Kuru Boru Sistem Hacmi Hesabı

Kuru boru sisteminde hacim neden sınırlanır?

Kuru borulu sprinkler sisteminde kuru boru vanasının akış aşağısındaki borular basınçlı hava veya azotla doludur. Bir sprinkler açıldığında önce bu gazın boşalması, vananın açması ve suyun en uzak noktaya kadar yürümesi gerekir. Boru hacmi büyüdükçe bu gecikme uzar ve yangın, su gelmeden büyür. Bu nedenle NFPA 13 ve TS EN 12845 kuru sistemin büyüklüğünü doğrudan "su ulaşma süresi" üzerinden sınırlar; hacim ise o sürenin en kolay hesaplanan göstergesidir. Bu yangın hesabı aracı borularınızın toplam iç hacmini çıkarır ve seçtiğiniz standarda göre hangi şartın uygulanacağını gösterir.

NFPA 13'e göre su ulaşma şartı ve yöntemler

NFPA 13-2025 madde 8.2.4, kuru sistemin suyu test bağlantısından belirli bir süre içinde boşaltacak şekilde boyutlandırılmasını ister ve bunun için birkaç yol tanır:

8.2.4.1 Konut birimleri: konut birimi bölümlerini koruyan kuru sistemde ilk su, normal hava basıncından başlayarak test bağlantısından en geç 15 saniyede çıkmalıdır.
8.2.4.2 Tek ağızlı test bağlantısı: diğer kullanımlarda ilk su en geç 60 saniyede çıkmalıdır.
8.2.4.2.1 ve 8.2.4.2.2 Hacim muafiyetleri: hacmi 500 gal (1900 L) veya daha az olan sistem hızlı açma cihazı olmadan, 750 gal (2850 L) veya daha az olan sistem hızlı açma cihazı ile kurulabilir ve belirli bir su ulaşma süresi şartına tabi olmaz. NFPA 13 madde 1.6.1.3'e göre bir ölçü başka birimdeki karşılığıyla yazıldığında ilk yazılan değer şarttır; bu yüzden araç kararı her iki birim gösteriminde 500 gal (1.892,7 L) ve 750 gal (2.839,1 L) ile verir, parantezdeki 1900 L ve 2850 L yuvarlanmış karşılıktır.
8.2.4.3 Su ulaşma hesabı: ulusal olarak tanınmış bir test laboratuvarınca listelenmiş bir programla, tehlikeye göre Tablo 8.2.4.3.2'deki açık sprinkler sayısı ve süreyle yapılır.
8.2.4.4 Manifold test bağlantısı: aynı tablodaki süreler, iki veya dört sprinkleri taklit eden bir manifoldla gösterilir.
8.2.4.5: listelenmiş farklı su ulaşma süreleri de kabul edilir.

Tehlike (Tablo 8.2.4.3.2)	En uzak açık sprinkler	En uzun süre (s)
Konut birimi	1	15
Hafif	1	60
Olağan (Grup 1)	2	50
Olağan (Grup 2)	2	50
Ekstra (Grup 1)	4	45
Ekstra (Grup 2)	4	45
Yüksek istif	4	40

Hacim muafiyetleri 8.2.4.2 altında yer aldığından araç konut birimi seçildiğinde muafiyet uygulamaz ve 15 saniyelik şartı hatırlatır. Süre sağlanamıyorsa 8.2.4.6 sistemi çek valflerle bölmeye izin verir; 8.2.5 ise hızlı açma cihazının listeli olmasını ve kuru boru vanasına olabildiğince yakın konmasını ister.

Boru hacmi nasıl hesaplanır?

NFPA 13 Tablo A.8.2.4, gerçek iç çapa göre 1 ft (300 mm) borunun hacmini Schedule 40 ve Schedule 10 için verir. Araç gal/ft değerini 3,78541/0,3048 = 12,4193 ile çarparak L/m'ye çevirir, her çaptaki toplam boyla çarpar ve toplar. Tabloda olmayan borular (ör. EN 10255 boruları) için iç çapı girilen iki özel satır vardır: hacim π·d²/4 × boy.

Anma çapı	Sch 40 gal/ft	Sch 40 L/m*	Sch 10 gal/ft	Sch 10 L/m*
¾" (DN20)	0,028	0,35	—	—
1" (DN25)	0,045	0,56	0,049	0,61
1¼" (DN32)	0,078	0,97	0,085	1,06
1½" (DN40)	0,106	1,32	0,115	1,43
2" (DN50)	0,174	2,16	0,190	2,36
2½" (DN65)	0,248	3,08	0,283	3,51
3" (DN80)	0,383	4,76	0,433	5,38
3½" (DN90)	0,513	6,37	0,576	7,15
4" (DN100)	0,660	8,20	0,740	9,19
5" (DN125)	1,040	12,92	1,144	14,21
6" (DN150)	1,501	18,64	1,649^b	20,48
8" (DN200)	2,66^a	33,04	2,776^c	34,48

* L/m sütunları araç tarafından gal/ft değerinden türetilmiştir. ^a Schedule 30. ^b 0,134 in et kalınlığı. ^c 0,188 in et kalınlığı. ¾" için Schedule 10 değeri tabloda yoktur.

V = Σ (birim hacim_i × L_i) · birim hacim [L/m] = gal/ft × 12,4193

TS EN 12845'e göre kuru ve alternatif tesisat

TS EN 12845+A2:2026 madde 11.2.2, tek sprinkler açılmasından suyun boşalmasına kadar geçen sürenin Tablo 18'deki değeri aşmamasını ister; test madde 15.5.2'deki uzak test vanasıyla yapılır. Tablo 18'e göre bu süre LH için 90 saniye, OH ve HH için 60 saniyedir. Alternatif tesisatlar da aynı tabloya bağlıdır (11.3.2).

