FM Global DS 2-89: Sprinkler Boru Sürtünme Kaybı Tabloları (Hazen-Williams)

Sprinkler hidrolik hesabının temeli sürtünme kaybıdır. FM DS 2-89 (Pipe Friction Loss Tables, May 1973, Revised April 2026, 127 sayfa), Hazen-Williams formülüyle hazırlanmış ve psi/ft cinsinden sürtünme kaybı veren tablolar setidir: Tablo 1 çelik boru C=100, Tablo 2 çelik boru C=120, Tablo 3-8 çimento kaplı dökme demir C=140, Tablo 9-11 kaplamasız dökme demir C=100, Tablo 12-13 asbest çimento C=140. Tablo 14-15 farklı C değerleri için çarpanları, Tablo 16 bağlantı parçalarının eşdeğer uzunluklarını, Tablo 19 FM Approved alarm çek valflerinin kayıplarını, Tablo 20 plastik yer altı boruları için çarpanları verir. Çelik boru et kalınlıkları 3/4-6 in için Schedule 40, 8 ve 12 in için Schedule 30'dur (s.2).

Hazen-Williams Formülü (DS 3-0 Denklem 15)

DS 2-89 formülü metin olarak vermez; formül DS 3-0'dadır (Hydraulics of Fire Protection Systems, March 2010, s.25-26):

p = 4,52 × Q^1,85 / (C^1,85 × d^4,87): psi/ft; Q gpm, d iç çap in

p = 6,05 × 10^5 × Q^1,85 / (C^1,85 × d^4,87): bar/m; Q L/dk, d iç çap mm

• Q: debi
• C: Hazen-Williams pürüzlülük katsayısı (boyutsuz)
• d: gerçek iç çap

Toplam kayıp PF = p × L'dir (Denklem 16); L içine, borunun C değerine göre düzeltilmiş eşdeğer bağlantı uzunlukları da girer.

Hangi C Değeri?

DS 3-0'a göre DS 2-89 Tablo 1 (C=100) kuru tip, Tablo 2 (C=120) ıslak tip sistemlerde kullanılabilir. Güncel varsayılanlar DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3'tedir (October 2021, Interim Revision April 2026); kullanım alanına özgü veri sayfası başka değer vermiyorsa geçerlidir:

Boru ve sistem	C	Kaynak
Islak sistem, siyah çelik	120	DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3; DS 2-89 Tablo 2
Kuru / ön tepkili, siyah çelik	100 (azotla 120)	DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3; DS 2-89 Tablo 1
Kuru / ön tepkili, içten galvanizli	120	DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3
Polimer kaplı çelik	140	DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3
Plastik (ıslak sistem)	150	DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3
Çimento kaplı dökme demir (yer altı)	140	DS 2-89 Tablo 3-8
Kaplamasız dökme demir	100	DS 2-89 Tablo 9-11
Asbest çimento	140	DS 2-89 Tablo 12-13

Yani FM ıslak çelik sistemde varsayılan olarak C=120 kullanır; C=100 kuru ve ön tepkili siyah çelik sistemlere özgüdür. NFPA 13-2025 Tablo 28.2.4.8.1 de aynı ayrımı yapar (ıslak siyah çelik 120, kuru 100).

Tablo Kullanımı: DN100 Çelik Boru, C=100

DN100 Schedule 40 borunun iç çapı 4,026 in'dir (102,3 mm; DS 2-89 Tablo 18). Formülle hesaplanan değerler DS 2-89 Tablo 1 ile uyumludur; örneğin 300 gpm için Tablo 1 (s.8) 0,039 psi/ft verir, bu da yaklaşık 0,88 bar/100 m'dir.

Debi (L/dk)	Sürtünme (bar/100 m), C=100	Sürtünme (bar/100 m), C=120
500	0,19	0,14
1000	0,70	0,50
2000	2,52	1,80
3000	5,34	3,81
5000	13,7	9,80

C=120 sütunu, C=100 değerlerinin DS 2-89 Tablo 14'teki 0,714 çarpanıyla çarpılmasıdır. 3000 L/dk debinin 50 m DN100 çelik C=100 hattaki sürtünme kaybı: 5,34 × 0,5 = 2,67 bar.

İnce etli boruda DS 2-89'un dönüşüm tablosu (s.2) kullanılır: 500 gpm'de 4 in Schedule 40 C=120 boru için 0,072 psi/ft olan değer, 4 in ince etli boruda 0,760 katsayısıyla 0,055 psi/ft'e iner.

