Pompa flansindan tank icine: cap, koni, foot valve ve vortex breaker — havayi disarida tutan detay listesi.
Bir lojistik depo projesinde devreye alma sirasinda dizel pompa basladi, basinc gostergesi 4 bara cikti, 6 saniye sonra cokerek 1,2 bara dustu ve emme tarafindan boguk bir hirilti geldi. Pompayi durdurup emme hattini sokunce sebebi gorduk: monter konsantrik bir reduksiyon takmis, koninin tepesinde sigir yumrugu kadar bir hava cebi birikmisti. EN 12845 Madde 10.6.2.1 tam olarak bu hatayi yasaklar — ama saha tarafinda hala en sik gordugumuz emme borusu kusuru budur. Bu yazi, daha onceki "emme yerlesme ve oda" yazisindan (28 numarali yazi) ayri olarak borunun kendisini ele aliyor: cap, koni, vana, alt valf ve egim.
Standart referansi: Madde 10.6.2
EN 12845:2015+A1:2019 Madde 10.6 emme kosullarini tarif eder. Alt madde 10.6.2 dogrudan emme borusunu tanimlar:
- 10.6.2.1 Genel — pompa girisine duz veya konik (taper) bir boru baglanir; uzunluk en az iki cap. Konik boru ust yuzu yatay olmali ve dahili acisi 20°'yi gecmemelidir.
- 10.6.2.2 Pozitif kafa — emme borusu en az DN65, hiz en fazla 1,8 m/s.
- 10.6.2.3 Emme yukseltme — emme borusu en az DN80, hiz en fazla 1,5 m/s; pompa eksen cizgisi tank dusuk su seviyesinden en fazla 3,2 m yukarida.
- 10.6.2.4 Pompa priming — her pompa icin ayri otomatik dolum tanki; tank pompadan yukarida ve egimli boru ile pompa basma tarafina baglanir, tek yonlu vana ile donatilir.
Ayrica NPSHmevcut ≥ NPSHgerekli + 1 m sarti maksimum debide saglanmali; bu hesap Tablo 14 pompa debilerine gore yapilir.
Emme borusu capi: pompa flansindan kucuk olmaz
Standart minimum DN65 / DN80 verir, ancak saha pratikte capi belirleyen bir baska kural var: emme borusu pompanin emme flansindan kucuk olmamalidir. Cogu sprinkler pompasinin emme flansi DN125-DN200 araligindadir; standardin 65/80 mm sayilari mutlak alt sinirdir, gercek tasarim hizdan cikar.
| Pompa debisi | Pozitif kafa (1,8 m/s) | Emme yukseltme (1,5 m/s) |
|---|---|---|
| 30 L/s (108 m³/h) | DN150 | DN200 |
| 50 L/s (180 m³/h) | DN200 | DN200 |
| 80 L/s (288 m³/h) | DN250 | DN300 |
| 120 L/s (432 m³/h) | DN300 | DN350 |
Tablo Q = v · A formulundan turetildi. Pompa secildikten sonra emme capi bu hiz limitlerinin ve pompa flansinin ve NPSH hesabinin gerektirdigi en buyuk degerden secilir.
Eksantrik reduksiyon: duz yuz daima yukarida
Emme borusu pompa girisinden buyukse (cogu zaman boyledir), aradaki gecisi eksantrik reduksiyon ile yapariz. Eksantrik koninin bir yuzu tamamen duzdur; bu duz yuz her zaman yukari bakacak sekilde montaj edilir. Boylece boru ic tepesi sabit yukseklikte kalir; akim hizlanirken hava sikisabilecek bir cep olusmaz.
Saha hatasi: monter "ortalansin" diye konsantrik reduksiyon takar; veya eksantriki tersine, duz yuz asagida montaj eder. Her iki durumda da koninin tepesinde dakikalarca biriken hava bir noktada pompa cagirisinda kavitasyona donusur. Standart 10.6.2.1 maddesi ile koninin ust yuzunun yatay olmasini sart kosar — bu cumle dogrudan eksantrik reduksiyonu zorunlu kilar.