Standardın notu, hızlandırıcı kullanıldığında LH ve OH için en fazla 4 m³, HH için 3 m³ hacmin bu süreyi sağlamasının deneyimle beklendiğini belirtir. Bu bir sınır değil deneyim bilgisidir ve yalnız hızlandırıcılı durumu kapsar; hızlandırıcısız sistem için metinde hacim değeri yoktur, süre testle gösterilir. Kuru tesisat yalnız donma riski olan veya sıcaklığın 70 °C'yi aştığı yerlerde kullanılır (11.2.1) ve HHS uygulamalarında kesinlikle önerilmez. Tali kuru uzantı en fazla 100 sprinkler içerebilir; bir kontrol vana seti ikiden fazla tali uzantıyı besliyorsa uzantılardaki toplam sprinkler sayısı 250'yi aşamaz (11.5.2).

Örnek hesap

Olağan Grup 1 bir depoda Schedule 40 borularla: 1" 400 m, 1¼" 200 m, 1½" 120 m, 2" 90 m, 2½" 60 m, 3" 60 m, 4" 60 m ve 6" 30 m. Birim hacimler 0,559 / 0,969 / 1,316 / 2,161 / 3,080 / 4,757 / 8,197 / 18,641 L/m; boru hacimleri sırasıyla 223,5 + 193,7 + 158,0 + 194,5 + 184,8 + 285,4 + 491,8 + 559,2 = 2.291 L (605 gal, 2,29 m³).

NFPA 13: 605 gal, hızlı açma cihazı olmadan 500 gal muafiyetini aşar. Hızlı açma cihazı eklenirse 750 gal sınırının altında kalır ve belirli bir süre şartı kalmaz. Aksi hâlde 60 saniyelik tek ağız testi veya en uzak 2 sprinklerle 50 saniyelik hesap/manifold yolu gerekir.
TS EN 12845 (OH): 2,29 m³, hızlandırıcıyla 4 m³ deneyim değerinin altındadır; 60 saniyelik süre yine uzak test vanasıyla doğrulanır.

Sık yapılan hatalar

Nominal çapla hacim hesaplamak: 1" Schedule 40 borunun iç çapı 25 mm değil 26,6 mm'dir (NFPA 13 Tablo A.16.3.2: 1,049 in); tablo gerçek iç çapa dayanır.
Kolonu ve ana boruyu unutmak: büyük çaplı kısa bir ana boru, uzun branşman hatlarından daha fazla hacim tutabilir.
Sch 10 ile Sch 40'ı karıştırmak: ince cidarlı boru aynı anma çapında daha fazla hacim demektir.
EN notundaki hacmi zorunlu sınır sanmak: 4 m³ ve 3 m³ yalnız hızlandırıcılı sistem için beklenti bildirir; belirleyici olan Tablo 18 süresidir.
Standartları karıştırmak: Türkiye'de BYKHY sprinkler tasarımını TS EN 12845'e bağlar; NFPA 13'ün galon muafiyetleri EN projesinde ölçüt değildir.

Sık Sorulan Sorular

NFPA 13'e göre kuru boru sisteminin hacim sınırı nedir?

NFPA 13-2025 madde 8.2.4.2.1'e göre hızlı açma cihazı olmadan 500 gal (1900 L), madde 8.2.4.2.2'ye göre hızlı açma cihazı ile 750 gal (2850 L) veya daha küçük sistemler belirli bir su ulaşma süresi şartına tabi değildir. Madde 1.6.1.3 gereği ilk yazılan galon değeri şarttır; litre karşılıkları yuvarlanmıştır (500 gal = 1.892,7 L, 750 gal = 2.839,1 L). Daha büyük sistemler su ulaşma süresini test veya listeli bir hesap programıyla göstermelidir.

Su ulaşma süresi tehlike sınıfına göre nasıl değişir?

NFPA 13 Tablo 8.2.4.3.2: konut birimi 15 s (1 sprinkler), hafif 60 s (1), olağan grup 1 ve 2 50 s (2), ekstra grup 1 ve 2 45 s (4), yüksek istif 40 s (4). Tek ağızlı test bağlantısı yolunda (8.2.4.2) süre 60 s'dir.

TS EN 12845'te kuru sistem için hacim sınırı var mı?

TS EN 12845+A2:2026 sistemi süreyle sınırlar: Tablo 18'e göre LH 90 s, OH ve HH 60 s. Madde 11.2.2'nin notu, hızlandırıcıyla LH/OH için 4 m³, HH için 3 m³ hacmin bu süreyi sağlamasının beklendiğini söyler; bu bağlayıcı bir sınır değil, deneyim bilgisidir.

Boru hacmi neden nominal çapla hesaplanmaz?

Borunun gerçek iç çapı nominal çaptan farklıdır ve et kalınlığına (Schedule 40 veya 10) göre değişir. NFPA 13 Tablo A.8.2.4 hacimleri gerçek iç çapa göre verir; araç bu değerleri kullanır, tabloda olmayan borular için iç çap girilebilir.

Hacim sınırı aşılırsa ne yapılabilir?

NFPA 13'te hızlı açma cihazı eklemek sınırı 750 gal'e çıkarır (8.2.5 şartlarıyla); ayrıca sistem çek valflerle bölünebilir (8.2.4.6) ya da su ulaşma süresi listeli programla veya manifold testiyle gösterilebilir. EN 12845'te belirleyici olan uzak test vanasıyla ölçülen süredir; sağlanamıyorsa tesisat küçültülür veya bölünür.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

Bu hesapların tamamını sahada, çevrimdışı ve PDF raporlu yapmak için: NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 tek iOS uygulamasında.

SprinkCalc'i App Store'dan indir