Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 11.4, Tablo 17, Madde 12.1.3, 14.5.1 ve 16.2.3.
Ön tepkili (pre-action) tesisat piyasada sık sık "çift kilitli sistem" diye anlatılır. TS EN 12845+A2:2026 metninde double interlock terimi geçmez ve B tipi için "iki onay birden gelmeden su gelmez" anlamına gelecek bir hüküm yoktur. Bu yazı Madde 11.4'ün ne dediğini, ne demediğini ve sistemin boyutunu neyin sınırladığını satır satır ele alır.
Standardın tanıdığı iki tip
Madde 11.4.1.1 (TS s.71 / EN s.68) yalnız iki tip tanır: A tipi (A tipi) ve B tipi (B tipi); ikisini de alt maddelerde tanımlar.
A tipi
Madde 11.4.1.2 (TS s.71 / EN s.68):
- Bu, başka bakımdan normal bir kuru borulu tesisattır ve kontrol vana seti otomatik yangın algılama sistemiyle devreye girer, sprinklerlerin açılmasıyla girmez.
- Tesisattaki hava/inert gaz basıncı her zaman izlenir (Ek I'ya bakınız).
- Acil durumda ön tepkili vananın devreye alınabilmesi için uygun bir konumda en az bir hızlı açılan elle kumandalı vana tesis edilir.
- Yangın algılama sisteminde arıza olması hâlinde tesisat, sıradan bir kuru borulu sistem gibi çalışır.
Maddenin notu kullanım alanını sınırlar: A tipi ön tepkili tesisatlar, yalnız kazara su boşalması hâlinde kayda değer hasar oluşabilecek alanlarda tavsiye edilir.
B tipi
Madde 11.4.1.3 (TS s.71 / EN s.68):
- Bu da başka bakımdan normal bir kuru borulu tesisattır; ancak kontrol vana seti ya otomatik yangın algılama sistemiyle ya da sprinklerlerin açılmasıyla devreye girer.
- Dedektörlerin tepkisinden bağımsız olarak, boru şebekesindeki bir basınç düşüşü alarm vanasının açılmasına neden olur.
- B tipi tesisatlar, kuru borulu sistemin gerektiği ve yangının hızlı yayılmasının beklendiği her yerde tesis edilebilir. Ayrıca hızlandırıcı (accelerator) veya hava tahliye cihazı (exhauster) bulunan ya da bulunmayan sıradan kuru borulu sistemlerin yerine de kullanılabilir.
İkinci madde işaretinin sonucu şudur: B tipinde sprinklerin açılması tek başına suyu getirir. Algılama burada suyu bekletmez, erken getirir.
| Konu | A tipi (11.4.1.2) | B tipi (11.4.1.3) |
|---|---|---|
| Vanayı ne açar | Yalnız otomatik yangın algılama sistemi | Otomatik algılama sistemi veya sprinklerin açılması |
| Boru basınç düşüşünün etkisi | Vanayı açmaz | Dedektörden bağımsız olarak alarm vanasını açar |
| Hava/inert gaz basıncı izleme | Metinde açıkça şart koşulmuş | Madde 16.2.3 ile bütün ön tepkili tesisatlar için şart |
| Hızlı açılan elle kumandalı vana | En az bir adet zorunlu | Madde 11.4.1.3'te böyle bir hüküm yok |
| Algılama arızasında davranış | Sıradan kuru borulu sistem gibi çalışır | Zaten sprinkler açılışına duyarlı |
Tesisatın büyüklüğü: Tablo 17
Madde 11.4.3 (TS s.72 / EN s.69): bir ön tepkili alarm vanası tarafından kontrol edilen sprinkler sayısı, Tablo 17'de gösterilenden (verilen alandaki sprinkler başlığı sayısı) fazla olmaz.
