çapında bir baypas bağlantısına sahip olacaktır; baypasta normalde kapalı bir stop vana bulunacaktır (Şekil D.1, EN s.138). Üç stop vananın her biri, konumlarını izlemek üzere kurcalamaya karşı korumalı cihazlarla donatılacaktır.
D.3.7 Tesisat izleme ve alarmlar
D.3.4 ve D.3.6 ile gerekli kılınan izleme cihazları, tesiste erişilebilir bir konuma kurulmuş bir kontrol ve gösterge paneline elektriksel olarak bağlanacaktır. Panelde verilecek göstergeler ve uyarılar:
| Gösterge | Anlamı |
|---|---|
| a) Yeşil görsel gösterge | Her izlenen stop vanası doğru işletme konumunda |
| b) Sesli cihaz + sarı görsel gösterge | Bir veya daha fazla kontrol vana seti tam açık değil |
| c) Sesli cihaz + sarı görsel gösterge | Bir veya daha fazla bölge yardımcı stop vanası tam açık değil |
| d) Sesli cihaz + sarı görsel gösterge | Sistemi besleyen herhangi bir ana borudaki statik basınç, normal statik basıncın 0,5 bar veya daha fazla altına düşmüş |
| e) Sesli cihaz + kırmızı görsel gösterge | Tesisata su akıyor |
| f) Sesli cihaz + kırmızı görsel gösterge | Bir veya daha fazla bölgeye su akıyor |
Gösterge panelinde sesli alarmların susturulması için imkân sağlanacak, ancak görsel göstergeler tesisat normal bekleme durumuna getirilene kadar çalışmaya devam edecektir. Yangın ve arıza sinyalleri, sürekli insanlı bir yerde gösterilecektir (bkz. Annex I). Sesli alarm susturulduktan sonra panel alarm veya arıza göstergesinde herhangi bir değişiklik olursa, alarm yeniden ötmeye başlayacak ve tekrar susturulana veya panel normal bekleme durumuna sıfırlanana kadar devam edecektir.
D.4 Blok plan
Tesisatlar bölgeler hâlinde düzenlenmişse, saha blok planı ek olarak bölge kontrol vanalarının konumlarını gösterecektir.
4. Annex D'ye yapılan atıflar
Annex D tek başına çalışmaz; iki ek onu zorunlu kılar veya sınırlarını değiştirir:
- Annex F.2 (EN s.143): ulusal mevzuatın gerektirdiği yerde, arıza durumunda korumasız alanı en aza indirmek için tesisatlar Annex D'ye göre bölgelere ayrılacak ve bölge başına korunan kat alanı en fazla 2 400 m² olacaktır. Bu gereksinim yalnızca LH ve OH ile geçerlidir.
- Annex F.8 (EN s.144): çok bölgeli bir tesisatın aynı anda yalnızca bir bölgesi kapatılacaktır. Bir bölge drene edildikten sonra su ile doldurulduğunda veya yeniden doldurulduğunda, bölgede su bulunduğunu kontrol etmek için D.3.3'teki yıkama vanaları kullanılacaktır.
- Annex E (EN s.139-140): yüksek binalarda su kaynağı basınç ve debi şartları bölge yardımcı stop vanası çıkışında Tablo 6'ya göre sağlanır (E.3.2); ön hesaplı sistemlerde dağıtım boruları, tesisattaki en yüksek tasarım noktası ile aynı kat seviyesindeki bölge yardımcı stop vanası arasında hidrolik hesapla boyutlandırılır ve maksimum sürtünme kaybı 1 000 l/dk'da 0,5 bar'ı aşmayacaktır (E.2.4).
5. Bölge ekipmanının bakımı
- Madde 20.3.2.7 (Üç aylık rutin, EN s.121): sprinklerlere su akışını kontrol eden tüm stop vanaları, çalışır durumda olduklarından emin olmak için çalıştırılacak ve doğru modda güvenli biçimde yeniden sabitlenecektir. Buna tüm su kaynaklarındaki stop vanaları, alarm vanalarındaki vanalar ve tüm bölge veya diğer yardımcı stop vanaları dâhildir.
- Madde 20.3.2.8 (EN s.121): akış alarmları (akış şalterleri ve/veya basınç şalterleri) doğru çalışma açısından kontrol edilecektir.
- Tablo 39 (Madde 15.4, EN s.108): bir bölgeyi drene eden vana ve borunun minimum çapı 50 mm'dir.
