BYKHY'de Köpüklü Söndürme: Madde 98 ve 122

BYKHY köpüklü söndürme için tek bir sayı vermez: ne uygulama yoğunluğu, ne süre, ne konsantre oranı. Yönetmeliğin söylediği üç şeydir: suyun yetmediği yerde uygun söndürme sistemi kurulur (Madde 98/2), köpüklü sistemler ilgili standartlara göre tasarlanır (98/1) ve yanıcı sıvı tesisleri yeterli yangın sistemleriyle donatılır, söndürücü olarak özellikle köpük, karbondioksit, kuru kimyevi toz ve su kullanılabilir (122/1). Sayılar bu yüzden seçilen köpük standardından gelir. Bu yazı yönetmeliğin köpükle ilgili bütün hükümlerini toplar ve standarda geçişi gösterir.

Madde 98: köpüklü, gazlı ve kuru tozlu sabit sistemler

• 98/1: Köpüklü, gazlı ve kuru tozlu sabit otomatik söndürme sistemleri tesisin niteliğine ve ihtiyacına göre uygun, güncel, sertifikalı ve ilgili standartlara göre tasarlanır.
• 98/2: Suyun söndürme etkisinin yeterli görülmediği ya da su ile tepkimeye girebilecek maddelerin bulunduğu, depolandığı ve üretildiği hacimlerde uygun tipte söndürme sistemi kurulur.
• 98/3–5: Gazlı sistemler için TS ISO 14520 esas alınır, sesli ve ışıklı uyarı, menfezlerin otomatik kapanması ve söndürücü gazın uzun süreli kullanım geçerliliği istenir. Köpük için buna karşılık gelen bir standart adı yazılmamıştır.
• 98/6: Sürekli insan bulunmayan kapalı alanlarda oksijen azaltma sistemleri uygulanabilir.

Gazlı sistemlerde standart adı verilip köpükte verilmemesi önemlidir: köpüklü sistemin hangi standarda göre tasarlanacağı projede seçilir ve gerekçelendirilir.

Kılavuz'un 98/2 yorumu (s. 167)

Kılavuz, suyun "yeterli görülmediği" durumun yapının, içindeki malzemenin ve işlenen ya da depolanan maddelerin kimyasal özelliklerine göre belirleneceğini yazar. Gazlı sistemin uygulanamadığı, örneğin hacmin standardın şartlarını sağlayamayacak kadar büyük olduğu ya da kapatılamayan açıklıklar bulunduğu yerlerde kuru tozlu ve bazı durumlarda köpüklü sistemlerin öncelikle değerlendirileceğini söyler. Hiçbir söndürme sistemi yapılamıyorsa uluslararası mevzuat ve standartlardaki ilave tedbirler belirlenir. Kılavuz, maliyet ya da malzeme kaygısıyla tedbirden kaçınmanın uygun bir yaklaşım olmadığını da açıkça yazar.

Kılavuz'da yeni fıkra: 98/7 (s. 168)

Kılavuz'daki Madde 98'in 7. fıkrası 2015 konsolide metninde yoktur. Bu fıkraya göre Madde 7'nin 12. fıkrasında sayılan yapılarda, günlük ihtiyaç dışındaki açık depo sahalarında, yakıtın ya da ürünün risk durumuna göre yangında oksijenle temasını kesecek tedbir alınır. Madde 7/12 de 2015 metninde yoktur; Kılavuz'a göre şunları kapsar (s. 36): orman alanı içinde ya da bitişiğinde yapılacak rafineriler, fosil yakıtlı elektrik üretim tesisleri, kurulu gücü 500 MW ve üzeri enerji üretim tesisleri ve toplam kapalı alanı 2.000 m²'den büyük fabrikalar gibi endüstriyel tesisler ile bunların depolama tesisleri ve sahaları.

Fıkra köpük kelimesini kullanmaz, ama yakıt yüzeyinin oksijenle temasını kesmek köpük örtüsünün söndürme mekanizmasıdır. Bu tür bir tesisin açık tank sahasında köpüklü koruma, fıkrayı karşılamanın doğal yoludur. Fıkranın yürürlükteki metinde aynı biçimde bulunduğunu teyit edin.

Madde 122: yanıcı sıvı tesislerinde genel korunma

Yönetmelikte köpük nerede geçer?

Standart nasıl seçilir?