Tablo 17'nin başlığı "Islak borulu ve ön tepkili tesisatlarda azami korunan alan"dır (TS s.70 / EN s.67):
| Tehlike sınıfı | Kontrol vana seti başına azami korunan alan (m²) |
|---|---|
| LH | 10 000 |
| OH (içindeki LH sprinklerleri dâhil) | 12 000, Ek D ve Ek F'de izin verilenler dışında |
| HH (içindeki OH ve LH sprinklerleri dâhil) | 9 000 |
İki noktaya dikkat: Tablo 17 bir alan sınırıdır, sprinkler adedi sınırı değildir; Madde 11.4.3 bu alanı "verilen alandaki sprinkler başlığı sayısı" olarak okur. Ayrıca Tablo 17 kuru borulu tesisatlar için değildir: kuru borulu ve alternatif tesisatların büyüklüğü Tablo 18'in su ulaşma süresiyle sınırlanır (LH 90 s, OH ve HH 60 s, Madde 11.2.2, TS s.70 / EN s.67). Ön tepkili tesisatta bu su ulaşma süresi şartı Tablo 18'de değil, yalnız çoklu tesisat durumunda 11.4.1.4 b)'de karşımıza çıkar.
Algılama sistemi: Madde 11.4.2
Madde 11.4.2 (TS s.72 / EN s.69) tek cümledir ve iki şart taşır:
- Algılama sistemi, ön tepkili sprinkler sistemi tarafından korunan bütün odalara ve bölmelere tesis edilir.
- Sistem EN 54'ün ilgili bölümlerine, bunların yokluğunda sprinkler sisteminin kullanıldığı yerde geçerli uygun şartnamelere uygun olur.
Yani korunan alanın bir kısmının algılamasız bırakılması, A tipinde vananın o bölgede hiç tetiklenmemesi anlamına gelir.
Birden fazla ön tepkili tesisat: su deposu ve 60 saniye
Madde 11.4.1.4 (TS s.71-72 / EN s.68-69): bir sprinkler sistemi birden fazla ön tepkili sprinkler tesisatı içeriyorsa, birden fazla tesisatın eş zamanlı çalışmasının mümkün olup olmadığını belirlemek için bir risk değerlendirmesi yapılır. Eş zamanlı dolum mümkünse şunlar uygulanır:
- a) Depolanan su kaynaklarının hacmi, toplam ön tepkili tesisat hacmi kadar artırılır.
- b) Birden fazla ön tepkili tesisatın tetiklenmesi ile söz konusu tesisatlardaki herhangi bir uzak test vanasından su boşalması arasındaki süre 60 s'yi aşmaz.
b) maddesindeki uzak test vanası Madde 15.5.2'de (TS s.112 / EN s.109) tanımlıdır: tek bir sprinklerin boşalmasına eşdeğer debi veren, dağıtım borusunun hidrolik olarak en uzak noktasına bağlanmış bir test düzeneği.
Sprinkler yönü, duyarlılık ve alarm
Madde 12.1.3 (TS s.73 / EN s.70): kuru sarkık tip (dry pendent) sprinklerler kullanılması dışında, kuru borulu, alternatif ve ön tepkili tesisatlardaki sprinklerler dik (upright) olur. Dik sprinklerlerin çerçeve kolları (yoke arms) boruya paralel takılır.
Madde 14.5.1 ve Tablo 38 (TS s.109 / EN s.106) duyarlılığı sınırlar. Tablo 38'in "Kuru sistemler / Ön tepkili A tipi" sütununda hızlı tepkili (quick) sprinkler "Hayır" olarak işaretlidir; standart 'A' ve özel tepkili sprinklerler bu sütunda kullanılabilir. Raflarda sprinkler varsa, tavandaki sprinklerlerin duyarlılığı raftakilere eşit ya da onlardan daha yavaş olmalıdır.
