FM Global DS 2-81: Yangın Sistemleri Test ve Bakım (ITM) Saha Rehberi

Bir veri merkezi 5 yıllık FM denetiminde önemli öneriler listesi aldı: kuru borulu sistem vanasının tetikleme testi 3 yıldır yapılmamış, yangın pompası çalıştırma kayıtları eksik, manometrelerin durumu belirsiz. Tesis yalnız yıllık akış testine göre çalışıyordu; oysa FM DS 2-81 (Fire Protection System Inspection, Testing and Maintenance, April 2019, Interim Revision October 2025) görevleri Tablo 1-10'da haftalıktan 15 yıla kadar sıklıklarla verir. Madde 2.4.1'e göre bazı görevler tesisin koşullarına göre FM mühendisiyle konuşularak değiştirilebilir. Bu yazı sıklıkları dönem dönem özetler.

Haftalık

• Kontrol vanaları: tam açık, emniyete alınmış (ayrı kilit ve zincir) ve erişilebilir olduklarının görsel muayenesi; akış alarmı algılama hattındaki vanalar dahil (Tablo 1, madde 1a-1b).
• Dizel yangın pompası: otomatik modda basınç düşümüyle başlatılır ve en az 30 dakika kapalı vanaya karşı (churn) çalıştırılır; test sırasında pompa bir vana kapatılarak izole edilmez; emme ve basma basınçları ile motor devri, yağ basıncı ve soğutma suyu sıcaklığı kaydedilir (Tablo 7 madde 2; 2.9.3.1.2).
• Pompa odası: kontrol panosu otomatikte ve arıza alarmı yok, oda 4 °C'nin üstünde, tüm vanalar kilitli açık, borularda sızıntı yok, yanıcı malzeme depolanmamış (2.9.4).
• Kuru, ön tepkili ve baskın sistemler: sistem vanası hava ve su basınçları, hızlı açma cihazının (QOD) devrede olması, vana odasının 4 °C'nin üstünde tutulması (Tablo 2c madde 1-3).
• Depolar: atmosferik depoların dolu olduğu; denetlenen seviye alarmı yoksa haftalık, varsa ve yıllık test edilmişse aylık (Tablo 8b madde 2).

Aylık

• Elektrikli yangın pompası: otomatik modda basınç düşümüyle başlatılır, en az 10 dakika kapalı vanaya karşı çalıştırılır, pompa izole edilmez (Tablo 7 madde 2; 2.9.2.1.2).
• Konum göstergesi olmayan vanalar: PIV, duvar tipi PIV, NRS, FM Approved olmayan göstergeli kelebek, yol kutusu vanaları ve göstergesiz kelebek vanaların tam açık olduğunun fiziksel testi (Tablo 1 madde 2).
• Kuru sistemler: otomatik drenaj vanası, sistem vanasındaki priming su seviyesi, basınçlı hava beslemesi ve göstergeli kurutucu (desikant) doygunluğu (Tablo 2c madde 4-7).
• Diğer: hidrant ve kolonların erişilebilirlik, sızıntı ve hasar kontrolü (Tablo 3 madde 2); dizel motor akülerinin soğuk marş akımı ölçülerek kontrolü (Tablo 7 madde 11); depo dış yüzeyi ve ara depo otomatik dolum sistemleri (Tablo 8b).

Üç Ayda ve Altı Ayda Bir

• Akış alarmları: sistem test bağlantısından su akıtılarak üç ayda bir (antifriz sistemlerde yılda bir); alarmın alınması 60 saniyeden kısa sürmelidir (Tablo 2a madde 2).
• Hortum dolapları, kolon vanaları ve monitörler: üç ayda bir ekipman ve erişim kontrolü (Tablo 3 madde 3).
• Vana denetim (tamper) alarmları ve gelişmiş güvenlikli vanalar altı ayda bir test edilir (Tablo 1 madde 1c ve 3).