Hava cebini onleme: yukari egim, tepe noktasi yok
Madde 10.6.2.1 acik soyler: emme borusu yatay olarak veya pompaya dogru hafif sureklili bir yukseliste serilir. Egim 1/100 ila 1/200 araliginda yeterlidir. Bu egim sayesinde sistem doldurulurken hava boru icinde tutunamaz; tank tarafina dogru kacip yuzeye cikar.
En sik gordugumuz uc hata:
- Boru pompaya yaklasirken alcaliyor — tepe noktasi tank tarafinda kaliyor, hava orada birikiyor.
- Emme hattinda dirsek ust noktasi olusturuyor — bir "ters U" cizip oraya hava sikistiriyor.
- Yatay sandiginiz boru, projedeki egim tasarlanmadigi icin, monter elindeki desimetre ile uydurma sasede meyilli oturuyor — yanlis yone.
Pompa odasini gezerken bunun en hizli kontrolu su hortumlu seviyedir veya akilli telefon egim olcumudur. Tepe noktasi varsa orada hava purjor (otomatik hava tahliye vanasi) yerine boruyu duzeltmek dogru cevaptir; emme hatti ust noktasina vana takmak hicbir norm tarafindan kabul edilmez.
Foot valve ve vortex breaker
Pompa eksen cizgisi tankin dusuk su seviyesinden yuksekse (emme yukseltme), foot valve zorunludur. Foot valve emme borusunun en alt noktasina takilir; sistem dolumunu korur ve priming arrangement ile birlikte calisir. Madde 10.6.2.4: priming tanki pompadan yukarida olmali, hat egimli ve uzerinde tek yonlu vana ile donatilmali; sistem her zaman su dolu kalmalidir.
Pozitif kafali kurulumda foot valve zorunlu degildir, ancak bircok proje yine de takar — bakim icin pompayi izolasyonda kolaylik saglar. Foot valve kullanmiyorsaniz emme tarafinda pompaya yakin bir kelebek vana ekleyin (10.6.2.2: birden fazla pompa varsa interconnection ancak kesme vanasi ile yapilir).
Tank cikis agzinda vortex breaker (anti-vorteks levhasi) standart metninde acikca gecmez fakat Madde 9.3.5 dusuk su seviyesi tanimlari ve Sekil 4-5 emme agzi yerlesimi vortex onlemeyi pratikte zorunlu kilar. Tipik uygulama: emme agzi cevresine artisi sekiz kat capa esit yatay kare bir levha veya tank tabanindan bir cap yukseklikte ic baski plakasidir. Vorteks olusursa pompa hava emer; foot valve dolu olsa bile NPSH cocer ve kavitasyon baslar.
Birden fazla pompa: ayri hatlar veya kesme vanali interconnection
Pozitif kafa kosulunda iki pompanin emme borusu birbiriyle baglanabilir; ancak her hatta kesme vanasi olmalidir ki bir pompa bakimda iken digeri calismaya devam etsin (10.6.2.2). Emme yukseltme kosulunda ise interconnection yasaktir (10.6.2.3) — her pompa kendi bagimsiz emme borusunu cekmek zorundadir. Bu kural sahada cogu zaman es gecilir; iki dizel pompa tek bir kollektore bindirilir, kollektorde hava biriktigi icin biri bile dogru durust calismaz.
NPSH 1 m guvenlik payi
Madde 10.6.2.1: NPSHmevcut, en yuksek beklenen su sicakliginda hesaplanan, en az pompa NPSHgerekli + 1 m olmalidir. Bu fark emme borusu surtunmesi, foot valve kaybi, eksantrik reduksiyon ve dirsek kayiplarinin hepsi cikartildiktan sonra kalmali. Pompa imalatci egrisinde NPSHr en yuksek debide en kotu degerine ulasir; o noktayi referans alarak hesaplayin, nominal noktayi degil. Tablo 14: pre-calculated LH/OH icin Tablo 6 debisi; HH icin Tablo 7 basinci ve 1,4 × debi; fully calculated tasarimda en kritik alan icin maksimum basinc-debi kombinasyonu.