Madde 16.2.3 (TS s.114 / EN s.111): her tesisat düşük hava/gaz basıncı alarmı ile donatılır ve bu alarm Ek I'ya uygun görsel ve sesli ikaz verir. Tablo I.1 (TS s.158 / EN s.155) bunu iki ayrı satırda listeler ve ikisinin de alarm tipi B'dir:
| Alarm | Madde | Alarm tipi |
|---|---|---|
| Düşük basınç, ön tepkili A tipi sistem | 11.4.1.2 | B |
| Düşük basınç, kuru borulu ve ön tepkili sistemler | 16.2.3 | B |
Boru şebekesi tarafındaki iki ayrıntı
Madde 17.1.8 (TS s.115 / EN s.112): kuru, alternatif ve ön tepkili tesisatlarda kol boruları (range pipes) dağıtım borusuna doğru en az %0,4, dağıtım boruları ilgili drenaj vanasına doğru en az %0,2 eğimli olur. Kol boruları dağıtım borularına yalnız yandan veya üstten bağlanır.
Madde 17.1.2 (TS s.114 / EN s.111): kuru, alternatif veya ön tepkili tesisatlar için tercihen galvanizli çelik kullanılmalıdır.
Madde 20.2.2.2 a) (TS s.122 / EN s.119) haftalık rutinde bir kabul ölçüsü verir: kuru, alternatif ve ön tepkili tesisatlarda boru şebekesindeki basınç haftada 1,0 bar'dan hızlı düşmemelidir.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te A tipi ve B tipi ön tepkili tesisat arasındaki fark nedir?
Madde 11.4.1.2 (TS s.71 / EN s.68): A tipinde kontrol vana seti otomatik yangın algılama sistemiyle devreye girer, sprinklerlerin açılmasıyla girmez. Madde 11.4.1.3: B tipinde kontrol vana seti ya otomatik algılama sistemiyle ya da sprinklerlerin açılmasıyla devreye girer; ayrıca dedektörlerin tepkisinden bağımsız olarak boru şebekesindeki basınç düşüşü alarm vanasının açılmasına yol açar.
B tipi sistemde su girmesi için iki onay birden gerekir mi?
Hayır. Madde 11.4.1.3 açıkça şunu söyler: dedektörlerin tepkisinden bağımsız olarak boru şebekesindeki bir basınç düşüşü alarm vanasının açılmasına neden olur. EN 12845 metninde çift kilit (double interlock) tanımı yoktur.
Bir ön tepkili alarm vanası en fazla ne kadar alan koruyabilir?
Madde 11.4.3 (TS s.72 / EN s.69) Tablo 17'ye atıf yapar. Tablo 17 (TS s.70 / EN s.67) kontrol vana seti başına azami korunan alanı verir: LH 10 000 m², OH 12 000 m² (Ek D ve F'de izin verilen durumlar dışında), HH 9 000 m². Tablo sprinkler adedi değil alan sınırı koyar.
Ön tepkili tesisatta algılama sistemi nereye kurulur?
Madde 11.4.2 (TS s.72 / EN s.69): algılama sistemi, ön tepkili sprinkler sistemi tarafından korunan bütün odalara ve bölmelere tesis edilir ve EN 54'ün ilgili bölümlerine, bunların yokluğunda kullanım yerinde geçerli uygun şartnamelere uygun olur.
Birden fazla ön tepkili tesisat varsa ne yapılır?
Madde 11.4.1.4 (TS s.71-72 / EN s.68-69): bir risk değerlendirmesi yapılır. Eş zamanlı dolum olabiliyorsa a) depolanan su hacmi toplam ön tepkili tesisat hacmi kadar artırılır ve b) birden fazla ön tepkili tesisatın tetiklenmesi ile uzak test vanasından su boşalması arasındaki süre 60 s'yi aşmaz.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.2.2, Tablo 18, Tablo 17 (TS s.70 / EN s.67)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.4.1.1, 11.4.1.2, 11.4.1.3, 11.4.1.4 a) (TS s.71 / EN s.68)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.4.1.4 b), 11.4.2, 11.4.3 (TS s.72 / EN s.69)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.3 (TS s.73 / EN s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1, Tablo 38 (TS s.109 / EN s.106)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.5.2 (TS s.112 / EN s.109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 16.2.3, 17.1.2 (TS s.114 / EN s.111)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.8 (TS s.115 / EN s.112)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.2.2.2 (TS s.122 / EN s.119)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo I.1 (TS s.158 / EN s.155)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.