Yıllık

• Kontrol vanası egzersizi: tüm vanalar tam turla kapatılıp açılır, kapanma ve yeniden açılma tur sayısı kaydedilir (Tablo 1 madde 4).
• Ana drenaj akış testi: her kolonun beslemesinde ciddi tıkanma olup olmadığını gösterir; tahliye dışarıya yapılır; tercihen yıllık vana egzersizinden sonra (Tablo 2a madde 4).
• Sprinkler, boru, askı ve sismik koruma muayenesi: yılda bir veya ortam koşullarına göre daha sık (Tablo 2a madde 7); gizli (concealed) sprinklerlerde oda başına en az %10 fiziksel muayene (madde 13).
• Pompa performans testi: en az üç noktada (kapalı vana, anma debisi, azami debi) emme ve basma basıncı, debi ve devir kaydedilir; üretici eğrisi veya önceki testlerle karşılaştırılır; debimetre kullanılıyorsa 3 yılda bir kalibre edilir; dizelde anma debisindeki devir anma devrinin %10'u içinde olmalıdır (2.9.5).
• Pompa kontrolleri: panonun yalnız elle durdurmaya ayarlı olduğu, jokey pompa başlatma/durdurma noktaları, uzak alarmlar ve pompa-motor hizalaması (Tablo 7 madde 5-9).
• Geri akış önleyici ve tek çek valfler: en büyük sprinkler talebinin üstünde tam akış testi, debi kaydıyla (Tablo 5 madde 1).
• Kuru sistemler: FM Approved QOD testi (onaysız cihazda üç ayda bir), hava kaçak oranı, düşük hava basıncı ve düşük sıcaklık alarmları, vana iç temizliği ve kısmi akışlı tetikleme testi (Tablo 2c madde 9-13).
• Hidrantlar yılda bir muayene edilip akış testi yapılır (Tablo 3 madde 4); depolarda seviye göstergeleri ve alarmlar test edilir (Tablo 8b madde 3).

Çok Yıllık Görevler

• 2 yıl: dizel motor akülerinin değişimi; depodaki biyodizelin en geç 2 yılda bir yenilenmesi (Tablo 7 madde 16-17).
• 3 yıl: kuru ve ön tepkili sistemlerde tam akışlı tetikleme testi, videoskop veya ultrasonik kılavuzlu dalga değerlendirmesi (azotlu sistemlerde 10 yılda bir); su en uzak bölgeye belirtilen sürede, aksi belirtilmedikçe 60 saniyede ulaşmalıdır (Tablo 2c madde 14). Baskın sistem süzgeçleri sökülerek muayene edilir (madde 22). 180 °C ve üstü eriyebilir elemanlı, uzun süre 150 °C'ye maruz sprinklerlerden örnek test edilir (Tablo 2a madde 8).
• 5 yıl: açık su kaynağından beslenen ıslak sistemlerde tıkanma kontrolü ve sert su bölgelerinde mineral birikintisi kontrolü (Tablo 2b); geri çağrılmış O-ringli sprinklerlerden örnek test (Tablo 2a madde 9); kolon (standpipe) sistemlerinde tasarım debisi ve hortum vanası basıncıyla akış testi (Tablo 3 madde 8); geri akış önleyici iç muayenesi (Tablo 5 madde 2).
• 10. ve 20. yıl, sonra 5 yılda bir: siyah çelik borulu kuru sistemlerde tıkanma kontrolü (azotla kurulanlar ve soğutulmuş alan sistemleri hariç; Tablo 2c madde 15).
• 15 yıl: kuru tip (dry pendent) sprinklerlerden örnek test; 2003 öncesi üretilmiş kuru tip sprinklerler bulunduğunda değiştirilir (Tablo 2a madde 10-11).

Tıkanma araştırmasının kapsamı ve eşikleri (besleme ana hattı, en az bir dağıtım ana hattı ve üç branşman; 120 ml kalıntı eşiği) için DS 2-81 sıklık tablosu yazısına bakın.

NFPA 25 ile Karşılaştırma (DS 2-81 Ek C, Tablo 12)

DS 2-81'in Ek C'si FM sıklıklarını NFPA 25'in 2017 baskısıyla karşılaştırır (tablo DS 2-81'in 2019 baskısına göre hazırlanmıştır). Bazı örnekler:

Görev	FM DS 2-81	NFPA 25-2017 (Tablo 12'ye göre)
Göstergeli kontrol vanası görsel muayenesi	Haftalık	Aylık / haftalık
Göstergesiz vanaların fiziksel testi	Aylık	Yıllık
Kuru sistem vanası hava ve su basınçları	Haftalık	Aylık / üç aylık
Tam akışlı tetikleme testi	3 yıl (azotlu 10 yıl)	3 yıl
Kuru tip sprinkler örnek testi	15 yıl	10 yıl
Elektrikli pompa kapalı vana testi	Aylık	Haftalık / aylık
Dizel pompa kapalı vana testi	Haftalık	Haftalık
Dizel akü kontrolü	Aylık	Yıllık

NFPA 25'in güncel baskısı bu yazının kaynakları arasında değildir; karşılaştırma yalnız DS 2-81'deki tabloyu aktarır.