Tehlikeli maddeler için yönetmelikte hüküm yoksa ilgili mevzuat ve standartlara uyulur (Madde 101/1). Kılavuz bunun sırasını açıklar: önce ulusal mevzuat ve standartlara bakılır; bunlarda hüküm yoksa uluslararası geçerliliği kabul edilmiş mevzuat ve standartlar ilgili idarenin uygun görüşü alınarak kullanılır (s. 173). Köpük için uygulamada en çok başvurulan iki kaynak, Avrupa'nın EN 13565-2 standardı ve ABD'nin NFPA 11 standardıdır.

Bu sitede NFPA 11-2024 madde rehberi aynı kategoride yayımlanıyor; sayılar orada, PDF sayfasından okunmuş hâliyle:

• Sabit tavanlı tank: köpük yoğunluğu ve süre
• Yüzey altı köpük enjeksiyonu
• Set, döküntü alanı ve yükleme rampası
• Tamamlayıcı köpük hortumu ve monitörler
• Konsantre stoku, rezerv ve oranlama

Genel tasarım adımları için köpük sistemi tasarım rehberine, konsantre miktarı için köpük konsantresi hesabına bakın.

Karar sırası

1. Sıvının sınıfı ve miktarı (Madde 113–115, 118–120): sınıflar.
2. Su yeterli mi? Yüzey yangını ya da suyla tepkime riski varsa 98/2 uygun sistem ister.
3. Sabit mi, hareketli mi? 122/1 üçünü de kabul eder; seçim tesisin büyüklüğüne ve itfaiye erişimine göre yapılır.
4. Standart: 101/1 ve Kılavuz s. 173'teki sırayla seçilir, proje raporunda adı ve baskısı yazılır, idarenin uygun görüşü alınır.
5. Komşu tank soğutması (122/2) ve pompa kontrolü (122/3) ayrıca çözülür.

Sık yapılan hatalar

• "Yönetmelik sayı vermiyor, öyleyse şart yok" demek. 98/1 ve 122/1 yeterliliği standarda bağlar; sayı standarttan gelir.
• Tank yangınına yalnız sprinkler önermek. 122/2'deki yağmurlama komşu tankı korumak içindir; yanan sıvı yüzeyini söndürmek ayrı bir iştir.
• Standart adını rapora yazmamak. Köpükte yönetmelik standart adı vermediği için seçim ve baskı açıkça belgelenmelidir.
• Sertifikasız ekipman. 98/1 sistemin "sertifikalı" olmasını ister.

Sık Sorulan Sorular

BYKHY köpüklü sistem için yoğunluk ya da süre verir mi?

Hayır. Madde 98/1 köpüklü sabit sistemlerin ilgili standartlara göre tasarlanmasını ister; uygulama yoğunluğu, süre ve konsantre oranı yönetmelikte yoktur ve seçilen standarttan alınır.

Köpük sistemi için hangi standart kullanılmalı?

Madde 101/1 hüküm bulunmayan hâllerde ilgili mevzuat ve standartlara yollar. Kılavuz'a göre önce ulusal mevzuat ve standartlara bakılır; yoksa uluslararası kabul görmüş standartlar ilgili idarenin uygun görüşüyle kullanılır (s. 173). Köpükte sık başvurulan kaynaklar EN 13565-2 ve NFPA 11'dir.

Madde 122/2'deki yağmurlama ne işe yarar?

Madde 122/2'ye göre yağmurlama tesisatı, bir tank yangınında komşu tankın ısınarak tutuşmasını ve patlamasını önleyecek kapasitede olmalıdır. Amaç komşu tankı soğutmaktır; yanan tankın söndürülmesi ayrı bir iştir.

Madde 98/7 nedir?

Aralık 2024 Kılavuzu'ndaki Madde 98/7, Madde 7/12'de sayılan tesislerin günlük ihtiyaç dışındaki açık depo sahalarında yakıtın ya da ürünün oksijenle temasını kesecek tedbir ister. Bu fıkra 2015 konsolide metninde yoktur; yürürlükteki metinle teyit edin.

Akaryakıt istasyonunda köpüklü sistem zorunlu mu?

Madde 121/4-g istasyon için yalnız kuru kimyevi tozlu taşınabilir ve tekerlekli söndürme cihazları sayar; sabit köpüklü sistem istemez.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir