Sprinkler borusu seçimi yalnız fiyat meselesi değildir: malzeme hem izinli tehlike sınıfını hem sürtünme katsayısını hem de yirmi yıl sonraki korozyon tablosunu belirler.
Karşılaştırma tablosu
| Kriter | Siyah çelik | Galvaniz çelik | Bakır | CPVC | Paslanmaz |
|---|---|---|---|---|---|
| İzinli tehlike sınıfı | Tümü | Tümü | Yalnız ıslak; LH, OH1–OH3 | Sınırlı (hafif yük, düşük sıcaklık) | Tümü |
| Hazen-Williams C | 120 | 120 | 140 | 150 | 140 |
| Kuru / alternatif sistem | Uygun ama korozyon riskli | Tercih edilir | Uygun değil | Uygun değil | Uygun |
| Birleştirme | Kaynak, dişli, yivli | Dişli, yivli | Sert lehim, mekanik | Solvent kaynak | Kaynak, yivli |
| DN50 altı sahada kaynak | Yasak (otomatik makine hariç) | Yasak | — | — | Yasak |
| Korozyon direnci | Düşük | Orta (iç yüzey MIC'e açık) | Yüksek | Çok yüksek | Çok yüksek |
| Yangına dayanım | Yüksek | Yüksek | Orta | Düşük (erir) | Yüksek |
| Maliyet | En düşük | Düşük | Yüksek | Orta | En yüksek |
| Tipik kullanım | Standart tesisat | Kuru, alternatif, pre-action | Ofis, otel; çelik hattın mansabında | Konut, düşük tehlike | Deniz, kimya, gıda |
Et kalınlığı: hesabı sessizce değiştiren detay
EN 12845 iki farklı et kalınlığı sınıfı tanımlar. Dişli veya kesim-yivli (cut-grooved) borular ISO 65; roll-grooved (yuvarlama-yivli) veya kaynak ağzı açılmış borular ISO 4200 range D sağlamalıdır. Kalın etli boru aynı DN'de 1,5–2,5 mm daha küçük iç çap verir ve Hazen-Williams sürtünme kaybı belirgin artar. Hidrolik hesapta nominal çap değil gerçek ortalama iç çap kullanılır; değer üretici sertifikasından alınır.
Galvaniz: iki yüzü olan çözüm
Dış galvaniz (toprak altı, dış mekân) koruyucudur. İç galvaniz ise ikili bir tablo çizer: oksijen korozyonunu yavaşlatır ama mikrobiyolojik korozyona (MIC) besin sağlayabilir. EN 12845 kuru, alternatif ve pre-action tesisatlarda galvanizi tercih eder — çünkü o sistemlerde boru yaz boyunca su, kış boyunca nemli hava tutar ve korozyon riski ıslak sistemin çok üstündedir. Kaplamasız siyah çelik seçilirse iki yılda bir endoskopik korozyon takibi önerilir.
Galvanik çift uyarısı: galvaniz çelik boruya doğrudan bronz sprinkler bağlamak, nem ve kondansat varlığında galvanik korozyonu diş bölgesinden başlatır. Paslanmaz fitting veya yalıtkan ara eleman kullanın.
Bakırın üç sınırı
- Yalnız ıslak borulu sistemlerde.
- Yalnız LH, OH1, OH2, OH3 sınıflarında; OH4, HHP ve HHS'de kullanılamaz.
- Daima çelik borunun mansabında; EN 1057 standardında ve mekanik bağlantı veya sert lehimle birleştirilmiş.
Bakırın C=140 avantajı gerçektir: aynı çap ve debide sürtünme kaybı çelikten yaklaşık %30 düşük çıkar. Ancak bu kazanç uzun hatlarda anlamlıdır; kısa ofis kolunda maliyet farkını karşılamaz.
Askı ve destek farkı
Malzeme askı aralığını da değiştirir. EN 12845 çelik boruda en fazla 4 m, bakır boruda en fazla 2 m askı aralığı ister; 50 mm üstünde iki bağımsız destek veya %50 daha güçlü tek destek kullanılırsa bu mesafeler %50 artırılabilir. Bakırın daha sık desteklenmesinin nedeni elastisite modülünün çelikten düşük olması, yani aynı yükte iki kat hızlı sarkmasıdır. Bakır kelepçesinin içine galvanik korozyonu önleyen yalıtım astarı konur.
Sık Sorulan Sorular
Bakır boru hangi tehlike sınıflarında kullanılabilir?
Yalnız ıslak borulu sistemlerde ve LH, OH1, OH2, OH3 sınıflarında. OH4, HHP ve HHS'de kullanılamaz. Daima çelik borunun mansabında ve EN 1057 standardında olmalıdır.
Galvaniz boru neden kuru sistemde tercih edilir?
Kuru ve alternatif tesisatlarda boru nemli hava tutar ve korozyon riski ıslak sistemin çok üstündedir. Galvaniz iç kaplama ek ömür sağlar; ancak MIC bakterilerine besin de olabilir.
Yivli boruda et kalınlığı değişir mi?
Evet. Dişli ve kesim-yivli borular ISO 65, roll-grooved ve kaynak ağzı açılmış borular ISO 4200 range D et kalınlığını sağlamalıdır. Kalın et aynı DN'de iç çapı küçültür ve sürtünmeyi artırır.
DN50 altı boruyu sahada kaynatabilir miyim?
Hayır. 50 mm altındaki boru ve fittingler otomatik kaynak makinesi kullanılmadıkça sahada kaynatılamaz; alev kesim ve lehim de hiçbir koşulda yapılamaz.
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 86+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 86+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indirBS EN 12845:2015+A1:2019 boru ve bağlantı maddeleri; ISO 65 ve ISO 4200 et kalınlığı sınıfları; EN 1057 (bakır boru). NFPA 13 (2025) boru ve bağlantı bölümü. FM Global DS 2-0. Değerler bilgilendirme amaçlıdır.