Hızlı Kontrol Listesi

• Haftalık: vana görsel kontrolü, dizel pompa 30 dakika, pompa odası, kuru sistem basınçları
• Aylık: elektrikli pompa 10 dakika, göstergesiz vanaların fiziksel testi, dizel aküleri
• Üç ayda bir: akış alarmı testi; altı ayda bir: vana denetim alarmları
• Yıllık: vana egzersizi, ana drenaj testi, pompa performans testi, geri akış önleyici tam akış testi, kısmi akışlı tetikleme testi
• 3 yıl: tam akışlı tetikleme testi (azotlu sistemde 10 yıl)
• 5 yıl ve üstü: tıkanma kontrolleri, O-ring ve kuru tip sprinkler örnekleri
• Kayıtlar sistem, görev, sonuç ve düzeltici eylemi içeriyor ve en az 1 yıl saklanıyor (2.2.2)

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir

Sık Sorulan Sorular

FM DS 2-81 NFPA 25'ten daha sıkı mı?

Görevine göre değişir. DS 2-81 Ek C Tablo 12'deki karşılaştırmaya göre (NFPA 25-2017) FM bazı görevleri daha sık ister: göstergesiz vanaların fiziksel testi aylık (NFPA yıllık), kuru sistem hava ve su basınçları haftalık, dizel akü kontrolü aylık (NFPA yıllık). Bazı görevlerde ise daha seyrektir: kuru tip sprinkler örnek testi 15 yıl (NFPA 10 yıl), elektrikli pompa kapalı vana testi aylık.

Hangi sprinklerlerden örnek alınıp test edilir?

DS 2-81 Tablo 2a'ya göre kuru tip (dry pendent) sprinklerlerden 15 yılda bir, geri çağrılmış O-ringli sprinklerlerden 5 yılda bir, uzun süre 150 °C'ye maruz kalan 180 °C ve üstü eriyebilir elemanlı sprinklerlerden 3 yılda bir örnek test edilir. 2003 öncesi üretilmiş kuru tip sprinklerler bulunduğunda değiştirilir; yangın sonrası çalışan sprinklerlerin en az 6 m çevresindeki çalışmamış sprinklerler de değiştirilir.

Ana drenaj testi nedir, neden önemli?

DS 2-81 Tablo 2a madde 4'e göre ana drenaj akış testi yılda bir, her kolonun beslemesinde ciddi tıkanma olup olmadığını kontrol etmek için yapılır ve tahliye dışarıya verilir. Ortak besleme hattından beslenen manifoldlu kolonlarda tek test yeterlidir. Test, vana kapanmaları gibi devre dışı kalmalardan sonra sistemi yeniden devreye almanın son adımı olduğu için tercihen yıllık vana egzersizinden sonra yapılır.

Türkiye'de FM ITM rejimi uygulanır mı?

Sigortacı talepli tesislerde uygulanır. BYKHY Madde 100 söndürme sistemlerinin ilgili standartlarda belirtilen periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulmasını ister ama sıklık ayrıntısı vermez; FM uyumu istenen tesislerde DS 2-81 tabloları esas alınır. Kayıtlar dijital ortamda, örneğin Şantiye Takip türü uygulamalarla yönetilebilir.

Haftalık pompa testi otomatik yapılabilir mi?

DS 2-81'in Ekim 2025 revizyonuna göre evet: FM Approved otomatik yangın pompası test sistemi haftalık (dizel) ve aylık (elektrikli) kapalı vana testini yapabilir ve test sırasında personel bulunması gerekmez (2.9.2.2, 2.9.3.2). Sistem hizalama, titreşim, soğutma suyu akışı, oda sıcaklığı ve sızıntıyı izler, limit aşılırsa uyarı verir (3.1.11.3). DS 3-7 Madde 2.4.9.1 ise pompa kontrol panosunun kendi haftalık test zamanlayıcısına denetimsiz güvenilmemesini ister.