Eşdeğer Uzunluk: Bağlantı Kayıpları (DS 2-89 Tablo 16)

Tablo 16 eşdeğer uzunlukları C=120 için ve ft cinsinden verir. DN100 (4 in) için:

• Standart dişli dirsek: 10 ft (3,0 m)
• 45° dirsek: 4 ft (1,2 m)
• 90° flanşlı veya orta yarıçaplı dirsek: 8 ft (2,4 m)
• 90° uzun yarıçaplı flanşlı dirsek: 6 ft (1,8 m)
• Standart te, akış 90° dönüyor: 20 ft (6,1 m)
• Sürgülü vana, tam açık: 2 ft (0,6 m)
• Klapeli çek valf, alarm çek valfi ve kuru sistem vanası: 33 ft (10,1 m)
• Kelebek vana, tam açık: 12 ft (3,7 m)

Te içinden düz geçişin kaybı ihmal edilir (Tablo 16 Not 1). C değeri 120'den farklıysa eşdeğer uzunluklar Tablo 15 çarpanlarıyla düzeltilir; C=100 için çarpan 0,714'tür (DS 3-0 Denklem 17: × (C/120)^1,85). Toplam kayıp = (gerçek uzunluk + düzeltilmiş eşdeğer uzunluk) × birim sürtünme kaybı.

FM ve NFPA 13: Hidrolik Yaklaşım

• Formül: ikisinde de Hazen-Williams
• C değeri: ikisinde de ıslak siyah çelik 120, kuru siyah çelik 100 (DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3; NFPA 13-2025 Tablo 28.2.4.8.1)
• Birim: DS 2-89 tabloları yalnız ABD birimlerindedir (gpm, psi/ft); metrik hesap DS 3-0'daki metrik formülle yapılır
• Yer altı: çimento kaplı dökme demir ikisinde de 140

Hızlı Kontrol Listesi

• C değeri sistem tipi ve boru cinsine göre DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3'ten seçildi
• Islak siyah çelikte 120, kuru siyah çelikte 100 (azotlu sistemde 120)
• Yer altı çimento kaplı dökme demir 140
• Metalik olmayan boru yalnız DS 2-0 Madde 2.4.1.3 koşullarıyla
• Eşdeğer uzunluklar Tablo 16'dan alınıp C değerine göre düzeltildi
• En uzak sprinklere kadar sürtünme, kot farkı ve bağlantı kayıpları toplandı

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir

Sık Sorulan Sorular

Islak sprinkler sisteminde C=100 mü, C=120 mi kullanılır?

FM DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3'e göre, kullanım alanına özgü veri sayfası başka değer vermiyorsa ıslak sistemde siyah çelik boru için C=120 kullanılır. C=100 kuru ve ön tepkili siyah çelik sistemler içindir; azot kullanılıyorsa bu değer de 120'dir. DS 3-0 da DS 2-89'un C=100 tablosunu kuru, C=120 tablosunu ıslak sistemler için gösterir; NFPA 13-2025 Tablo 28.2.4.8.1 aynı değerleri verir.

CPVC boruda C=150 kullanılabilir mi?

DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3 ıslak sistemde plastik boru için C=150 verir. Ancak metalik olmayan boru DS 2-0 Madde 2.4.1.3'e göre yalnız depolama dışı kullanımlarda ve en az 15 dakika dayanımlı bariyer arkasında ya da açıkta kullanım için özel olarak FM Approved olup HC-1 kullanım, en fazla 9,1 m tavan, ıslak sistem, hızlı tepkili tavan sprinklerleri ve metal düşey boru (ya da 0,3 m içinde hızlı tepkili dik sprinklerle korunan metalik olmayan düşey boru) koşullarının tümü sağlanırsa (Madde 2.4.1.3.4) kullanılabilir. DS 2-89'da CPVC tablosu yoktur; Tablo 20 yalnız PVC, polietilen ve cam elyafı takviyeli yer altı boruları için çarpan verir.

Eşdeğer uzunluk neden önemli?

Bağlantı kayıpları gerçek boru boyuna yaklaşabilir. Örnek: 50 m DN100 çelik C=100 hatta 8 standart dirsek varsa, DS 2-89 Tablo 16'daki 10 ft (3,0 m) değeri C=100 için 0,714 ile düzeltilir: 8 × 3,05 × 0,714 = yaklaşık 17,4 m. 3000 L/dk'da toplam kayıp 67,4 m × 5,34 bar/100 m = yaklaşık 3,60 bar olur; dirsekler atlanırsa kayıp 2,67 bar hesaplanır ve yaklaşık %26 eksik kalır.

FM DS 2-89 metrik birimde kullanılabilir mi?

DS 2-89 tabloları yalnız ABD birimlerindedir (gpm debi, psi/ft kayıp). Metrik hesap için DS 3-0 Denklem 15'in metrik biçimi kullanılır: p (bar/m) = 6,05 × 10^5 × Q^1,85 / (C^1,85 × d^4,87), Q L/dk, d mm. Aynı Hazen-Williams formülü NFPA 13 ve EN 12845'te de kullanılır.

SprinkCalc hangi formülü kullanıyor?

SprinkCalc Hazen-Williams ile DS 2-89 / NFPA 13 tablolarına paralel hesap yapar. C-faktör kullanıcı tarafından seçilir (varsayılan C=100), çıktı bar/m veya psi/ft cinsindendir. Eşdeğer uzunluk otomatik eklenir.