6. Alarmların iletimi
Annex I Tablo I.1 (EN s.156) bölgelere ayrılmış sistemler için alarm tiplerini ayrıca listeler: açık kontrol vanası B, kısmen kapalı kontrol vanası B, kısmen açık yardımcı vana B, düşük ana boru basıncı B, tesisata su akışı A, bölgeye su akışı A. Madde I.2 (EN s.156): su akış alarmlarından ve/veya alarm vanalarından gelen sinyaller yangın alarmı (A seviyesi) olarak gösterilecektir; teknik arızalar arıza alarmı (B seviyesi) olarak gösterilecektir.
Saha notu: Annex D'nin asıl kazancı hidrolik değil işletmeseldir: arıza ve bakım sırasında kapatılan alanı küçültür ve akış alarmı ile olayın yerini daraltır. Bu nedenle ek, tasarım yoğunluğuna değil vana, izleme ve gösterge disiplinine odaklanır.
Sık Sorulan Sorular
Annex D hangi tesisatlara uygulanır?
TS EN 12845+A2:2026 Madde D.1, EN s.136: bu ek, bölgelere ayırma benimsendiğinde binaların sprinkler korumasına özgü gereksinimleri belirler ve yalnızca ıslak boru tipindeki OH sprinkler tesisatlarına uygulanır. NOT: bölgelere ayırma, bu standartta başka bir yerde gerekli kılınmadıkça isteğe bağlıdır (bkz. Annex E ve Annex F). Madde D.2 c): bölgelere ayrılmış tesisatlar OH3'ten daha büyük hiçbir tehlikeyi içermeyecektir.
Bölge başına maksimum korunan alan nedir?
Madde D.3.1, EN s.136: bölge başına korunan kat alanı 6 000 m²'den büyük olmayacaktır. Madde D.2 a): herhangi bir kattaki tek bir ıslak kontrol vana seti tarafından kontrol edilen korunan kat alanı 12 000 m²'yi aşmayacaktır; D.2 f): tek bir kontrol vana seti tarafından kontrol edilen korunan kat alanı 120 000 m²'yi aşmayacaktır.
Her bölgede hangi ekipman bulunmak zorundadır?
Madde D.3.2: her bölge tek bir bölge yardımcı stop vanası ile bağımsız olarak kontrol edilecek, kolay erişilebilir konumda ve kontrol ettiği bölgenin kat seviyesinde olacak, açık konumda emniyete alınacak ve etiketlenecektir. Madde D.3.3: her bölgeye, anma çapı 20 mm'den az olmayan bir yıkama (flushing) vanası takılacak, çıkışına pirinç tapa başlık takılacaktır. Madde D.3.5: her bölgede su akış alarm şalterinin hemen mansabında kalıcı test ve drenaj tesisleri sağlanacaktır.
Bölgelere ayrılmış tesisatta hangi alarm ve göstergeler zorunludur?
Madde D.3.7, EN s.137: yeşil göstergeler her izlenen stop vanasının doğru konumda olduğunu; sesli cihaz ve sarı göstergeler bir veya daha fazla kontrol vana setinin tam açık olmadığını, bir veya daha fazla bölge yardımcı stop vanasının tam açık olmadığını ve sistemi besleyen herhangi bir ana borudaki statik basıncın normal statik basıncın 0,5 bar veya daha fazla altına düştüğünü; sesli cihaz ve kırmızı göstergeler tesisata ve bir veya daha fazla bölgeye su aktığını gösterecektir.
Bölgelere ayrılmış tesisatın kontrol vana seti nasıl düzenlenir?
Madde D.3.6, EN s.137: bölgelere ayrılmış bir sprinkler tesisatının kontrol vana seti, tek bir alarm vanasının her iki tarafında birer tane olmak üzere iki stop vanasına ve üç vananın tümünü çevreleyen, aynı anma çapında ve normalde kapalı bir stop vana ile donatılmış bir baypas bağlantısına sahip olacaktır (Şekil D.1). Üç stop vananın her biri, konumlarını izlemek üzere kurcalamaya karşı korumalı cihazlarla donatılacaktır.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 11.1.3 ve Tablo 17 (EN s.67)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 15.4 ve Tablo 39 (EN s.108)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 20.3.2.7 ve 20.3.2.8 (EN s.121)
- TS EN 12845+A2:2026, Annex D, Madde D.1, D.2, D.3.1, D.3.2, D.3.3, D.3.4 (EN s.136)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde D.3.5, D.3.6, D.3.7, D.4 (EN s.137)
- TS EN 12845+A2:2026, Şekil D.1 (EN s.138)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde E.2.4 ve E.3.2 (EN s.139-140)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde F.2 (EN s.143) ve F.8 (EN s.144)
- TS EN 12845+A2:2026, Annex I Tablo I.1 ve Madde I.2 (EN s.156)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.