Yaygin saha hatalari
- Konsantrik reduksiyon: tepede hava cebi. Cozum: eksantrik, duz yuz yukari.
- Emme borusu pompa flansindan kucuk: NPSH cocer. Cozum: en az flans capi, hiz limitleri korunur.
- Yanlis egim: tank tarafina dogru hafif egim — boru yuksek noktasinda hava. Cozum: pompaya dogru sureklilik egim.
- Vortex breaker yok: tank yari dolu iken pompa hava emer. Cozum: emme agzi cevresine anti-vorteks levha.
- Foot valve unutulmus: emme yukseltme kosulunda priming tutunmaz. Cozum: en alt noktada foot valve + otomatik priming tanki.
- Iki pompa tek emme kollektoru (suction lift): standart yasaklar. Cozum: ayri emme borusu, ayri foot valve, ayri priming.
NFPA ile karsilastirma
NFPA 20 (2025), emme borusu icin "vortex plate" zorunlulugunu (Madde 4.16.7) ve "horizontal upper face" eksantrik reduksiyon kuralini (Madde 4.16.5) acikca yazar. EN 12845 Madde 10.6.2.1 ile NFPA 20 arasinda bu konuda fark yoktur — fark detayda: EN 12845 minimum DN65/DN80 ve hiz 1,8/1,5 m/s sinirlarini direkt verir; NFPA 20 bunun yerine tablo (Table 4.27(a)) ile pompa nominal debisinden minimum cap turetir. Sonuc cogu zaman birbirine yakindir; iki standart birlikte uygulanan FM Global projelerinde EN-NFPA arasi cap farki onemli olcude DN bir adim icine kalir.
Turkiye bagi: BYKHY ve uygulama
BYKHY (Binalarin Yangindan Korunmasi Hakkinda Yonetmelik) sprinkler tasarim atiflarinda EN 12845 ve NFPA 13'u kabul eder. Pompa odasi detaylari yonetmelikte cap-bazli aciklanmaz; tasarim standardina birakir. Turkiye projelerinde TSE-onayli foot valve, EN 12845 ile uyumlu eksantrik reduksiyon ve flansli kelebek vana sorunsuz tedarik edilir. Saha kabulu sirasinda en cok kotu not aldigimiz konu vortex breaker eksikligi ve konsantrik reduksiyon hatasidir; iki kalemi sozlesme oncesi cizimde acikca isaretlemek devreye almada saatler kazandirir.
SSS
EN 12845 emme borusu minimum capi nedir?
Pozitif kafali kurulumda en az DN65, hiz 1,8 m/s'yi gecmemeli; emme yukseltmeli kurulumda en az DN80, hiz 1,5 m/s'yi gecmemeli. Cap pompa flansindan kucuk olamaz.
Eksantrik reduksiyonun duz yuzu nereye bakmali?
Duz yuz yukari, konik yuz asagi. Boylece boru ust ic kotu sabit kalir; hava cebi olusmaz.
Foot valve hangi durumda zorunludur?
Pompa eksen cizgisi tank dusuk su seviyesinin uzerinde ise (emme yukseltme). Emme borusunun en alt noktasina takilir; otomatik priming tanki ile birlikte calisir.
Emme borusu egimi neden onemlidir?
Boruda tepe noktasi olusursa hava orada birikir; pompa basladiginda bu hava NPSH'i bozar. Yatay veya pompaya dogru hafif sureklili egim hava cebini engeller.
Konsantrik reduksiyon kullanmanin sakincasi nedir?
Ortalanmis koni nedeniyle ust ic kot alcalir; orada hava cebi birikir. EN 12845 koni ust yuzunun yatay olmasini istedigi icin pratikte konsantrik reduksiyon yasaklanmis olur.
SprinkCalc ile EN 12845 Hesabi
EN 12845 LH/OH/HHP/HHS yogunluk-alan kombinasyonlari, K-faktor secimi ve hidrolik hesap icin SprinkCalc iOS uygulamasini App Store'dan indirebilirsiniz. Pompa NPSH ve emme borusu hiz/cap kontrolu icin de hazir modullerimiz var.
SprinkCalc'i App Store'dan indir